Kiedy mówimy o nadgodzinach?

Praca, którą wykonujemy ponad obowiązującą nas normę czasu pracy, jak również praca wykonywana ponad przedłużony dobowy wymiar czasu pracy, wynikający z obowiązującego nas systemu i rozkładu czasu pracy, to praca w godzinach nadliczbowych. 

Pracodawca może polecić Pracownikowi pracę w godzinach nadliczbowych jedynie w razie:
1) konieczności prowadzenia akcji ratowniczej w celu ochrony życia lub zdrowia ludzkiego, ochrony mienia lub środowiska albo usunięcia awarii;
2) szczególnych potrzeb pracodawcy.

Pracy w godzinach nadliczbowych nie można powierzyć:
1) pracownicy w ciąży;
2) pracownikowi młodocianemu;
3) osobie niepełnosprawnej.

Dla wyżej wymienionych osób obowiązuje bezwzględny zakaz pracy w godzinach nadliczbowych, jest jednak jeszcze grupa, która musi wyrazić zgodę na pracę w nadgodzinach. W jej skład wchodzą: rodzice dzieci w wieku do lat 8, pracownicy zatrudnieni na stanowiskach pracy, na których występują przekroczenia najwyższych dopuszczalnych stężeń lub natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia ( jeżeli dotyczy to szczególnych potrzeb pracodawcy).

Limity pracy w nadgodzinach

Praca w godzinach nadliczbowych limitowana jest w skali doby, tygodnia ( w okresie rozliczeniowym) oraz w skali roku kalendarzowego.

Maksymalna liczba godzin nadliczbowych w skali doby wynika pośrednio z przepisów o odpoczynku dobowym i zależy od systemu i rozkładu czasu pracy, w jakim jest zatrudniony konkretny pracownik. Ze względu na konieczność zagwarantowania pracownikowi 11-godzinnego odpoczynku dobowego, czas pracy wraz z pracą nadliczbową nie może przekroczyć 13 godzin na dobę. 

Tygodniowy czas pracy łącznie z godzinami nadliczbowymi nie może przekraczać przeciętnie 48 godzin w przyjętym okresie rozliczeniowym. Ograniczenie to nie dotyczy jednak pracowników zarządzających w imieniu pracodawcy zakładem pracy. Liczba godzin nadliczbowych nie może przekroczyć dla poszczególnego pracownika 150 godzin w roku kalendarzowym. 

W układzie zbiorowym pracy lub w regulaminie pracy albo w umowie o pracę, jeżeli pracodawca nie jest objęty układem zbiorowym pracy lub nie jest obowiązany do ustalenia regulaminu pracy, jest dopuszczalne ustalenie innej liczby godzin nadliczbowych w roku kalendarzowym. Wskutek tego nie może jednak dojść do przekroczenia przeciętnej 48-godzinnej tygodniowej normy czasu pracy. 

Rodzaje nadgodzin

Nadgodziny dzielimy na nadgodziny dobowe i średniotygodniowe, w zależności od tego do jakiego przekroczenia normy czasu pracy dochodzi.

Nadgodziny dobowe powstają, kiedy czas pracy pracownika przekroczy normę dobową lub przedłużony dobowy wymiar czasu pracy. Przedłużony dobowy wymiar czasu pracy ma miejsce w:
1) systemie równoważnego czasu pracy (przedłużenie dobowego wymiaru czasu pracy do 12 godzin);
2) pracy przy dozorze urządzeń (przedłużenie dobowego wymiaru czasu pracy do 16 godzin);
3) pracy polegającej na pilnowaniu mienia lub ochronie osób (przedłużenie dobowego wymiaru czasu pracy do 24 godzin);
4) pracy w ruchu ciągłym (przedłużenie dobowego wymiaru czasu pracy do 12 godzin jednego dnia w wybranych tygodniach w maksymalnie 4 miesięcznym okresie rozliczeniowym);
5) systemie skróconego tygodnia pracy (przedłużenie dobowego wymiaru czasu pracy do 12 godzin);
6) weekendowym systemie czasu pracy, czyli praca wyłącznie w piątki, soboty, niedziele i święta (przedłużenie dobowego wymiaru czasu pracy do 12 godzin).

