Rynek pracy, wynagrodzenia, demografia oraz sytuacja w publicznej ochronie zdrowia były głównymi tematami audycji „Kapitał i Praca”, która 3 stycznia odbyła się na antenie Polskiego Radia 24. Gościem programu był Grzegorz Sikora, przedstawiciel Forum Związków Zawodowych. W swojej wypowiedzi podkreślał, że rok 2026 nie będzie czasem przełomowych decyzji, lecz okresem ujawniania się konsekwencji wcześniejszych zaniedbań.

Rynek pracy bez buforu bezpieczeństwa

Choć poziom bezrobocia pozostaje niski, Grzegorz Sikora zwracał uwagę, że na rynku pracy pojawiają się coraz wyraźniejsze sygnały pogorszenia, zwłaszcza wśród ludzi młodych. Jego zdaniem problemem jest brak realnych, systemowych działań, ponieważ – jak podkreślał – nie ma dziś pomysłu na to, jak realnie zmienić tę sytuację-. Narastające trudności z dopasowaniem edukacji do potrzeb gospodarki oraz zapowiedzi zwolnień grupowych w części branż budzą coraz większy niepokój. 

Sikora wskazywał jednocześnie, że państwo nie przygotowało się na wyzwania demograficzne i migracyjne. Pomimo ogromnych środków przeznaczonych na politykę prorodzinną nie osiągnięto zakładanych efektów, a brak spójnej strategii migracyjnej powoduje, że Polska znajduje się w sytuacji, w której „z jednej strony będziemy potrzebować rąk do pracy, a z drugiej strony nie zabezpieczyliśmy się w tym zakresie strategicznie”.

Konkurencyjność gospodarki i inwestycje

W rozmowie wyraźnie wybrzmiało stanowisko Forum Związków Zawodowych, że przyczyn problemów rynku pracy nie należy szukać w poziomie wynagrodzeń pracowników. Grzegorz Sikora podkreślał, że „to nie płaca minimalna jest problemem, tylko koszty – na przykład związane z energią”, które w ostatnich latach w istotny sposób obciążyły firmy działające w Polsce.

Dodatkowym czynnikiem osłabiającym rozwój gospodarczy były przez długi czas wysokie stopy procentowe. Jak zauważył Sikora, utrudniały one pozyskiwanie finansowania inwestycyjnego nie przez kilka miesięcy, lecz przez kilka lat, co dziś przekłada się na niski poziom inwestycji prywatnych i osłabienie konkurencyjności gospodarki.

Układy zbiorowe pracy – niewykorzystany potencjał

Jednym z najważniejszych wątków audycji była kwestia dialogu społecznego i rokowań zbiorowych. Grzegorz Sikora nie krył rozczarowania, że w 2025 roku nie wykorzystano szansy na realne wzmocnienie tego instrumentu, mówiąc wprost, że „zmarnowaliśmy epokową szansę na uporządkowanie rynku pracy”.

Niski zasięg układów zbiorowych pracy w Polsce sprawia, że relacje między pracownikami a pracodawcami są w dużej mierze zindywidualizowane. W jego ocenie oznacza to, że w przypadku pogorszenia koniunktury „bez zakładowych i ponadzakładowych układów zbiorowych możliwości obrony interesów pracowników  będą prostu mniejsze”. Problem ten może być szczególnie widoczny przy wdrażaniu unijnej dyrektywy o jawności wynagrodzeń, gdyż – jak zaznaczał – bez mechanizmów zbiorowych trudno mówić o rzeczywistej transparentności płac.

Wynagrodzenia i koniec presji inflacyjnej

Odnosząc się do prognoz wyhamowania wzrostu wynagrodzeń w 2026 roku, Grzegorz Sikora przypomniał, że w okresie wysokiej inflacji sektor prywatny w ujęciu makroekonomicznym zdołał ochronić realną siłę nabywczą pracowników. Podkreślał jednak, że obecnie sytuacja się zmienia, ponieważ „już tak nie będzie – nie ma presji inflacyjnej”, a jednocześnie brakuje nowych impulsów rozwojowych.

