Tylko w 2024 roku inspektorzy pracy wydali kilkanaście tysięcy decyzji z rygorem natychmiastowej wykonalności, które uchroniły tysiące zatrudnionych przed wypadkiem, utratą zdrowia, a może nawet i śmiercią. To najmniej widoczny efekt naszej pracy, ale ma ogromne znaczenie – podkreśla Główny Inspektor Pracy Marcin Stanecki.

Inspektorki i inspektorzy pracy wydali prawie 8,4 tys. decyzji wstrzymania eksploatacji maszyn, prawie 8,7 tys. decyzji przesunięcia zatrudnionych w niebezpiecznych warunkach do innej pracy, 489 decyzji ustalenia okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy oraz 1243 decyzje wykonania niezbędnych badań i pomiarów w zakresie jej bezpieczeństwa. Dane z działalności kontrolno-nadzorczej Państwowej Inspekcji Pracy za lata 2022-2024 wskazują, że liczba takich przypadków niestety z roku na rok rośnie. W 2022 roku inspektorzy wydali 5,8 tys. decyzji o natychmiastowym wstrzymaniu prac, a w 2023 roku liczba nakazów wzrosła do prawie 6,3 tys.

– Najbardziej niepokoi mnie fakt, że coraz częściej musimy wydawać nakazy natychmiastowego, całkowitego zaprzestania pracy, bowiem jej kontynuacja stanowiłaby ogromne zagrożenie dla zdrowia i życia znajdujących się tam ludzi. To ekstremalne przypadki, gdy niebezpieczeństwa nie da się wyeliminować w prosty i szybki sposób, bo konieczne są kosztowne inwestycje ze strony pracodawcy w poprawę bezpieczeństwa w danym miejscu pracy – komentuje szef Inspekcji Pracy.

Najwięcej takich decyzji w zeszłym roku zostało wydanych na terenie Okręgowego Inspektoratu Pracy w Krakowie – aż 1139, najmniej w Gdańsku – tylko 110. W ogólnopolskiej skali najczęściej te decyzje były wydawane w stosunku do przedsiębiorców działających w sektorze budowlanym (5128), w przetwórstwie przemysłowym (623) oraz handlu hurtowym i detalicznym, w tym naprawie pojazdów (218). Większość decyzji, aż 5194, dotyczyła małych firm zatrudniających od jednego do dziewięciu pracowników. Pokazuje to, jak ważna jest rola Inspekcji Pracy w ochronie zatrudnionych w najmniejszych przedsiębiorstwach.

– Inspektorki i inspektorzy pracy codziennie muszą podejmować trudne decyzje, by chronić zdrowie i życie pracowników. Kilkanaście tysięcy decyzji z rygorem natychmiastowej wykonalności to nie tylko liczba, to realna ochrona tysięcy zatrudnionych przed tragedią – komentuje Marcin Stanecki. – Dla mnie to jeden z najważniejszych efektów naszej pracy, bo przekłada się na zdrowie i życie pracowników w Polsce. Jest on jednocześnie najmniej widoczny, bo skoro nic złego się nie stało, nikt nie stracił zdrowia ani życia, a przedsiębiorca nie musi się mierzyć z ogromnymi kosztami wypadku, w którym ucierpieli jego pracownicy, to nie sposób oszacować efektów naszej pracy na tym polu. Jestem jednak przekonany, że przekłada się to na liczone w setkach tysięcy, jak nie w milionach złotych korzyści nie tylko dla samych pracowników, którym nieszczęśliwy wypadek może przerwać karierę zawodową. Jest to korzystne także dla samych przedsiębiorców, którzy nie muszą ponosić kosztów skutków takich zdarzeń. Rosnąca liczba naszych interwencji pokazuje jednak, jak istotny jest nadzór państwa nad warunkami pracy, szczególnie w branżach najbardziej narażonych na ryzyko wypadku, takich jak budownictwo czy przemysł. Nasze działania zapewniają bezpieczne i zdrowe warunki pracy, bez względu na wielkość firmy czy sektor działalności.

Marcin Stanecki podkreśla, że priorytetem Inspekcji Pracy są działania skupiające się na eliminowaniu zagrożeń i podnoszeniu poziomu świadomości pracodawców i pracowników w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy.

Przetwórstwo przemysłowe, które jest jednym z bardziej niebezpiecznych sektorów gospodarki, zostało właśnie objęte trzyletnią strategią „Zapobieganie wypadkom związanym z pracą w sektorze przemysłowym – Wizja Zero” (2025-2027). Jej celem jest sprawdzenie, jak przestrzegane są przepisy prawa pracy, w szczególności bezpieczeństwa i higieny pracy w zakładach działających w tej branży, ze szczególnym uwzględnieniem zagrożeń wypadkowych. Jest to także realizacja strategii Unii Europejskiej w zakresie bhp, ukierunkowanej na eliminowanie nieprawidłowości, które mogą skutkować wypadkami w pracy.