Pracownik który przepracował 24-godzinna zmianę, ma prawo do odpoczynku równoważnego, tzn. obejmującego co najmniej 24 godziny. Jeśli w skutek nieprzewidzialnych okoliczności pracownik po całodobowej zmianie musiałby zostać w pracy dłużej powstaną nadgodziny średniotygodniowe, a nie dobowe.

Nadgodziny średniotygodniowe występują po przekroczeniu średniotygodniowej normy czasu pracy w okresie rozliczeniowym, najczęściej 40 godzin na tydzień w 1 miesięcznym okresie rozliczeniowym. Nadgodziny średniotygodniowe podsumowuje się po zakończeniu okresu rozliczeniowego, który nie zawsze pokrywa się z miesiącem kalendarzowym. Aby ustalić czy mamy do czynienia z nadgodzinami średniotygodniowymi w okresie rozliczeniowym musimy znać liczbę godzin przepracowanych przez pracownika, wymiar czasu pracy w poszczególnych miesiącach okresu rozliczeniowego oraz liczbę nadgodzin dobowych. 

Rekompensata za nadgodziny

Za pracę w godzinach nadliczbowych, oprócz normalnego wynagrodzenia za przepracowane godziny pracownikowi przysługuje dodatek w wysokości:

1) 100% wynagrodzenia - za pracę w godzinach nadliczbowych przypadających:
- w nocy,
- w niedziele i święta niebędące dla pracownika dniami pracy, zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy,
- w dniu wolnym od pracy udzielonym pracownikowi w zamian za pracę w niedzielę lub w święto, zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy;

2) 50% wynagrodzenia - za pracę w godzinach nadliczbowych przypadających w każdym innym dniu niż określony w pkt 1).

Ważne

Dodatek w wysokości 100% przysługuje także za każdą godzinę pracy nadliczbowej z tytułu przekroczenia przeciętnej tygodniowej normy czasu pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym, chyba że przekroczenie tej normy nastąpiło w wyniku pracy w godzinach nadliczbowych, za które pracownikowi przysługuje prawo do dodatku w wysokości określonej w pkt 1 i 2.

Dla pracowników którzy wykonują stale pracę poza zakładem pracy wynagrodzenie za godziny nadliczbowe wraz z dodatkiem, może być zastąpione ryczałtem. Ustalony ryczałt za pracę w godzinach nadliczbowych musi stanowić wyodrębniony składnik wynagrodzenia pracownika wykazany na jego liście płac.

Praca w godzinach nadliczbowych może być także zrekompensowana pracownikowi przez udzielenie mu w zamian czasu wolnego. Udzielenie czasu wolnego zwalnia pracodawcę z obowiązku wypłaty pracownikowi 50% lub 100% dodatku za pracę w godzinach nadliczbowych. Normalne wynagrodzenie z tytułu tej pracy nadal jest należne pracownikowi.

Pracownicy zarządzający w imieniu pracodawcy zakładem pracy i kierownicy wyodrębnionych komórek organizacyjnych wykonują, w razie konieczności, pracę poza normalnymi godzinami pracy bez prawa do wynagrodzenia oraz dodatku z tytułu pracy w godzinach nadliczbowych.

Kierownikom wyodrębnionych komórek organizacyjnych za pracę w godzinach nadliczbowych przypadających w niedzielę i święto przysługuje prawo do wynagrodzenia oraz dodatku z tytułu pracy w godzinach nadliczbowych jeżeli w zamian za pracę w takim dniu nie otrzymali innego dnia wolnego od pracy.

Przykłady obliczania nadgodzin

Przykład

Pracownik zatrudniony w podstawowym systemie czasu pracy pracował 9 godzin w wolną sobotę. Ze względu na braki kadrowe pracodawca nie miał możliwości udzielić pracownikowi za tą pracę dnia wolnego w tym samym okresie rozliczeniowym. Pracownik ma zatem 8 godzin nadgodzin średniotygodniowych oraz 1 godzina nadgodzin dobowych.

