Strona główna » Aktualności » Medycyna pracy – czy są ważne badania wykonane w innej przychodni niż wskazał szef?

Medycyna pracy – czy są ważne badania wykonane w innej przychodni niż wskazał szef?

Badania profilaktyczne pracowników należą do podstawowych obowiązków pracodawcy, jednak praktyka pokazuje, że wiele wątpliwości budzą zasady współpracy z jednostkami medycyny pracy. Szczególnie często pojawiają się pytania o skutki przeprowadzenia badań w placówce, z którą pracodawca nie zawarł umowy na świadczenie takich usług. Choć problem może wydawać się wyłącznie formalny, w określonych sytuacjach może mieć istotne znaczenie z perspektywy bezpieczeństwa prawnego pracodawcy.

Badanie z zakresu medycyny pracy wykonane bez umowy z pracodawcą. Czy orzeczenie lekarskie zachowuje ważność?

Co do zasady pracodawca powinien kierować pracowników do placówki medycyny pracy, z którą ma zawartą pisemną umowę. Wymóg ten wynika z przepisów ustawy o służbie medycyny pracy, które zakładają wykonywanie badań profilaktycznych w ramach zorganizowanej współpracy między pracodawcą a podstawową jednostką służby medycyny pracy.

Nie oznacza to jednak, że orzeczenie wydane przez lekarza medycyny pracy z innej placówki będzie nieważne. Kluczowe znaczenie ma przede wszystkim prawidłowe przeprowadzenie badania, w tym wystawienie skierowania zawierającego informacje o warunkach pracy na danym stanowisku oraz wydanie orzeczenia potwierdzającego brak przeciwwskazań zdrowotnych do wykonywania pracy.

Jednocześnie korzystanie z placówki, która nie jest objęta umową zawartą przez pracodawcę, może rodzić dodatkowe ryzyka. Ich znaczenie ujawnia się zwłaszcza w sytuacjach spornych, takich jak kontrola organów nadzorczych czy postępowanie związane z wypadkiem przy pracy. W takich przypadkach sposób organizacji badań profilaktycznych oraz okoliczności wydania orzeczenia mogą zostać poddane szczegółowej analizie.

Z tego względu, mimo że samo orzeczenie nie musi być z góry pozbawione skuteczności, z perspektywy bezpieczeństwa prawnego rekomendowane jest zawarcie pisemnej umowy z jednostką medycyny pracy i kierowanie pracowników do placówek objętych taką współpracą. Pozwala to ograniczyć ryzyko interpretacyjne i uniknąć potencjalnych wątpliwości co do prawidłowości realizacji obowiązków pracodawcy.

Medycyna pracy a obowiązki pracodawcy

Zgodnie z art. 229 Kodeksu pracy pracodawca ma obowiązek zapewnić pracownikom badania z zakresu medycyny pracy i pokryć ich koszt. Obowiązek ten obejmuje trzy rodzaje badań:
1) wstępne, dla osób przyjmowanych do pracy lub pracowników młodocianych przenoszonych na inne stanowiska pracy i innych pracowników przenoszonych na stanowiska pracy, na których występują czynniki szkodliwe dla zdrowia lub warunki uciążliwe;
2) okresowe, w terminie wyznaczonym przez lekarza medycyny pracy,
3) kontrolne, w przypadku niezdolności do pracy trwającej dłużej niż 30 dni, spowodowanej chorobą.

Każde z tych badań musi zostać przeprowadzone przez lekarza medycyny pracy.

Czy każdy pracodawca musi zawrzeć umowę na świadczenie usług medycznych w ramach medycyny pracy?

Zgodnie z art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o służbie medycyny pracy: „Badania wstępne, okresowe i kontrolne pracowników oraz inne świadczenia zdrowotne są wykonywane na podstawie pisemnej umowy zawartej przez podmiot obowiązany do ich zapewnienia, o którym mowa w art. 5 ust. 2, zwany dalej „zleceniodawcą”, z podstawową jednostką służby medycyny pracy, zwaną dalej „zleceniobiorcą”.”

