Transformacja energetyczna Polski centralnym punktem dyskusji wczorajszego posiedzenia Rady Dialogu Społecznego. Mija dziesięć lat od ustanowienia RDS.

Prezydent Karol Nawrocki wręczył nominacje nowym członkom Rady Dialogu Społecznego. Podczas posiedzenia, oprócz omówienia społecznych skutków transformacji, członkowie RDS poświęcili wiele uwagi bezpieczeństwu energetycznemu oraz wpływowi nowych regulacji unijnych na gospodarkę i obywateli.

Zagrożenie cenowe

W czasie debaty eksperci RDS szeroko omawiali potencjalne konsekwencje wprowadzenia systemu ETS 2. Podkreślano, że nowy mechanizm odbije się na każdym obywatelu — poprzez wzrost cen energii elektrycznej i paliw. Pracodawcy zwracali uwagę, że kluczowe jest zapewnienie konkurencyjnych kosztów energii dla przemysłu. Wysokie ceny prądu mogą bowiem stać się jednym z głównych czynników osłabiających pozycję polskiej gospodarki.

Nasz ekspert

W imieniu Forum Związków Zawodowych głos zabrał Tadeusz Wierzchowski, przewodniczący Sekcji Elektrowni na Węgiel Kamienny OZZZPRC. Jak zaznaczył, poziom zużycia energii elektrycznej „per capita” odzwierciedla stopień rozwoju cywilizacyjnego społeczeństwa.

– W tym wszystkim ważne są takie aspekty jak efektywność energetyczna, wykorzystanie energii z OZE czy cyfryzacja procesów. Niestety, w dążeniu do nowoczesności często zapominamy, w jakich realiach przyszło nam działać. Nasze możliwości wyznaczają geografia, dostęp do surowców, technologia i uwarunkowania polityczne – mówił Wierzchowski.

Ewolucja zamiast rewolucji

Ekspert zaapelował o rozsądek w tempie zmian, ostrzegając, że transformacja prowadzona w sposób rewolucyjny może prowadzić do autodestrukcji gospodarki. Najpierw trzeba zbudować nowe źródła, dopiero potem wygaszać stare – podkreślał.

– W dobie, kiedy nie mamy zapewnionych źródeł, które zapewniłyby wytwarzanie energii elektrycznej przez całą dobę i przez wszystkie okresy roku kalendarzowego, wycofujemy z eksploatacji konwencjonalne jednostki wytwórcze (dziś Dolna Odra – kolejne w planie), które mogłyby do czasu powstania energetyki jądrowej zapewnić dostęp do tego „dobra”, jakim jest energia elektryczna i cieplna. Uzależnienie od dostaw gazu, powoduje, że za chwilę okaże się problemem dostarczanie gazu nie tylko dla odbiorców indywidualnych, bo ważniejsze będzie zapewnienie ich dla przemysłu, a i tu może go zacząć brakować. Osoby, takie jak ja pamiętają „20 stopień zasilania” nie tylko z serialu „Alternatywy 4” i nie chcą doczekać czasu, gdy znowu dostęp do energii elektrycznej będzie efektem decyzji, ”co wyłączamy” – mówił nasz przedstawiciel w czasie posiedzenia.

Dialog w zawieszeniu

Tadeusz Wierzchowski podkreślał też coraz gorszą jakość dialogu społecznego, podając przykład Branżowych Zespołów Trójstronnych, szczególnie w sektorach energetycznym i węgla brunatnego. Równie trudna sytuacja dotyczy branży chemicznej, gdzie dialog praktycznie nie funkcjonuje z powodu braku dobrej woli po stronie odpowiednich resortów.

Szef sekcji Sekcji Elektrowni na Węgiel Kamienny OZZZPRC zwrócił uwagę na chaos kompetencyjny między ministerstwami nadzorującymi sektor energetyczny – od Ministerstwa Aktywów Państwowych, przez resorty Finansów, Klimatu i Środowiska, po nowo utworzone Ministerstwo Energii. Ten brak koordynacji generuje ogrom niepotrzebnej pracy merytorycznej i utrudnia rozwiązywanie realnych problemów branży.

Niepokój budzi również sposób traktowania strony społecznej w największych grupach energetycznych, takich jak PGE czy ENEA. Związkowcy wprost mówią o „pozorowanym dialogu” i wskazują na przypadki wypowiadania zakładowych układów zbiorowych pracy czy ograniczania uprawnień pracowniczych. Takie działania stoją w sprzeczności z zasadami demokratycznego państwa.