W jego ocenie oznacza to, że pracownicy mogą w najbliższym czasie odczuć spowolnienie dynamiki płac, przy jednoczesnym utrzymywaniu się wysokich kosztów życia, co dodatkowo pogłębi poczucie niepewności na rynku pracy.

Ochrona zdrowia – problem systemowy

Szczególnie mocno Grzegorz Sikora odniósł się do sytuacji w publicznej ochronie zdrowia. W jego ocenie debata publiczna została w tym obszarze wypaczona, dlatego apelował: „Polki i Polacy, nie dajcie się oszukać”. Podkreślał, że podstawowym problemem systemu jest chroniczne niedofinansowanie, ponieważ „nakłady na publiczną ochronę zdrowia w relacji do PKB są w Polsce znacząco niższe niż w większości krajów europejskich”.

Zdaniem przedstawiciela FZZ sprowadzanie dyskusji do kwestii zarządzania czy rzekomo zbyt wysokich wynagrodzeń pracowników ochrony zdrowia odwraca uwagę od istoty problemu. Jak zaznaczał, twierdzenia te to „zasadniczo podstawowe kłamstwo”, ponieważ bez realnego zwiększenia finansowania nie da się skrócić kolejek ani ustabilizować sytuacji placówek medycznych.

W ocenie Grzegorza Sikory rok 2026 będzie przede wszystkim czasem, w którym „będziemy ponosić skutki tego, czego nie zrobiliśmy wcześniej”. Brak długofalowych strategii, słaby dialog społeczny i chroniczne niedofinansowanie usług publicznych sprawiają, że trudno oczekiwać szybkiej poprawy sytuacji pracowników i całej gospodarki. Bez realnych, systemowych decyzji kolejne lata mogą jedynie pogłębiać istniejące problemy.

FZZ

Pracuję w firmie produkcyjnej od 2010 roku. Od początku zatrudnienia firma zapewniała bezpłatny transport dla pracowników. Był to dla mnie ważny warunek zatrudnienia, ponieważ mieszkam daleko od zakładu pracy i nie mam możliwości dojazdu własnym środkiem transportu. W tym tygodniu dział kadr poinformował, że od 1 stycznia 2025 roku transport zostanie zlikwidowany. Pracodawca nie zamierza mnie zwolnić, oczekuje natomiast, że sama złożę wypowiedzenie, ponieważ brak transportu to mój problem. W umowie o pracę nie ma zapisu o transporcie, ale informacja o darmowym dojeździe zawsze znajdowała się w ogłoszeniach o pracę. Czy takie postępowanie firmy jest zgodne z prawem i co mogę w tej sytuacji zrobić?

Brak jednoznacznych regulacji

Prawo pracy nie reguluje wprost kwestii bezpłatnego transportu do zakładu pracy. Jeżeli świadczenie to nie jest zapisane w umowie o pracę ani w przepisach wewnętrznych (np. regulaminie pracy), jego likwidacja nie jest formalnie zmianą warunków wynikających z umowy. Mimo to, jeżeli transport był elementem powszechnie obowiązującym w firmie i stanowił rzeczywisty warunek zatrudnienia, może być traktowany jako istotny element stosunku pracy.

Transport jako element stosunku pracy

Zgodnie z art. 77¹ Kodeksu pracy, warunki wynagradzania oraz przyznawania innych świadczeń związanych z pracą ustalają układy zbiorowe lub regulaminy wynagradzania (art. 77² kp). Jeśli w zakładzie pracy brak takich dokumentów, ale transport był faktycznie zapewniany wszystkim, można uznać, że stał się częścią obowiązujących warunków zatrudnienia. Pracodawca, który pozbawia pracowników tego świadczenia, wprowadza istotną zmianę warunków pracy i płacy.