– Państwowa Inspekcja Pracy została powołana do tego, aby chronić zatrudnionych przed niebezpieczeństwami w pracy. Dlatego uważam, że rolą inspektorek i inspektorów pracy jest takie działanie, by każda osoba wykonująca pracę w Polsce wiedziała, jakie warunki zatrudnienia mogą stwarzać zagrożenie. Tylko wtedy może ich uniknąć i czuć się bezpiecznie podczas pracy – dodaje Główny Inspektor Pracy Marcin Stanecki.

PIP

Stawka za każdy procent stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu z powodu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej zmienia się w kwietniu każdego roku. Od kwietnia 2025 r. do końca marca 2026 r. obowiązuje nowy taryfikator i ZUS wypłaci z każdy procent uszczerbku na zdrowiu 1636 zł. Wcześniej było to 1431 zł. O tym jak dynamicznie rośnie wycena uszczerbku na zdrowiu niech świadczy fakt, że jeszcze na przełomie lat 2023/2024 jeden procent odszkodowania był wyceniany na 1269 zł, a w 2015 r. na jedynie 757 zł.

Stawka za procent stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu z powodu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej

Stawka za każdy procent stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu z powodu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej zmienia się w kwietniu każdego roku. Od kwietnia 2025 r. do końca marca 2026 r. obowiązuje nowy taryfikator i ZUS wypłaci z każdy procent uszczerbku na zdrowiu 1636 zł. Wcześniej było to 1431 zł. O tym jak dynamicznie rośnie wycena uszczerbku na zdrowiu niech świadczy fakt, że jeszcze na przełomie lat 2023/2024 jeden procent odszkodowania był wyceniany na 1269 zł, a w 2015 r. na jedynie 757 zł.

- Porównaliśmy ilość jednorazowych odszkodowań i wypłacone kwoty w pierwszym półroczu bieżącego roku z analogicznym okresem 2024 roku. Miedzy styczniem, a czerwcem 2025 roku wypłaciliśmy 277 odszkodowań za wypadek przy pracy na kwotę ponad 2 milionów 964 tysięcy złotych. Roku temu to jednorazowe świadczenie przyznaliśmy 292 osobom, a na rachunki poszkodowanych przekazaliśmy 3 miliony 304 tysiące złotych. Na Opolszczyźnie jest mniej wypadków przy pracy, a przez to mniej wniosków o przyznanie i wypłatę rekompensaty za uszczerbek na zdrowiu niż rok temu – informuje Sebastian Szczurek, regionalny rzecznik prasowy ZUS województwa opolskiego.

Dla kogo jednorazowe odszkodowanie

Na jednorazowe odszkodowanie możesz liczyć jeśli forma umowy o pracę jest powiązana z opłacaniem składek na ubezpieczenie wypadkowe w ZUS. O jednorazowe odszkodowania w konsekwencji wypadku mogą się starać przede wszystkim zatrudnieni na „etacie” tj. na podstawie umowy o pracę. W mniejszej mierze rekompensaty trafiają do osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą.

Świadczenie mogą dostać osoby objęte ubezpieczeniem wypadkowym, które z powodu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej doznały uszczerbku na zdrowiu. W niektórych przypadkach mogą otrzymać odszkodowanie nawet dwa razy, gdy stan zdrowia pogorszył się o co najmniej 10 proc. i jest następstwem wcześniejszego wypadku przy pracy lub choroby zawodowej. Co ważne, prawo do odszkodowania mają także uprawnieni członkowie rodziny ubezpieczonego, który zmarł wskutek wypadku przy pracy lub choroby zawodowej.

Jak wyliczyć odszkodowanie

Wysokość jednorazowego odszkodowania zmienia się co roku i jest uzależniona od procentowego uszczerbku na zdrowiu, który określa lekarz orzecznik ZUS lub komisja lekarska ZUS po zakończeniu leczenia lub rehabilitacji. Procent stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu to równowartość 20 proc. przeciętnego wynagrodzenia. Miedzy kwietniem 2025 r. a marcem 2026 r. za każdy procent stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu zgłaszający otrzyma 1636 zł. Jeżeli w wyniku wypadku w pracy, po zakończeniu leczenia, u pracownika lekarz orzecznik ustali 5 proc. uszczerbku na zdrowiu, to na podstawie obecnie obowiązującej stawki odszkodowanie wyniesie 8180 zł „na rękę”.

Potrzebny jest wniosek do ZUS

ZUS nie wypłaci pieniędzy z tytułu jednorazowego odszkodowania wypadkowego automatycznie, a jedynie na wniosek. Osoba poszkodowana powinna go złożyć wraz z protokołem powypadkowym lub kartą wypadku i dokumentacją opisującą okoliczności i przyczyny wypadku sporządzoną przez pracodawcę. Te dokumenty oraz wypełnione przez lekarza zaświadczenie o stanie zdrowia (OL-9) wnioskodawcy potwierdzające zakończenie leczenia i rehabilitacji poszkodowanego stanowi podstawę do przelewu pieniędzy na konto.

O przyznaniu bądź odmowie prawa do odszkodowania ZUS powiadomi w decyzji, którą powinien wydać do 14. dni od uprawomocnienia się orzeczenia lekarza orzecznika ZUS lub wyjaśnienia ostatniej okoliczności w sprawie. Od decyzji można się odwołać w ciągu miesiąca od dnia jej doręczenia. Jeśli prawo do jednorazowego odszkodowania zostało ustalone, to Zakład wypłaci przyznaną kwotę do 30 dni od wydania decyzji.