Na liście zarzutów znalazły się też: brak postępu w pracach nad Ponadzakładowym Układem Zbiorowym Pracy, wstrzymanie rozmów o Umowie Społecznej dla branży energetycznej nierespektowanie porozumień na przedpolu podpisanych w trakcie prac nad NABE.

Unijne regulacje

Tadeusz Wierzchowski ostrzegał ponadto przed bezrefleksyjnym wdrażaniem unijnych regulacji dotyczących redukcji emisji. Może to prowadzić do zubożenia społeczeństwa, likwidacji miejsc pracy w przemyśle i spadku siły nabywczej Polaków.

– Zdajemy sobie sprawę, że przed dalszymi zmianami nie uciekniemy, one muszą trwać, ale muszą być przeprowadzane w sposób ewolucyjny, a nie rewolucyjny, bo rewolucja „zabija swoje dzieci” i tych, którzy ją promują. Ważne, aby nadal przeprowadzać odejście od spalania węgla w sposób stopniowy, a nie „na hura” – nieprzygotowani do nowych wyzwań – mówił Tadeusz Wierzchowski.

OZZZPRC

Osoby, które wykonywały pracę o szczególnym charakterze lub w szczególnych warunkach, mogą ubiegać się o rekompensatę pieniężną doliczaną do emerytury. Świadczenie to jest jednorazowe, które ma zrekompensować negatywne skutki zdrowotne i obciążenie związane z wykonywaniem takiego rodzaju pracy. Oto szczegóły.

Czym jest praca o szczególnym charakterze?

Praca o szczególnym charakterze to rodzaj zatrudnienia, które wymaga od pracownika szczególnej odpowiedzialności oraz wysokiej sprawności psychofizycznej. Charakteryzuje się tym, że możliwość należytego wykonywania tych prac, bez zagrożenia dla bezpieczeństwa publicznego, zdrowia lub życia innych osób, zmniejsza się przed osiągnięciem wieku emerytalnego z powodu pogorszenia sprawności psychofizycznej związanego z procesem starzenia się. Cechy pracy o szczególnym charakterze:

• Wymaga szczególnej odpowiedzialności.
• Wymaga szczególnej sprawności psychofizycznej.
• Wykonywana jest w sposób, który musi zapewnić bezpieczeństwo publiczne, zdrowie i życie innych osób.
• Sprawność psychofizyczna pracownika może się pogarszać wraz z wiekiem, co wpływa na możliwość dalszego wykonywania tych obowiązków.

Przykłady zawodów i grup pracowników wykonujących pracę o szczególnym charakterze:

• Pracownicy organów administracji celnej i kontroli państwowej.
• Dziennikarze.
• Artyści, tancerze, muzycy grający na instrumentach dętych, akrobaci, gimnastycy.
• Nauczyciele.
• Żołnierze zawodowi.
• Funkcjonariusze Policji, Straży Granicznej, Służby Celnej, Służby Więziennej, Państwowej Straży Pożarnej oraz innych służb specjalnych i ochronnych.

Rekompensata za pracę o szczególnym charakterze

Rekompensata za pracę o szczególnym charakterze to dodatek do kapitału początkowego, który ma na celu zrekompensowanie osobom wykonującym tego typu pracę utraty prawa do wcześniejszej emerytury. Nie jest to odrębne świadczenie, lecz element doliczany do kapitału początkowego, który następnie podlega waloryzacji i jest uwzględniany przy wyliczaniu ostatecznej wysokości emerytury na zasadach ogólnych.

Kto może otrzymać rekompensatę za pracę o szczególnym charakterze?

Rekompensata za pracę o szczególnym charakterze przysługuje osobom, które spełniają łącznie następujące warunki:

• Pracowały co najmniej 15 lat w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze przed 1 stycznia 2009 roku.
• Nie mają ustalonego prawa do emerytury pomostowej.
• Mają ustalony kapitał początkowy.
• Nabyły prawo do emerytury na zasadach ogólnych.

Jakie prace uznaje się za te o szczególnym charakterze?

Prace o szczególnym charakterze to te, które wymagają wysokiej sprawności psychofizycznej oraz szczególnej odpowiedzialności, zarówno ze względu na bezpieczeństwo pracownika, jak i jego otoczenia. Są to zawody, w których wraz z wiekiem naturalnie obniża się zdolność do bezpiecznego i efektywnego wykonywania obowiązków. Do tej kategorii zalicza się m.in.:

• Pracowników kontroli państwowej i administracji celnej.
• Osoby wykonujące działalność artystyczną/twórczą.
• Dziennikarzy.
• Nauczycieli i wychowawców.
• Funkcjonariuszy służb mundurowych, takich jak Policja, ABW, Straż Graniczna, Straż Pożarna, Służba Celna, Wojsko.
• Pracowników jednostek pożarowych, o których mowa w ustawie o ochronie przeciwpożarowej.