Obowiązek wypowiedzenia zmieniającego

W takiej sytuacji pracodawca powinien zastosować tzw. wypowiedzenie zmieniające, o którym mowa w art. 42 Kodeksu pracy:

§ 1. Przepisy o wypowiedzeniu umowy o pracę stosuje się odpowiednio do wypowiedzenia wynikających z umowy warunków pracy i płacy.
§ 2. Wypowiedzenie warunków pracy lub płacy uważa się za dokonane, jeżeli pracownikowi zaproponowano na piśmie nowe warunki.
§ 3. W razie odmowy przyjęcia nowych warunków, umowa rozwiązuje się z upływem okresu wypowiedzenia.

Pozbawienie pracownika darmowego transportu może zostać uznane za zmianę warunków pracy na jego niekorzyść, a więc wymaga formalnego wypowiedzenia zmieniającego. Brak takiego działania stanowi naruszenie przepisów prawa pracy.

Możliwe działania pracownika

Nikt nie może zmusić pracownika do złożenia wypowiedzenia. Jeśli likwidacja transportu uniemożliwia dalsze wykonywanie pracy, można rozważyć:

• zgłoszenie naruszenia przepisów do Państwowej Inspekcji Pracy,
• złożenie pozwu do sądu pracy o uznanie likwidacji świadczenia za niezgodną z prawem,
• dochodzenie odszkodowania lub przywrócenia świadczenia.

Podsumowanie

Likwidacja darmowego transportu, który przez wiele lat był częścią warunków pracy, może być uznana za istotną zmianę na niekorzyść pracownika. Pracodawca powinien dokonać formalnego wypowiedzenia zmieniającego. Jeżeli tego nie zrobił, istnieją podstawy do podjęcia kroków prawnych, w tym dochodzenia odszkodowania lub przywrócenia świadczenia.

Przykłady

Przykład 1
Firma zlikwidowała dodatek stażowy bez wypowiedzenia zmieniającego. Sąd pracy uznał to za istotną zmianę warunków płacy i przyznał pracownikom odszkodowanie.

Przykład 2
Pracodawca przestał zapewniać posiłki profilaktyczne osobom pracującym w chłodni, mimo że były one przyznane wszystkim pracownikom. Inspekcja pracy nakazała przywrócenie świadczenia.

Przykład 3
W zakładzie zlikwidowano dojazdy do pracy, mimo że nie były one zapisane w umowie. Sąd orzekł, że świadczenie to miało charakter utrwalony i pracodawca powinien był zastosować wypowiedzenie zmieniające.

Oferta porad prawnych

Jeżeli potrzebujesz pomocy w przygotowaniu pisma do pracodawcy lub pozwu do sądu pracy, skontaktuj się z nami. Serwis ePorady24.pl oferuje profesjonalne porady prawne oraz przygotowanie pism procesowych online.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy - Dz.U. 1974 nr 24 poz. 141

Autor: Aleksandra Pofit

Działalność nierejestrowa, nazywana również nierejestrowaną lub nieewidencjonowaną, stanowi dobry sposób na dorobienie lub przetestowanie pomysłu na biznes. Nie wymaga rejestracji firmy, czyli uzyskania wpisu do CEIDG (Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej), i odprowadzania składek, które się z tym wiążą. Czy bezrobotni mogą prowadzić działalność nierejestrową? Odpowiadamy.

O tym, że działalność nierejestrowa nie jest działalnością gospodarczą stanowi ustawa Prawo przedsiębiorców. Czytamy w niej:

„Art. 5. 1. Nie stanowi działalności gospodarczej działalność wykonywana przez osobę fizyczną, której przychód należny z tej działalności nie przekracza w żadnym miesiącu 75 % kwoty minimalnego wynagrodzenia, o którym mowa w ustawie z dnia 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę (Dz. U. z 2024 r. poz. 1773), i która w okresie ostatnich 60 miesięcy nie wykonywała działalności gospodarczej.”