Dokumenty potrzebne do wypłacenia jednorazowego odszkodowania w imieniu poszkodowanego powinien złożyć pracodawca (płatnik składek). Osoby prowadzące działalność gospodarczą mogą to zrobić osobiście, pisemnie lub ustnie do protokołu w dowolnej placówce ZUS albo wysłać dokumenty drogą pocztową. Tym osobom kartę wypadku sporządzi ZUS. Wniosek o odszkodowanie rozpatruje jednostka ZUS właściwa ze względu na miejsce zamieszkania osoby, która uległa wypadkowi.

Wyjątek od reguły

Zdarzają się także wyjątkowe sytuacje, gdzie ZUS wypłaci odszkodowanie osobom, za które nie jest odprowadzana składka wypadkowa. Dotyczy to np. ucznia, który uległ wypadkowi na lekcji wychowania fizycznego. Jednak w takiej sytuacji wypłata odszkodowania zależy od tego, czy z tytułu tego wypadku zostanie orzeczona całkowita niezdolność do pracy. Jeżeli lekarz orzecznik ZUS ustali tylko sam uszczerbek na zdrowiu bez całkowitej niezdolności do pracy, to odszkodowania ZUS nie wypłaci. Wypadki w szczególnych okolicznościach dotyczą nie tylko uczniów, ale i na przykład ławnika w sądzie, czy wolontariusza. To mogą być też wypadki, gdy ratujemy czyjeś życie i zdrowie od grożącego niebezpieczeństwa jak powódź, pożar itp.

Sebastian Szczurek, regionalny rzecznik prasowy ZUS województwa opolskiego

Wypadek w czasie wykonywania pracy może zdarzyć się każdemu pracownikowi, niezależnie od rodzaju wykonywanego zawodu czy zajmowanego stanowiska. Krystyna Michałek, regionalna rzeczniczka prasowa ZUS w województwie kujawsko-pomorskim wyjaśnia jakie świadczenia należą się aktualnie pracownikom z tytułu takiego wypadku.

Świadczenia dla pracowników z ubezpieczenia wypadkowego z tytułu wypadku przy pracy

Leczenie i rekonwalescencja po wypadku mogą wyłączyć z aktywności zawodowej nawet na wiele miesięcy. W przypadku objęcia ubezpieczeniem wypadkowym przysługuje szereg świadczeń z ZUS-u. Można otrzymać między innymi:
- zasiłek chorobowy w wysokości 100% wynagrodzenia od pierwszego dnia niezdolności do pracy,
- świadczenie rehabilitacyjne w tej samej wysokości, jeśli leczenie się przedłuża,
- zasiłek wyrównawczy,
- jednorazowe odszkodowanie,
- rentę z tytułu niezdolności do pracy,
- rentę szkoleniową,
- rentę rodzinną.

- Ubezpieczenie wypadkowe umożliwia również pokrycie kosztów leczenia stomatologicznego i szczepień ochronnych w zakresie określonym ustawą, a także zwrot kosztów zakupu przedmiotów ortopedycznych i wyrobów medycznych - informuje Krystyna Michałek, regionalna rzeczniczka prasowa ZUS w województwie kujawsko-pomorskim.

Odszkodowanie po wypadku. Jaka kwota za 1% uszczerbku na zdrowiu?

Jednorazowe odszkodowanie to jedno z najczęściej wypłacanych świadczeń po wypadku przy pracy. Mogą się o nie ubiegać osoby objęte ubezpieczeniem wypadkowym, które w wyniku wypadku przy pracy lub choroby zawodowej doznały stałego bądź długotrwałego uszczerbku na zdrowiu.

W określonych sytuacjach odszkodowanie można otrzymać ponownie – jeśli stan zdrowia pogorszył się o co najmniej 10% i jest to następstwo wcześniejszego wypadku przy pracy lub choroby zawodowej. Prawo do odszkodowania przysługuje również uprawnionym członkom rodziny ubezpieczonego, który zmarł w wyniku takiego zdarzenia.

Wysokość świadczenia jest corocznie waloryzowana i zależy od procentowego uszczerbku na zdrowiu, ustalanego przez lekarza orzecznika lub komisję lekarską ZUS. Za każdy procent uszczerbku przysługuje 20% przeciętnego wynagrodzenia, co obecnie oznacza 1 636 zł. Stawki te obowiązują do 31 marca 2026 r.

W 2024 roku ZUS przyznał 43,9 tys. jednorazowych odszkodowań o łącznej wartości blisko 408,5 mln zł. W województwie podlaskim wypłacono 1,6 tys. odszkodowań na kwotę 11,7 mln zł. Średnia wysokość odszkodowania w kraju wyniosła w ubiegłym roku 9,3 tys. zł, a w regionie – 7,4 tys. zł.

Krystyna Michałek, regionalna rzeczniczka prasowa ZUS w województwie kujawsko-pomorskim

oprac. Paweł Huczko