Ile wynosi rekompensata za pracę o szczególnym charakterze?

Wysokość rekompensaty za pracę o szczególnym charakterze nie jest jednakowa dla wszystkich i nie jest stałą kwotą. Jest ona ustalana indywidualnie i zależy od kilku czynników, w tym:

• Łącznego stażu ubezpieczeniowego.
• Liczby lat pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze przed 1 stycznia 2009 roku.
• Wieku, jaki dana osoba osiągnęła na dzień 31 grudnia 2008 roku.
• Obniżonego wieku emerytalnego przewidzianego dla danego rodzaju pracy.

W praktyce, rekompensata ta przekłada się na około 300-400 zł miesięcznie doliczane do kapitału początkowego, co wpływa na ostateczną wysokość emerytury.

Jak złożyć wniosek o rekompensatę?

Aby otrzymać rekompensatę za pracę o szczególnym charakterze, należy złożyć wniosek do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) razem z wnioskiem o emeryturę. Wnioski składa się zazwyczaj na 30 dni przed spełnieniem warunków do przejścia na emeryturę. Do wniosku o rekompensatę należy dołączyć dokumenty potwierdzające wykonywanie pracy o szczególnym charakterze, takie jak:

• Świadectwo pracy z dokładnym wskazaniem rodzaju stanowiska i charakteru pracy.
• Zaświadczenie od pracodawcy potwierdzające okresy zatrudnienia w warunkach szczególnych.
• Inne dokumenty, które mogą potwierdzić charakter wykonywanej pracy.

Wniosek można złożyć na trzy sposoby bezpośrednio w placówce ZUS, wysyłając pocztą tradycyjną, elektronicznie przez portal PUE ZUS. Jeśli wniosek jest kompletny i potwierdza prawo do rekompensaty, ZUS doliczy ją do kapitału początkowego i uwzględni przy wyliczaniu wysokości emerytury.

Czym się różni praca o szczególnym charakterze od pracy w szczególnych warunkach?

Praca w szczególnych warunkach i praca o szczególnym charakterze różnią się przede wszystkim rodzajem zagrożeń oraz wymaganiami stawianymi pracownikowi.

• Praca w szczególnych warunkach wiąże się z działaniem czynników środowiskowych lub technicznych, które mogą powodować trwały uszczerbek na zdrowiu. Przykładowo, są to prace wykonywane pod ziemią, w wysokiej temperaturze, podwyższonym ciśnieniu czy w innych trudnych warunkach, które mogą negatywnie wpływać na zdrowie fizyczne pracownika.
• Natomiast praca o szczególnym charakterze wymaga od pracownika nie tylko wysokiej sprawności psychofizycznej, ale także szczególnej odpowiedzialności. Wykonywanie takich obowiązków z wiekiem staje się trudniejsze i może zagrażać bezpieczeństwu innych osób lub mienia. Przykłady takich zawodów to nauczyciele, dziennikarze, artyści, żołnierze zawodowi czy funkcjonariusze służb mundurowych.

W pracy w szczególnych warunkach zagrożenia mają charakter fizyczny i środowiskowy, które mogą prowadzić do trwałych uszczerbków zdrowotnych, podczas gdy praca o szczególnym charakterze wiąże się z wymogiem ciągłej sprawności psychofizycznej i odpowiedzialności, gdzie pogorszenie tej sprawności z wiekiem może uniemożliwić dalsze bezpieczne wykonywanie pracy.

Oba rodzaje pracy są uregulowane prawnie i dają pracownikom prawo do wcześniejszej emerytury ze względu na specyfikę wykonywanych obowiązków, jednak podstawą do tych uprawnień są różne przesłanki – w przypadku pracy w szczególnych warunkach jest to szkodliwość środowiska pracy, a w przypadku pracy o szczególnym charakterze – konieczność zachowania wysokiej sprawności psychofizycznej i odpowiedzialności.

infor.pl

Mobbing w pracy jest jednym z najbardziej destrukcyjnych zjawisk, które może spotkać pracownika. To nie tylko problem natury emocjonalnej, ale również prawnej i zdrowotnej. Wpływa na samopoczucie, wydajność, a w dłuższej perspektywie może prowadzić do zagrożenia zdrowia psychicznego i fizycznego. W artykule przyjrzymy się temu, czym jest mobbing, jak go rozpoznać i jakie kroki podjąć, aby skutecznie sobie z nim poradzić, a w razie zdarzenia, odpowiednio zareagować.