Przepis ten jednoznacznie wskazuje, że wykonywanie badań profilaktycznych powinno odbywać się w ramach formalnej współpracy między pracodawcą a jednostką medycyny pracy. Oznacza to, że obowiązek zawarcia pisemnej umowy dotyczy każdego pracodawcy, niezależnie od liczby zatrudnianych pracowników. Także firma zatrudniająca tylko jedną osobę powinna posiadać zawartą umowę z placówką, do której kieruje pracowników na badania.

Warto przy tym pamiętać, że umowa z jednostką medycyny pracy nie powinna ograniczać się wyłącznie do wskazania, że placówka będzie wykonywać badania profilaktyczne. Taki dokument powinien precyzyjnie określać zasady współpracy między pracodawcą a placówką medyczną, tak aby zapewnić prawidłową organizację badań oraz realizację obowiązków wynikających z przepisów.

Umowa powinna zawierać w szczególności:
• wskazanie stron umowy, czyli pracodawcy oraz podstawowej jednostki służby medycyny pracy;
• określenie osób objętych świadczeniami, przede wszystkim pracowników kierowanych na badania profilaktyczne;
• zakres opieki zdrowotnej, obejmujący co najmniej świadczenia, do których zapewnienia pracodawca jest zobowiązany na podstawie przepisów prawa pracy;
• zasady organizacji i udzielania świadczeń, w tym sposób rejestracji na badania oraz tryb przekazywania orzeczeń lekarskich;
• sposób informowania zainteresowanych osób o wynikach badań i wydanych orzeczeniach;
• zasady kontroli wykonywania umowy przez pracodawcę;
• obowiązki pracodawcy wobec placówki medycznej, w szczególności dotyczące przekazywania informacji o warunkach pracy, czynnikach szkodliwych lub uciążliwych oraz udostępniania niezbędnej dokumentacji;
• zasady rozliczeń finansowych, w tym wysokość należności, sposób jej ustalania, terminy płatności oraz tryb rozliczeń;
• czas obowiązywania umowy, warunki jej rozwiązania oraz sposób rozstrzygania sporów.

Ważne

Umowa z jednostką medycyny pracy musi mieć formę pisemną i zostać zawarta na okres nie krótszy niż jeden rok.

Jej minimalny zakres określa art. 12 ust. 2 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o służbie medycyny pracy.

Pracodawca nie jest ograniczony do współpracy z jedną placówką. W przypadku firm działających w kilku lokalizacjach dopuszczalne jest zawarcie oddzielnych umów na świadczenie usług medycyny pracy w różnych miastach.

Kto ponosi koszty badań pracowniczych?

Przepisy nie pozostawiają w tym zakresie dużej swobody. To pracodawca odpowiada za sfinansowanie badań profilaktycznych pracowników, niezależnie od tego, czy chodzi o badania wstępne, okresowe czy kontrolne. Jeżeli z przyczyn organizacyjnych pracownik sam pokryje koszt wizyty, pracodawca powinien zwrócić mu poniesione wydatki. Należy również pamiętać, że badania profilaktyczne co do zasady powinny odbywać się w czasie pracy. Pracownik zachowuje za ten czas prawo do wynagrodzenia, co potwierdza, że obowiązek organizacji i finansowania badań spoczywa na pracodawcy, a nie na zatrudnionym.

Skierowanie na badania medycyny pracy – o czym powinien pamiętać pracodawca?

Jednym z podstawowych obowiązków pracodawcy jest prawidłowe wystawienie skierowania na badania profilaktyczne. Dokument sporządza się w dwóch egzemplarzach: jeden trafia do lekarza medycyny pracy przeprowadzającego badanie, a drugi otrzymuje pracownik.

Pracodawca powinien dodatkowo zachować kopię wystawionego skierowania i przechowywać ją w aktach osobowych pracownika. Dokument ten powinien znajdować się w dokumentacji pracowniczej razem z orzeczeniem lekarskim oraz innymi dokumentami związanymi ze stosunkiem pracy.