Przykład

Pracownik zatrudniony w rozkładzie czasu pracy 8.00-16.00, rzeczywiście pracował w godzinach 7.00-17.00, wystąpiła tu 1 nadgodzina średniotygodniowa oraz 1 nadgodzina dobowa. Wynika to z doby pracowniczej która w tym przykładzie jest od godziny 8.00 jednego dnia do godziny 8.00 dnia kolejnego, pracownik rozpoczął pracę wcześniej niż wynika to z jego rozkładu czasu pracy.

Karolina Woźniczka, specjalistka ds. kadr i płac – Meritoros SA

Podstawa prawna:
- Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy, 
- Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, 
Źródła: pip.gov.pl, gov.pl

Bogdanka będzie pracować – nie ma planów likwidacji kopalni. Transformacja regionu to wspólne zadanie społeczności lokalnej, rządu i spółek Grupy Enea – to główne i jednoznaczne przesłanie wynikające z pierwszego spotkania zespołu transformacji Lubelszczyzny.

W spotkaniu, które odbyło się 27 marca 2025 r. w Łęcznej, uczestniczyli Ministra Przemysłu Marzena Czarnecka, wiceminister aktywów państwowych Robert Kropiwnicki, parlamentarzyści i samorządowcy reprezentujący powiat łęczyński oraz całą Lubelszczyznę. Obecni byli również wszyscy reprezentanci strony społecznej LW Bogdanka oraz zarządy spółek Lubelskiego Węgla Bogdanka i Grupy Enea. Rozmowy dotyczyły kierunków sprawiedliwej transformacji regionu związanego z górnictwem.

Pierwsze z cyklu spotkań – zainicjowane przez Ministerstwo Przemysłu oraz Ministerstwo Aktywów Państwowych – odbyło się lokalnie, w Łęcznej. Wszystkie strony spotkania przedstawiły swoje perspektywy – zarówno samorządowe, społeczne, jak i gospodarcze – wskazując najważniejsze wyzwania i potrzeby regionu oraz rolę Bogdanki jako największego pracodawcy i przedsiębiorstwa Lubelszczyzny. Podkreślano konieczność współpracy oraz znaczenie odpowiedzialnego i planowego podejścia do nadchodzących zmian. Uczestnicy spotkania zadeklarowali gotowość do dalszej współpracy.

Ministra Przemysłu Marzena Czarnecka po raz kolejny jednoznacznie zapewniła: 

– Nie ma planów zamknięcia Lubelskiego Węgla Bogdanka. Przyszłość spółki – jako nowoczesnego podmiotu aktywnego w obszarach transformacji surowcowo-energetycznej – jest elementem rządowej strategii dla regionu – podkreśliła ministra.

Równie jednoznacznie wypowiedział się wiceminister aktywów państwowych Robert Kropiwnicki: 

– Nie ma żadnych założeń, żadnych planów, które zakładałyby likwidację kopalni. Oczywiście, na działalność kopalni wpływ mają regulacje unijne i uwarunkowania rynkowe, ale to nie oznacza, że Bogdanka nie ma perspektyw – powiedział wiceminister.

Stanowcze słowa padły także ze strony właściciela Bogdanki. Prezes Enei, Grzegorz Kinelski podkreślił: 

– Bogdanka pozostaje kluczowym ogniwem w strukturze Grupy Enea. Transformacja jest nieunikniona – to zmiana, która już się odbywa i nie jest zależna od decyzji zarządów czy ministerstw. Jednocześnie Bogdanka będzie się zmieniać w kierunku odpowiedzialnej transformacji i ma przed sobą nadal szanse na rozwój podstawowej działalności, zdobycie nowych rynków, przy zapewnieniu, że dla elektrowni z Grupy Enea jest i będzie najważniejszym dostawcą – zaznaczył prezes Enei.

Zarząd LW Bogdanka przedstawił zarys projektów dywersyfikacyjnych, które zostaną ujęte w nowej strategii spółki. Dokument ten ma zostać zaprezentowany w najbliższym czasie, a jego publikacji towarzyszyć będzie seria spotkań przybliżających szczegóły poszczególnych projektów.