Mobbing w pracy to długotrwała, systematyczna forma agresji, której celem jest upokorzenie lub zastraszenie pracownika. Może przyjmować różne formy, od werbalnych ataków, przez izolowanie, po bardziej subtelne działania, jak manipulacje, ignorowanie czy nękanie. Rozróżniamy trzy rodzaje form mobbingu: wstępujący - ofiarą jest przełożony, a mobberem podwładny, pionowy - podwładny jest ofiarą, mobberem jest kierownik oraz poziomy - mobberem jest grupa współpracowników, a wśród nich znajduje się ofiara, która czuje się zależna.

Mobbing, mimo że może występować w różnych formach, w swojej istocie jest zawsze nastawiony na zastraszanie, poniżanie, wykluczanie czy umniejszanie wartości pracownika. Jego skutki mogą być dalekosiężne, nie tylko w kontekście kariery zawodowej, ale także zdrowia psychicznego i fizycznego osoby dotkniętej tym zjawiskiem.

Jak rozpoznać mobbing?

Mobbing może być trudny do zidentyfikowania, zwłaszcza na początku, ponieważ często rozwija się stopniowo. Zazwyczaj pojawia się w postaci drobnych, subtelnych incydentów, które z czasem stają się coraz bardziej uciążliwe i są powielane. Istnieje jednak kilka cech charakterystycznych, które mogą wskazywać na to, że mamy do czynienia z mobbingiem.

Przede wszystkim, mobbing może przejawiać się w formie złośliwych komentarzy, które nie mają nic wspólnego z konstruktywną krytyką. Warto również wspomnieć, że dyscyplinowanie, które nie ma wpływu na godność człowieka, nie jest mobbingiem.

Osoba dotknięta mobbingiem może spotykać się z obraźliwymi uwagami dotyczącymi jej wyglądu, sposobu pracy czy osobowości. Mobbing może także przybierać formę izolowania pracownika od zespołu, a także nastawienie współpracowników przeciwko. Może to być celowe wykluczanie z ważnych spotkań, zleceń czy też nieudzielanie informacji, które są niezbędne do wykonywania pracy. Osoby będące ofiarami mobbingu często czują się ignorowane lub zapomniane, co pogłębia ich poczucie wyobcowania.

Innym wyraźnym sygnałem mobbingu może być manipulacja, której celem jest podważenie kompetencji pracownika lub sabotowanie jego pracy. Może to przybierać formę ciągłego krytykowania, przypisywania winy za niepowodzenia, a także tworzenia nierealistycznych wymagań, które są trudne do spełnienia.

Jakie są skutki mobbingu?

Skutki mobbingu są różnorodne, a ich intensywność może sięgać od problemów emocjonalnych po poważne zaburzenia zdrowia psychicznego. W przypadku długotrwałego mobbingu, ofiara może zacząć tracić wiarę w siebie, swoją wartość oraz kompetencje zawodowe. To prowadzi do obniżenia motywacji do pracy, a także do spadku efektywności i wydajności.

Kolejnym poważnym skutkiem mobbingu są problemy zdrowotne. Przewlekły stres związany z agresją w pracy może prowadzić do depresji, zaburzeń lękowych, problemów ze snem czy różnego rodzaju dolegliwości fizycznych, takich jak bóle głowy, bóle pleców, problemy z układem trawiennym czy sercem. Przemoc psychiczna ma także długofalowy wpływ na poczucie własnej wartości i zdolność do funkcjonowania w zespole.

Ofiary mobbingu nierzadko czują się osamotnione, co prowadzi do izolacji społecznej. Z czasem może to pogłębiać poczucie bezsilności i zniechęcenia, a w skrajnych przypadkach prowadzić do całkowitego wypalenia zawodowego.

Jak radzić sobie z mobbingiem?

W głównej mierze przeciwdziałania mobbingowe leżą po stronie pracodawcy. To on powinien zadbać, aby środowisko pracy było przyjazne, a w przypadku zdarzenia powinien on wprowadzić procedurę antymobbingową.

Radzenie sobie z mobbingiem jest trudne, ale możliwe. Najważniejsze jest, aby nie zostawać w tej sytuacji w samotności, ponieważ mobbing najczęściej prowadzi do poczucia bezradności. Istnieje kilka kroków, które można podjąć, by skutecznie przeciwdziałać temu zjawisku.