Obowiązki pracodawcy w zakresie medycyny pracy – najważniejsze zasady

Jak pokazuje praktyka, błędy dotyczące badań profilaktycznych najczęściej wynikają nie z braku badań, lecz z nieprawidłowej organizacji całego procesu. Dlatego pracodawca powinien zadbać nie tylko o skierowanie pracownika do lekarza medycyny pracy, ale również o spełnienie szeregu obowiązków formalnych. W szczególności powinien:
• zawrzeć pisemną umowę z jednostką medycyny pracy wykonującą badania profilaktyczne pracowników;
• kierować pracowników na badania do placówki objętej taką umową;
• prawidłowo wystawiać skierowania na badania wstępne, okresowe i kontrolne, uwzględniając warunki pracy oraz występujące czynniki szkodliwe lub uciążliwe;
• przekazywać pracownikom skierowania oraz przechowywać ich kopię w dokumentacji pracowniczej;
• dołączać orzeczenia lekarskie do akt osobowych pracowników;
• monitorować terminy ważności badań i terminowo kierować pracowników na kolejne badania okresowe;
• pokrywać koszty badań profilaktycznych oraz zapewnić możliwość ich wykonania, co do zasady, w godzinach pracy;
• nie dopuszczać do pracy osób, które nie posiadają aktualnego orzeczenia lekarskiego potwierdzającego brak przeciwwskazań do wykonywania pracy na danym stanowisku.

Autor: Kamila Mosiej, Manager w Dziale Usług Kadrowo-Płacowych Forvis Mazars

infor.pl

Ostatnio dodane:

Podstawowym obowiązkiem pracownika jest świadczenie pracy określonej w umowie o pracę. Przepisy prawa pracy przewidują jednak sytuacje, w których pracownik jest zwolniony z tego obowiązku. Sprawdź, jakie przyczyny są najczęściej spotykanym powodem zwolnień od pracy.

Zwolnienie od pracy podczas okresu wypowiedzenie umowy o pracę

Kodeks pracy przewiduje dwie możliwości zwolnienia z obowiązku świadczenia pracy pracownika znajdującego się w okresie wypowiedzenia umowy o pracę.

Pracodawca, w związku z wypowiedzeniem umowy o pracę, może zwolnić pracownika z obowiązku świadczenia pracy do upływu okresu wypowiedzenia. W okresie tego zwolnienia pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia.

Płatne zwolnienie od pracy przysługuje także w okresie co najmniej dwutygodniowego wypowiedzenia umowy o pracę dokonanego przez pracodawcę pracownikowi. Wymiar zwolnienia wynosi:

  • 2 dni robocze – w okresie dwutygodniowego i jednomiesięcznego wypowiedzenia,
  • 3 dni robocze – w okresie trzymiesięcznego wypowiedzenia. Zwolnienie przysługuje także w przypadku wypowiedzenia z powodu ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy albo z innych przyczyn niedotyczących pracowników, gdy pracodawca w celu wcześniejszego rozwiązania umowy o pracę skróci okres trzymiesięcznego wypowiedzenia.

Zwolnienie od pracy pracownic w ciąży oraz karmiących dziecko

Pracodawca zatrudniający pracownicę w ciąży lub karmiącą dziecko piersią przy pracy szczególnie uciążliwej lub szkodliwej dla zdrowia albo wzbronionej takiej pracownicy bez względu na stopień narażenia na czynniki szkodliwe dla zdrowia lub niebezpieczne, jest obowiązany przenieść pracownicę do innej pracy, a jeżeli jest to niemożliwe, zwolnić ją na czas niezbędny z obowiązku świadczenia pracy. Za czas nieobecności w pracy pracownica zachowuje prawo do dotychczasowego wynagrodzenia.

Zwolnienie z obowiązku świadczenia pracy przysługuje także ciężarnej pracownicy na zalecone przez lekarza badania lekarskie przeprowadzane w związku z ciążą, jeżeli badania te nie mogą być przeprowadzone poza godzinami pracy. I w tym przypadku pracownica w okresie zwolnienia z obowiązku świadczenia pracy zachowuje prawo do wynagrodzenia.