Uczestnikom spotkania przyświecał wspólny cel – określenie kluczowych spraw i wyzwań istotnych dla regionu, po to, by wspólnie wypracować konkretne kierunki działania. Mimo zróżnicowanych poglądów łączyła ich wola zdefiniowania wspólnej wizji transformacji powiatu łęczyńskiego i całej Lubelszczyzny. Podkreślano, że skuteczność transformacji będzie możliwa tylko wtedy, gdy uzyska ona społeczną akceptację. Wskazano również na kluczowe znaczenie zabezpieczenia środków na inwestycje infrastrukturalne oraz rozwój nowych możliwości rynku pracy w regionie.

Ustalono, że w najbliższych tygodniach samorządy przedstawią swoje postulaty dotyczące inwestycji wspierających proces transformacji. Kolejne spotkanie w podobnej formule zaplanowano na jesień.

źródło: Enea

fot. Enea

W dniu 27.03.2025r. w Kozienicach odbyło się spotkanie robocze na zaproszenie Pana Roberta Kropiwnickiego - Sekretarz Stanu w Ministerstwie MAP oraz Marzeny Czarneckiej -Minister Przemysłu, które zostało zainicjowane na spotkaniu w Ministerstwie MAP 11 lutego 2025r, gdzie spotkały się ZZ Enea Wytwarzanie, Połańca I Bogdanki z przedstawicielami trzech ministerstw. Miało być to spotkanie w ramach zespołu do Sprawiedliwej Transformacji energetycznej regionów powołanego przez minister Czarnecka chce odbyło się w nieco poszerzonym gronie. Na spotkaniu mieliśmy omówić kierunki i szukać wspólnie rozwiązań które wsparły by nasz region w rozwoju i w tworzeniu nowych miejsc pracy. W spotkaniu brali udział posłowie, wicemarszałek województwa mazowieckiego, samorządowcy ziemi Kozienickiej wraz z Burmistrzem Gminy Kozienice, Starosta Powiatu Kozienickiego oraz zarząd Enea S.A. wraz z zarządem Enea Wytwarzanie. Spotkanie rozpoczął burmistrz pan Mariusz Prawda podczas, którego Związki Zawodowe z Enea Wytwarzanie wręczyły Przedstawicielom Rządu, Parlamentu, Zarządu Enea S.A. i Wytwarzanie postulaty na rzecz sprawiedliwej transformacji regionu. Dyskusja na zasadzie częściowo wywołanych pytań dotyczyła; *Jaki jest wariant brany pod uwagę ewentualnego wyłączania bloków węglowych w Elektrowni Kozienice, *Plany inwestycyjno-rozwojowe dla Elektrowni Kozienice pod kątem transformacji, *Na jakim etapie są aukcje uzupełniające rynku mocy na rok 2026 oraz jak przebiegają rozmowy z Komisją Europejską w sprawie systemu wsparcia dla bloków 1-10 w Elektrowni Kozienice, *Planowanie mechanizmu wsparcia krajowego obejmującego gminę Kozienice jeśli unia europejska nie przedłuży Funduszu Sprawiedliwej Transformacji , *Zagrożenia miejsc pracy, przed wszystkim w elektrowni ale również w regionie, *Możliwość utworzenia strefy ekonomicznej, *Pomocy przez ministerstwo przy procedurze administracyjnej zamiany gruntów klasy I-3 na cele inwestycyjne, *Problemy z jakimi się borykają samorządy w regionie Kozienic, *Działania osłonowe i odpowiednio podjęte kroki, żeby nie groził nam czarny scenariusz społeczny i gospodarczy, *Kiedy nastąpi zmiana w polityce klimatycznej jaki jest system handlu uprawnieniami do emisji CO2-ETS. To co wybrzmiało podczas tego spotkania to to, że 2035 roku nie będzie zwolnień w elektrowni Kozienice. Jest przestrzeń do konstruktywnych rozmów ale cały czas brakuje konkretów, Realizacja projektu budowy ,,gazówek’’ idzie zgodnie z harmonogramem, Zawiązki zawodowe muszą być czujne i cały czas monitować sytuacje. Związki zawodowe zaproponowały spotkanie w gronie ściśle powołanego zespołu. Minister Kropiwnicki przychylił się do propozycji i zaproponował spotkanie na przełomie maja i czerwca a w takim rozszerzonym składzie zaproponował spotkanie na wrzesień tego roku.