Zasadą wynikającą z prawa pracy jest ochrona pracownika w wieku przedemerytalnym przed wypowiedzeniem umowy o pracę. Pracodawca może jednak wręczyć mu wypowiedzenie zmieniające jeszcze przed przejściem na emeryturę. Jeśli osoba zatrudniona nie zaakceptuje nowych warunków pracy, dochodzi wówczas do rozwiązania stosunku pracy. Kiedy dopuszcza się wypowiedzenie zmieniające w trakcie okresu ochrony przed emeryturą?

Okres ochrony przed emeryturą - 4 lata

Zgodnie z art. 39 Kodeksu pracy nie można wypowiedzieć umowy o pracę pracownicy lub pracownikowi, kiedy do emerytury zostało im nie więcej niż 4 lata. Dla osób urodzonych po 1948 r. emerytura przysługuje po osiągnięciu wieku emerytalnego 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn. W związku z powyższym ochrona przedemerytalna w przypadku kobiet zaczyna obowiązywać od 56 roku życia, a w przypadku mężczyzn od 61 roku życia. Wiadomo, że nie można w tym okresie wypowiedzieć umowy o pracę, a co z wypowiedzeniem zmieniającym warunki pracy lub płacy? Czy przepisy kodeksowe dopuszczają taką możliwość?

Wypowiedzenie zmieniające przed przejściem pracownika na emeryturę

Wypowiedzenie zmieniające to szczególnego rodzaju wypowiedzenie uregulowane w art. 42 KP:

Art. 42.[Wypowiedzenie zmieniające] § 1. Przepisy o wypowiedzeniu umowy o pracę stosuje się odpowiednio do wypowiedzenia wynikających z umowy warunków pracy i płacy.

§ 2. Wypowiedzenie warunków pracy lub płacy uważa się za dokonane, jeżeli pracownikowi zaproponowano na piśmie nowe warunki.

§ 3. W razie odmowy przyjęcia przez pracownika zaproponowanych warunków pracy lub płacy, umowa o pracę rozwiązuje się z upływem okresu dokonanego wypowiedzenia. Jeżeli pracownik przed upływem połowy okresu wypowiedzenia nie złoży oświadczenia o odmowie przyjęcia zaproponowanych warunków, uważa się, że wyraził zgodę na te warunki; pismo pracodawcy wypowiadające warunki pracy lub płacy powinno zawierać pouczenie w tej sprawie. W razie braku takiego pouczenia, pracownik może do końca okresu wypowiedzenia złożyć oświadczenie o odmowie przyjęcia zaproponowanych warunków.

Do wypowiedzenia warunków pracy lub płacy dochodzi wówczas, gdy pracodawca przedstawi pracownikowi nowe warunki na piśmie. W tym dokumencie pracodawca powinien poinformować pracownika, że brak odmowy do połowy wskazanego okresu wypowiedzenia będzie oznaczał zgodę na nowe warunki pracy lub płacy. Jeśli pracodawca nie zawrze takiego pouczenia w piśmie, pracownik będzie mógł złożyć oświadczenie o odmowie aż do końca okresu wypowiedzenia. W razie odmowy przyjęcia nowych warunków dochodzi do rozwiązania umowy o pracę z upływem okresu wypowiedzenia.

Generalnie przepisy kodeksowe zakazują dokonania nawet takiego wypowiedzenia w stosunku do osób w wieku ochronnym przed emeryturą. Nie można dowolnie zmieniać warunków zatrudnienia, np. obniżyć wynagrodzenia czy zmienić wymiar czasu pracy. Ustawodawca przewidział jednak art. 43 Kodeksu pracy, w którym zezwala się na złożenie wypowiedzenia zmieniającego w określonych przypadkach:

• jeżeli wypowiedzenie stało się konieczne ze względu na wprowadzenie nowych zasad wynagradzania dotyczących ogółu pracowników zatrudnionych u danego pracodawcy lub tej ich grupy, do której pracownik należy;
• jeżeli wypowiedzenie stało się konieczne ze względu na stwierdzoną orzeczeniem lekarskim utratę zdolności do wykonywania dotychczasowej pracy albo niezawinioną przez pracownika utratę uprawnień koniecznych do jej wykonywania.

Pracodawca może przedstawić pracownikowi w okresie ochronnym wypowiedzenie zmieniające tylko, gdy jest to konieczne z trzech powodów:

1. zmieniono zasady wynagradzania wszystkim pracownikom lub pracownikom należącym do tej samej grupy co pracownik w wieku przedemerytalnym,
2. pracownik utracił zdolność do wykonywanej pracy, co potwierdza orzeczenie lekarskie,
3. pracownik utracił uprawnienia, które są konieczne do wykonywania pracy.