Zwolnienia od pracy pracownika wychowującego dziecko do lat 14

Prawo do zwolnienia od pracy przysługuje pracownikowi wychowującemu przynajmniej jedno dziecko w wieku do 14 lat. Wymiar tego zwolnienia w ciągu roku kalendarzowego wynosi 16 godzin albo 2 dni, niezależnie od liczby dzieci. O tym, czy zwolnienie od pracy będzie wykorzystane w wymiarze godzinowym, czy dziennym, decyduje pracownik w pierwszym wniosku o udzielenie takiego zwolnienia w danym roku kalendarzowym.

Za czas zwolnienia od pracy pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia.

Zwolnienie od pracy z powodu siły wyższej

Pracownik ma prawo do zwolnienia z obowiązku świadczenia pracy z powodu działania siły wyższej w pilnych sprawach rodzinnych spowodowanych chorobą lub wypadkiem, jeżeli jest niezbędna natychmiastowa obecność pracownika. Zwolnienie jest należne w wymiarze 2 dni albo 16 godzin w ciągu roku kalendarzowego. W okresie tego zwolnienia od pracy pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia w wysokości połowy wynagrodzenia.

O sposobie wykorzystania w danym roku kalendarzowym zwolnienia od pracy z powodu siły wyższej decyduje pracownik w pierwszym wniosku o udzielenie zwolnienia złożonym w danym roku kalendarzowym. Pracodawca ma obowiązek udzielić zwolnienia od pracy na wniosek zgłoszony przez pracownika najpóźniej w dniu korzystania z tego zwolnienia.

Zwolnienie od pracy z powodu badań profilaktycznych i szkoleń BHP

Pracodawca zwalnia pracownika od obowiązku świadczenia pracy na czas konieczny do przeprowadzenia okresowych i kontrolnych badań lekarskich. Za czas niewykonywania pracy w związku z przeprowadzanymi badaniami pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia. W razie przejazdu na te badania do innej miejscowości przysługują mu należności na pokrycie kosztów przejazdu według zasad obowiązujących przy podróżach służbowych.

Pracodawca jest obowiązany zapewnić przeszkolenie pracownika w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy przed dopuszczeniem go do pracy oraz prowadzenie okresowych szkoleń w tym zakresie. Szkolenia BHP odbywają się w czasie pracy i na koszt pracodawcy.

Zwolnienie od pracy w razie podnoszenia kwalifikacji przez pracownika

Pracownikowi podnoszącemu kwalifikacje zawodowe z inicjatywy pracodawcy albo za jego zgodą przysługuje zwolnienie z całości lub części dnia pracy na czas niezbędny, by punktualnie przybyć na obowiązkowe zajęcia oraz na czas ich trwania. Za czas zwolnienia pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia.

Pracodawca może udzielić zwolnienia z całości lub części dnia pracy również pracownikowi zdobywającemu lub uzupełniającemu wiedzę i umiejętności bez inicjatywy pracodawcy lub bez jego zgody. Jednak w takim przypadku pracownik nie zachowuje prawa do wynagrodzenia za czas zwolnienia.

Zwolnienie od pracy pracownika wezwanego przez organ

Pracodawca zwalnia z obowiązku świadczenia pracy pracownika:

  • wezwanego do osobistego stawienia się przed organem właściwym w zakresie powszechnego obowiązku obrony na czas niezbędny w celu załatwienia sprawy będącej przedmiotem wezwania;
  • wezwanego przez organ administracji rządowej, samorządu terytorialnego, sądu, prokuratury, policji albo organu prowadzącego postępowanie w sprawach o wykroczenia;
  • wezwanego w celu wykonywania czynności biegłego w postępowaniu administracyjnym, karnym przygotowawczym, sądowym lub przed kolegium do spraw wykroczeń – łącznie nie dłużej 6 dni w ciągu roku kalendarzowego;
  • wezwanego w charakterze świadka w postępowaniu kontrolnym prowadzonym przez NIK lub powołanego do udziału w tym postępowaniu w charakterze specjalisty;
  • będącego członkiem ochotniczej straży pożarnej na czas niezbędny do uczestniczenia w działaniach ratowniczych i do wypoczynku koniecznego po ich zakończeniu, a także na szkolenie pożarnicze;
  • wezwanego na czas wykonywania obowiązku świadczeń osobistych.