Pierwszym krokiem, który powinniśmy podjąć jest dokładne dokumentowanie wszelkich zdarzeń, które mogą świadczyć o mobbingu. Ważne jest, aby zapisać daty, godziny oraz szczegóły sytuacji, w których doszło do nękania. Jeśli w pracy znajdują się świadkowie takich incydentów, warto zebrać ich zeznania. Tego rodzaju dowody mogą okazać się nieocenione, jeśli zdecydujemy się na zgłoszenie mobbingu przełożonemu lub organom ścigania.

Jeśli mamy poczucie, że staliśmy się ofiarą mobbingu, powinniśmy jak najszybciej zgłosić ten problem do osoby odpowiedzialnej za sprawy pracownicze w firmie. Może to być bezpośredni przełożony, dział HR lub inna osoba odpowiedzialna za zapewnienie odpowiednich warunków pracy. Zgłoszenie mobbingu jest pierwszym krokiem w kierunku rozwiązania sytuacji, choć nie zawsze przynosi ono natychmiastowe efekty. Jeśli firma nie zareaguje odpowiednio, warto skontaktować się z odpowiednimi służbami, takimi jak Państwowa Inspekcja Pracy lub Policja.

Warto także szukać wsparcia wśród innych osób. Koleżanki i koledzy z pracy mogą okazać się pomocni w udzieleniu wsparcia emocjonalnego lub dokumentowaniu zdarzeń. Bardzo ważne jest, by nie czuć się osamotnionym w walce z mobbingiem. Często już samo wsparcie innych osób może pomóc wyjść z trudnej sytuacji.

Dbanie o swoje zdrowie psychiczne jest kluczowe. Zajmowanie się emocjami, które wywołuje mobbing, jest istotnym krokiem w przezwyciężeniu trudności. Warto również skorzystać ze wsparcia psychologa, który pomoże zrozumieć, jak radzić sobie z negatywnymi emocjami. Nauczy, jak wzmacniać poczucie własnej wartości w sytuacji kryzysowej. Regularna terapia może pomóc tekże w walce ze stresem, lękami i depresją, które często towarzyszą ofiarom mobbingu.

Należy także poznać swoje prawa. Zgodnie z polskimi przepisami, pracownik ma prawo do bezpiecznych i higienicznych warunków pracy. Mobbing jest traktowany jako naruszenie tego prawa, a pracodawca ma obowiązek podjąć odpowiednie kroki, by zapewnić pracownikowi bezpieczeństwo. Jeżeli działania w miejscu pracy nie przynoszą skutków, warto skontaktować się z prawnikiem, który pomoże w dalszym działaniu, np. w dochodzeniu roszczeń.

Kodeks Pracy odnosi się do mobbingu w art. 94³. Możemy tam przeczytać:

„§ 3.Pracownik, u którego mobbing wywołał rozstrój zdrowia, może dochodzić od pracodawcy odpowiedniej sumy tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę.”

§ 4.Pracownik, który doznał mobbingu lub wskutek mobbingu rozwiązał umowę o pracę, ma prawo dochodzić od pracodawcy odszkodowania w wysokości nie niższej niż minimalne wynagrodzenie za pracę, ustalane na podstawie odrębnych przepisów.”

W skrajnych przypadkach, kiedy wszystkie próby rozwiązania sytuacji zawiodą, zmiana pracy może okazać się najlepszym wyjściem. Choć decyzja o odejściu z pracy jest trudna, w dłuższej perspektywie może okazać się najlepszym rozwiązaniem dla zdrowia psychicznego i kariery zawodowej.

Podsumowanie

Mobbing w pracy to poważne i często bagatelizowane zjawisko, które może mieć długofalowe konsekwencje dla zdrowia i życia zawodowego ofiary. Rozpoznanie mobbingu, zebranie dowodów, zgłoszenie sytuacji odpowiednim służbom, a także dbanie o swoje zdrowie psychiczne, to kluczowe elementy w walce z tym problemem. Warto także pamiętać, że mamy prawo do pracy w atmosferze szacunku i bezpieczeństwa. Nie jesteśmy sami, gdyż istnieją sposoby, by skutecznie poradzić sobie z mobbingiem i odzyskać kontrolę nad swoją karierą i zdrowiem.

Katarzyna Tymińska (Zielona Linia 19524, Centrum Informacyjne Służb Zatrudnienia)

Źródło:

Mobbing w pracy z perspektywy interakcyjnej: proces stawania się ofiarą. Piotr Chomczyński.