Powierzenie pracownikowi innej pracy do 3 miesięcy a wypowiedzenie zmieniające

W okresie ochronnym można powierzyć pracownikowi wykonywanie innej pracy bez konieczności przedstawiania wypowiedzenia zmieniającego. Taka zmiana rodzaju wykonywanej pracy nie może obejmować okresu dłuższego niż 3 miesiące w roku kalendarzowym. Powinna odpowiadać kwalifikacjom pracownika i nie może obniżać jego wynagrodzenia. Jeśli osoba zatrudniona miałaby dłużej wykonywać inną pracę albo pracować za niższe wynagrodzenie, pracodawca musi przedstawić mu wcześniej wypowiedzenie zmieniające.

Art. 42 § 4 KP: Wypowiedzenie dotychczasowych warunków pracy lub płacy nie jest wymagane w razie powierzenia pracownikowi, w przypadkach uzasadnionych potrzebami pracodawcy, innej pracy niż określona w umowie o pracę na okres nieprzekraczający 3 miesięcy w roku kalendarzowym, jeżeli nie powoduje to obniżenia wynagrodzenia i odpowiada kwalifikacjom pracownika.

infor.pl

Połowa polskich pracowników zarabia za mało?

Mimo dynamicznego wzrostu wynagrodzeń i rekordowo niskiej stopy bezrobocia w Polsce, wielu pracowników nadal czuje się nieusatysfakcjonowanych wysokością swojego wynagrodzenia. Połowa polskich zatrudnionych (50,9 proc.) uważa, że zarabia za mało, a tylko 46,3 proc. postrzega wysokość swojej wypłaty jako uczciwą w porównaniu z tą, którą dostają ich współpracownicy na podobnych stanowiskach. To wnioski z najnowszego międzynarodowego badania przeprowadzonego przez SD Worx, wiodącego europejskiego dostawcę rozwiązań HR, wśród 5 625 menedżerów HR i 16 000 pracowników z 16 krajów Europy.

Choć ostatnie badanie Randstad „Workmonitor Pulse 2025” pokazuje, że w Polsce 55 proc. pracowników wolałoby mniej stresującą pracę niż wyższe wynagrodzenie1, to dane te nie są jednoznaczne ze stwierdzeniem, że osoby zatrudnione w Polsce nie mają zastrzeżeń do wysokości swoich wypłat. Najnowsze badanie „HR & Payroll Pulse Europe 2025” przeprowadzone przez SD Worx pokazuje, że zarówno połowa polskich (50,9 proc.) jak i europejskich pracowników (49 proc.) uważa, że otrzymuje zbyt niskie wynagrodzenie za pracę, którą wykonują. Tylko 46,3 proc. polskich pracowników (i 42,2 proc. Europejczyków) uważa, że ich wynagrodzenie jest uczciwe w porównaniu z tym, które dostają ich koleżanki i koledzy na podobnych stanowiskach w ich organizacji. Fakt, że ten stan bardzo nie podoba się pracownikom potwierdzają dane - w Polsce blisko połowa (44,2 proc.) zatrudnionych szuka nowej pracy.

Przejrzystość w polityce wynagrodzeń

Jak podaje Główny Urząd Statystyczny, przeciętne miesięczne wynagrodzenie brutto w sektorze przedsiębiorstw w kwietniu 2025 roku wyniosło 9 045,11 zł, co oznacza wzrost o 9,3 proc. w porównaniu do kwietnia 2024 roku . Jednakże, mimo wzrostu, wielu pracowników nadal odczuwa, że wysokość ich wynagrodzenia jest nieadekwatna do ich zaangażowania i zakresu obowiązków.

- Obserwujemy, że rosnące wynagrodzenia nie zawsze przekładają się na poczucie satysfakcji wśród pracowników. Wielu z nich oczekuje nie tylko wyższych płac, ale także większej przejrzystości w polityce wynagrodzeń oraz doceniania ich wkładu w rozwój firmy. Pracodawcy powinni zwrócić uwagę na te aspekty, aby skutecznie przyciągać i zatrzymywać talenty, ale też by poprawić komunikację na temat wysokości całkowitego wynagrodzenia, które przecież znacznie przekracza kwotę widoczną na pasku wypłat – tłumaczy Paulina Zasempa, People Country Lead w SD Worx Poland.

Sposób na zmniejszenie rotacji pracowników - wyzwania pracodawców

Obecnie firmy muszą mierzyć się nie tylko z rosnącymi oczekiwaniami płacowymi, ale również z dużą rotacją kadry i trudnościami w zatrzymaniu talentów. Ponad połowa europejskich firm (52,8 proc.) dostrzega problem – firmy te obawiają się, że w nadchodzących latach ich organizacja będzie w coraz większym stopniu borykać się z niedoborem pracowników. A co trzeci zatrudniony Europejczyk (32,6 proc.) zauważa, że jego zespół boryka się z wysokim wskaźnikiem odejść. W odpowiedzi na rosnące oczekiwania pracowników, 58,3 proc. polskich biznesów ankietowanych przez SD Worx przyznaje, że inwestuje w większą przejrzystość wynagrodzeń, a 52 proc. firm angażuje się w eliminowanie nierówności płacowych w swoich organizacjach.