Za czas zwolnienia pracownik otrzymuje rekompensatę pieniężną z tytułu utraty wynagrodzenia. W tym celu pracodawca wystawia zaświadczenie określające wysokość utraconego przez pracownika wynagrodzenia za czas zwolnienia, które pracownik przedstawia właściwemu organowi.

Podstawa prawna

  • ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (j.t. Dz.U. z 2026 r. poz. 1245)
  • rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 15 maja 1996 r. w sprawie sposobu usprawiedliwiania nieobecności w pracy oraz udzielania pracownikom zwolnień od pracy (Dz.U. z 2014 r., poz. 1632)

infor.pl

Badania profilaktyczne pracowników należą do podstawowych obowiązków pracodawcy, jednak praktyka pokazuje, że wiele wątpliwości budzą zasady współpracy z jednostkami medycyny pracy. Szczególnie często pojawiają się pytania o skutki przeprowadzenia badań w placówce, z którą pracodawca nie zawarł umowy na świadczenie takich usług. Choć problem może wydawać się wyłącznie formalny, w określonych sytuacjach może mieć istotne znaczenie z perspektywy bezpieczeństwa prawnego pracodawcy.

Badanie z zakresu medycyny pracy wykonane bez umowy z pracodawcą. Czy orzeczenie lekarskie zachowuje ważność?

Co do zasady pracodawca powinien kierować pracowników do placówki medycyny pracy, z którą ma zawartą pisemną umowę. Wymóg ten wynika z przepisów ustawy o służbie medycyny pracy, które zakładają wykonywanie badań profilaktycznych w ramach zorganizowanej współpracy między pracodawcą a podstawową jednostką służby medycyny pracy.

Nie oznacza to jednak, że orzeczenie wydane przez lekarza medycyny pracy z innej placówki będzie nieważne. Kluczowe znaczenie ma przede wszystkim prawidłowe przeprowadzenie badania, w tym wystawienie skierowania zawierającego informacje o warunkach pracy na danym stanowisku oraz wydanie orzeczenia potwierdzającego brak przeciwwskazań zdrowotnych do wykonywania pracy.

Jednocześnie korzystanie z placówki, która nie jest objęta umową zawartą przez pracodawcę, może rodzić dodatkowe ryzyka. Ich znaczenie ujawnia się zwłaszcza w sytuacjach spornych, takich jak kontrola organów nadzorczych czy postępowanie związane z wypadkiem przy pracy. W takich przypadkach sposób organizacji badań profilaktycznych oraz okoliczności wydania orzeczenia mogą zostać poddane szczegółowej analizie.

Z tego względu, mimo że samo orzeczenie nie musi być z góry pozbawione skuteczności, z perspektywy bezpieczeństwa prawnego rekomendowane jest zawarcie pisemnej umowy z jednostką medycyny pracy i kierowanie pracowników do placówek objętych taką współpracą. Pozwala to ograniczyć ryzyko interpretacyjne i uniknąć potencjalnych wątpliwości co do prawidłowości realizacji obowiązków pracodawcy.

Medycyna pracy a obowiązki pracodawcy

Zgodnie z art. 229 Kodeksu pracy pracodawca ma obowiązek zapewnić pracownikom badania z zakresu medycyny pracy i pokryć ich koszt. Obowiązek ten obejmuje trzy rodzaje badań:
1) wstępne, dla osób przyjmowanych do pracy lub pracowników młodocianych przenoszonych na inne stanowiska pracy i innych pracowników przenoszonych na stanowiska pracy, na których występują czynniki szkodliwe dla zdrowia lub warunki uciążliwe;
2) okresowe, w terminie wyznaczonym przez lekarza medycyny pracy,
3) kontrolne, w przypadku niezdolności do pracy trwającej dłużej niż 30 dni, spowodowanej chorobą.