Od 1 stycznia 2026 r. przepis ten będzie brzmiał nieco inaczej. Zmianie ulegnie sposób liczenia przychodów (nie w miesiącu, a w kwartale). W nowej wersji, przepis ten będzie brzmiał: 

„Art. 5. 1. Nie stanowi działalności gospodarczej działalność wykonywana przez osobę fizyczną, której przychód należny z tej działalności nie przekracza w żadnym kwartale 225 % kwoty minimalnego wynagrodzenia, o którym mowa w ustawie z dnia 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę (Dz. U. z 2024 r. poz. 1773), i która w okresie ostatnich 60 miesięcy nie wykonywała działalności gospodarczej.”

Jak wynika z powyższych zapisów ustawy kluczowymi elementami dla uznania działalności za nierejestrową jest limit przychodów – 75% minimalnego wynagrodzenia za pracę miesięcznie (do końca 2025 r. - 3499,50 zł), 225% minimalnego wynagrodzenia za pracę kwartalnie (od 1 stycznia 2026 r. - 10 813,50 zł) – oraz nieprowadzenie działalności gospodarczej w okresie ostatnich 60 miesięcy poprzedzających rozpoczęcie wykonywania działalności nieewidencjonowanej. Niewykonywanie działalności gospodarczej to także okres jej zawieszenia.

Przekroczenie miesięcznego limitu przychodu (od 1 stycznia 2026 r. kwartalnego limitu przychodu) oznacza uznanie nierejestrowanej działalności za działalność gospodarczą. W związku z tym, od momentu przekroczenia limitu przychodu, w ciągu 7 dni należy zarejestrować działalność w CEIDG. 

Czy działalność nierejestrową mogą wykonywać bezrobotni?

Osoby zarejestrowane w urzędzie pracy jako bezrobotne mogą prowadzić działalność nierejestrowaną, ale w ograniczonej formie. Bo chociaż działalność taka nie jest traktowana jak działalność gospodarcza, to jednak uzyskuje się z niej przychody (do 75% minimalnego wynagrodzenia za pracę miesięcznie, od 1 stycznia 2026 r. do 225% minimalnego wynagrodzenia za pracę kwartalnie). I tu pojawia się pierwsze ograniczenie, wynikające z ustawy o rynku pracy i służbach zatrudnienia. Zgodnie z zawartym w niej przepisie, osoba bezrobotna nie może mieć stałego źródła dochodu, czyli m.in. uzyskiwać miesięcznie przychodu w wysokości przekraczającej połowę minimalnego wynagrodzenia za pracę. W przypadku działalności nierejestrowanej limit to 75% miesięcznie (od 1 stycznia 2026 r. 225% kwartalnie). Tak więc przekroczenie limitu 50% minimalnego wynagrodzenia za pracę miesięcznie sprawi, że bezrobotny zostanie pozbawiony statusu bezrobotnego, mimo że nie przekroczył dopuszczalnego limitu (75%) wykonując działalność nierejestrowaną.

Drugie ograniczenie dotyczy zawierania umów cywilnoprawnych. Działalność nierejestrowana może być prowadzona w oparciu o którąś z nich, a więc umowę agencyjną, umowę zlecenia, umowę o dzieło lub umowę o pomocy przy zbiorach. Każda mieści się jednak w kategorii innej pracy zarobkowej, o której czytamy w ustawie o rynku pracy i służbach zatrudnienia.

„Ilekroć w ustawie jest mowa o innej pracy zarobkowej – oznacza to wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umów cywilnoprawnych, w tym umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło lub umowy o świadczenie usług, do której stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu, albo umowy o pomocy przy zbiorach, o której mowa w art. 91a ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, lub w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych.”

Żeby uzyskać lub zachować status bezrobotnego, osoba prowadząca działalność nierejestrowaną nie może mieć zawartej umowy cywilnoprawnej (wykonywać innej pracy zarobkowej).

Szczegółowych informacji w zakresie wsparcia dostępnego w urzędach pracy udzielają konsultanci Zielonej Linii pod numerem telefonu 19 524.

Wojciech Napora (Zielona Linia 19524, Centrum Informacyjne Służb Zatrudnienia)

Źródło:

Ustawa z dnia 20 marca 2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnienia.

Ustawa z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców.

Biznes.gov.pl.