Ogromnie cieszy fakt, że ponad połowa polskich firm jest już zaangażowanych w eliminowanie nierówności płacowych. To nie tylko słuszny kierunek zmian, ale też wyróżnik każdego nowoczesnego pracodawcy. Obecnie, kiedy mamy tak wysoki wskaźnik migracji pracowników i tak wiele talentów zgłasza w badaniu chęć zmiany miejsca zatrudnienia, dbanie o sprawiedliwe, równe, ale też przejrzyste wynagradzanie jest podstawą tworzenia inkluzywnego i pożądanego miejsca pracy – komentuje Paulina Zasempa.

Źródło: SD Worx

Dokumenty pracownicze i zakres obowiązków

Kluczowe znaczenie ma dokumentacja kadrowa, w szczególności zakres obowiązków pracownika. To właśnie z zakresu obowiązków powinno jasno wynikać, czy dana osoba w ramach wykonywanej pracy ma kontakt z określonymi czynnikami szkodliwymi. Te same informacje muszą znaleźć się w skierowaniu na badania wstępne, okresowe lub kontrolne. Jeżeli z dokumentacji wynika narażenie, pracownik musi być wpisany do rejestru.

Obowiązki ewidencyjne pracodawcy

Pracodawca ma obowiązek prowadzenia ewidencji osób narażonych na działanie czynników rakotwórczych i mutagennych, ale wyłącznie w odniesieniu do pracowników zatrudnionych na podstawie stosunku pracy (umowa o pracę, mianowanie, powołanie, wybór, spółdzielcza umowa o pracę). Osób świadczących pracę na podstawie umów cywilnoprawnych nie obejmuje ten obowiązek.
W formularzu przekazywanym do Państwowej Inspekcji Pracy i Państwowej Inspekcji Sanitarnej należy uwzględniać stan zatrudnienia na dzień sporządzenia sprawozdania.

Przepisy Kodeksu pracy i rozporządzenia

Zgodnie z art. 222 Kodeksu pracy, w razie zatrudniania pracowników w warunkach narażenia na substancje chemiczne o działaniu rakotwórczym lub mutagennym, pracodawca powinien stosować substancje mniej szkodliwe lub wdrażać inne środki ograniczające narażenie, wykorzystując dostępne osiągnięcia nauki i techniki. Pracodawca ma także obowiązek prowadzić rejestr prac oraz rejestr pracowników wykonujących te prace.

Szczegółowe zasady określa rozporządzenie Ministra Zdrowia z 24 lipca 2012 r. w sprawie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy.

Dodatkowo art. 304 § 1 Kodeksu pracy nakłada na pracodawcę obowiązek zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków pracy także osobom pracującym na innej podstawie niż stosunek pracy.

Ryzyko praktyczne

Jeżeli w skierowaniach na badania u wszystkich pracowników wpisane są wszystkie czynniki, oznacza to, że z dokumentów wynika potencjalna możliwość kontaktu, niezależnie od faktycznych obowiązków. W razie sporu pracownik może powoływać się na tę dokumentację, np. w celu dochodzenia roszczeń związanych z rzekomym narażeniem. Dla bezpieczeństwa warto dostosować zakres obowiązków oraz dokumentację tak, aby odzwierciedlała rzeczywisty stan faktyczny.

Podsumowanie

Pracodawca powinien zachować spójność pomiędzy zakresem obowiązków, skierowaniem na badania i rejestrem osób narażonych. Wpisywanie wszystkich czynników wszystkim pracownikom daje elastyczność organizacyjną, ale może powodować problemy dowodowe w przypadku roszczeń pracowników. Najlepszym rozwiązaniem jest rzetelne odwzorowanie faktycznego narażenia w dokumentacji i rejestrach.

Przykłady

Przykład 1
Pracownik produkcji obsługuje maszyny, w których używane są substancje chemiczne sklasyfikowane jako rakotwórcze. W jego zakresie obowiązków i skierowaniu na badania należy wskazać te substancje, a pracownik powinien być ujęty w rejestrze narażonych.

Przykład 2
Magazynier zajmuje się wyłącznie przyjmowaniem i wydawaniem towaru. Nie ma kontaktu z substancjami chemicznymi, mimo że pracuje w tym samym dziale co osoby narażone. W takim przypadku nie należy wpisywać mu czynników szkodliwych ani ujmować go w rejestrze.

Przykład 3
Pracownik produkcji rotacyjnie wykonuje obowiązki na różnych stanowiskach, w tym przy substancjach chemicznych. W takiej sytuacji wpisanie do skierowania wszystkich czynników występujących w wydziale jest uzasadnione, a pracownik musi być ujęty w rejestrze.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy - Dz.U. 1974 nr 24 poz. 141

 Autor: Katarzyna Talkowska-Szewczyk