Każde z tych badań musi zostać przeprowadzone przez lekarza medycyny pracy.

Czy każdy pracodawca musi zawrzeć umowę na świadczenie usług medycznych w ramach medycyny pracy?

Zgodnie z art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o służbie medycyny pracy: „Badania wstępne, okresowe i kontrolne pracowników oraz inne świadczenia zdrowotne są wykonywane na podstawie pisemnej umowy zawartej przez podmiot obowiązany do ich zapewnienia, o którym mowa w art. 5 ust. 2, zwany dalej "zleceniodawcą", z podstawową jednostką służby medycyny pracy, zwaną dalej "zleceniobiorcą".”

Przepis ten jednoznacznie wskazuje, że wykonywanie badań profilaktycznych powinno odbywać się w ramach formalnej współpracy między pracodawcą a jednostką medycyny pracy. Oznacza to, że obowiązek zawarcia pisemnej umowy dotyczy każdego pracodawcy, niezależnie od liczby zatrudnianych pracowników. Także firma zatrudniająca tylko jedną osobę powinna posiadać zawartą umowę z placówką, do której kieruje pracowników na badania.

Warto przy tym pamiętać, że umowa z jednostką medycyny pracy nie powinna ograniczać się wyłącznie do wskazania, że placówka będzie wykonywać badania profilaktyczne. Taki dokument powinien precyzyjnie określać zasady współpracy między pracodawcą a placówką medyczną, tak aby zapewnić prawidłową organizację badań oraz realizację obowiązków wynikających z przepisów.

Umowa powinna zawierać w szczególności:
• wskazanie stron umowy, czyli pracodawcy oraz podstawowej jednostki służby medycyny pracy;
• określenie osób objętych świadczeniami, przede wszystkim pracowników kierowanych na badania profilaktyczne;
• zakres opieki zdrowotnej, obejmujący co najmniej świadczenia, do których zapewnienia pracodawca jest zobowiązany na podstawie przepisów prawa pracy;
• zasady organizacji i udzielania świadczeń, w tym sposób rejestracji na badania oraz tryb przekazywania orzeczeń lekarskich;
• sposób informowania zainteresowanych osób o wynikach badań i wydanych orzeczeniach;
• zasady kontroli wykonywania umowy przez pracodawcę;
• obowiązki pracodawcy wobec placówki medycznej, w szczególności dotyczące przekazywania informacji o warunkach pracy, czynnikach szkodliwych lub uciążliwych oraz udostępniania niezbędnej dokumentacji;
• zasady rozliczeń finansowych, w tym wysokość należności, sposób jej ustalania, terminy płatności oraz tryb rozliczeń;
• czas obowiązywania umowy, warunki jej rozwiązania oraz sposób rozstrzygania sporów.

Ważne

Umowa z jednostką medycyny pracy musi mieć formę pisemną i zostać zawarta na okres nie krótszy niż jeden rok.

Jej minimalny zakres określa art. 12 ust. 2 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o służbie medycyny pracy.

Pracodawca nie jest ograniczony do współpracy z jedną placówką. W przypadku firm działających w kilku lokalizacjach dopuszczalne jest zawarcie oddzielnych umów na świadczenie usług medycyny pracy w różnych miastach.

Kto ponosi koszty badań pracowniczych?

Przepisy nie pozostawiają w tym zakresie dużej swobody. To pracodawca odpowiada za sfinansowanie badań profilaktycznych pracowników, niezależnie od tego, czy chodzi o badania wstępne, okresowe czy kontrolne. Jeżeli z przyczyn organizacyjnych pracownik sam pokryje koszt wizyty, pracodawca powinien zwrócić mu poniesione wydatki. Należy również pamiętać, że badania profilaktyczne co do zasady powinny odbywać się w czasie pracy. Pracownik zachowuje za ten czas prawo do wynagrodzenia, co potwierdza, że obowiązek organizacji i finansowania badań spoczywa na pracodawcy, a nie na zatrudnionym.

Skierowanie na badania medycyny pracy – o czym powinien pamiętać pracodawca?

Jednym z podstawowych obowiązków pracodawcy jest prawidłowe wystawienie skierowania na badania profilaktyczne. Dokument sporządza się w dwóch egzemplarzach: jeden trafia do lekarza medycyny pracy przeprowadzającego badanie, a drugi otrzymuje pracownik.

Pracodawca powinien dodatkowo zachować kopię wystawionego skierowania i przechowywać ją w aktach osobowych pracownika. Dokument ten powinien znajdować się w dokumentacji pracowniczej razem z orzeczeniem lekarskim oraz innymi dokumentami związanymi ze stosunkiem pracy.

Obowiązki pracodawcy w zakresie medycyny pracy – najważniejsze zasady

Jak pokazuje praktyka, błędy dotyczące badań profilaktycznych najczęściej wynikają nie z braku badań, lecz z nieprawidłowej organizacji całego procesu. Dlatego pracodawca powinien zadbać nie tylko o skierowanie pracownika do lekarza medycyny pracy, ale również o spełnienie szeregu obowiązków formalnych. W szczególności powinien:
• zawrzeć pisemną umowę z jednostką medycyny pracy wykonującą badania profilaktyczne pracowników;
• kierować pracowników na badania do placówki objętej taką umową;
• prawidłowo wystawiać skierowania na badania wstępne, okresowe i kontrolne, uwzględniając warunki pracy oraz występujące czynniki szkodliwe lub uciążliwe;
• przekazywać pracownikom skierowania oraz przechowywać ich kopię w dokumentacji pracowniczej;
• dołączać orzeczenia lekarskie do akt osobowych pracowników;
• monitorować terminy ważności badań i terminowo kierować pracowników na kolejne badania okresowe;
• pokrywać koszty badań profilaktycznych oraz zapewnić możliwość ich wykonania, co do zasady, w godzinach pracy;
• nie dopuszczać do pracy osób, które nie posiadają aktualnego orzeczenia lekarskiego potwierdzającego brak przeciwwskazań do wykonywania pracy na danym stanowisku.

Autor: Kamila Mosiej, Manager w Dziale Usług Kadrowo-Płacowych Forvis Mazars

infor.pl

Pijany pracownik w pracy to sytuacja niebezpieczna i zabroniona. Kto odpowiada za pracownika będącego pod wpływem alkoholu? Oto 5 działań kok po kroku, które musi podjąć pracodawca w przypadku podejrzenia, że pracownik jest pod wpływem. Kiedy bada alkomatem pracodawca, a kiedy Policja?

Pijany pracownik w pracy

Nietrzeźwy pracownik to nie tylko problem kadrowy, lecz realne ryzyko prawne i finansowe dla pracodawcy. W razie wypadku w pracy, nawet jeśli winę ponosi zatrudniony, konsekwencje mogą objąć również firmę – od sankcji Państwowej Inspekcji Pracy, przez roszczenia odszkodowawcze, po utratę reputacji.

Zgodnie z art. 17 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, pracodawca ma prawo — a w przypadku stanowisk szczególnie wrażliwych wręcz obowiązek — nie dopuścić do pracy osoby, wobec której istnieje uzasadnione podejrzenie, że znajduje się po użyciu alkoholu lub jest nietrzeźwa.

Przypomnijmy, że:

  • stan po użyciu alkoholu oznacza stężenie od 0,2 do 0,5 promila,
  • stan nietrzeźwości – powyżej 0,5 promila (art. 46 ust. 3 ustawy).

Odpowiedzialność pracodawcy

Kodeks pracy nakłada natomiast na pracodawcę ogólny obowiązek zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków pracy (art. 207 § 2 K.p.). W praktyce oznacza to, że przedsiębiorca, który dopuści do pracy osobę pod wpływem alkoholu, może sam naruszyć przepisy BHP, a tym samym narazić się na odpowiedzialność administracyjną lub karną.

Kontrola trzeźwości pracowników - nowe przepisy

Od lutego 2023 roku obowiązuje nowelizacja Kodeksu pracy, która wprost umożliwia pracodawcom przeprowadzanie prewencyjnych kontroli trzeźwości – o ile odpowiedni zapis znajdzie się w regulaminie pracy, układzie zbiorowym lub obwieszczeniu. Badanie może być wykonane tylko przy użyciu urządzeń posiadających aktualne świadectwo kalibracji lub wzorcowania, a jego wyniki muszą być odpowiednio udokumentowane.

Kiedy alkomatem może badać tylko Policja?

W przypadku braku wewnętrznych procedur, badanie trzeźwości może przeprowadzić wyłącznie policja lub uprawnione służby. Pracodawca, który przeprowadzi test samodzielnie, bez podstawy prawnej lub za pomocą niecertyfikowanego sprzętu, naraża się na zarzut naruszenia dóbr osobistych pracownika i błędów proceduralnych.

Pijany pracownik a wypadek przy pracy - odpowiedzialność cywilna i karna

W sytuacji wypadku przy pracy, w którym uczestniczył nietrzeźwy pracownik, odpowiedzialność pracodawcy nie kończy się na sporządzeniu notatki. Jeśli firma nie posiadała odpowiednich procedur lub zignorowała sygnały o możliwym spożyciu alkoholu, może zostać pociągnięta do współodpowiedzialności cywilnej i karnej.

– Często zakłada się, że to wyłącznie pracownik odpowiada za swoje zachowanie. Tymczasem brak reakcji lub właściwych procedur po stronie pracodawcy może być potraktowany jako zaniedbanie – tłumaczy Rafał Kozłowski, przedstawiciel Bean, dystrybutora profesjonalnych alkomatów AlcoFind. – Certyfikowany alkomat w zakładzie pracy nie jest narzędziem kontroli, lecz ochrony. Pomaga uniknąć błędnych decyzji i stanowi dowód, że firma działa zgodnie z prawem i w dobrej wierze.

Ryzyka, z którymi mierzy się firma, obejmują:

  • prawne – kary nałożone przez PIP, sankcje z Kodeksu karnego (np. art. 220 K.k. – narażenie pracownika na niebezpieczeństwo);
  • finansowe – koszty odszkodowań, postępowań sądowych, wzrost składek ubezpieczeniowych;
  • reputacyjne – utrata wiarygodności wobec kontrahentów i załogi.

Pijany pracownik - co robić?

Procedura w praktyce: co zrobić krok po kroku

  1. Nie dopuszczaj do pracy – jeśli istnieje uzasadnione podejrzenie, że pracownik jest pod wpływem.
  2. Zabezpiecz stanowisko – w przypadku operatorów maszyn lub wózków widłowych to obowiązek wynikający z BHP.
  3. Przeprowadź badanie – wyłącznie przy użyciu certyfikowanego urządzenia lub poprzez wezwanie policji, jeśli firma nie posiada uprawnień.
  4. Udokumentuj zdarzenie – sporządź protokół, podpisy świadków, wynik testu, oświadczenie pracownika.
  5. Podejmij działania dyscyplinarne – w zależności od wyniku: upomnienie, kara pieniężna, zawieszenie, a w przypadku stanu nietrzeźwości – rozwiązanie umowy (art. 52 K.p.).

Badanie pracowników na obecność alkoholu

Najskuteczniejszą metodą ograniczenia ryzyka jest wdrożenie prewencyjnych procedur – zarówno formalnych (regulaminy, szkolenia), jak i technicznych (sprawdzone alkomaty, system raportowania). Firmy coraz częściej korzystają z doradztwa zewnętrznych ekspertów, by ich działania były zgodne z prawem, a jednocześnie efektywne organizacyjnie.

– Dziś nie chodzi o podejrzliwość wobec pracowników, lecz o bezpieczeństwo całego zespołu i minimalizowanie ryzyka prawnego – mówi Rafał Kozłowski z Bean. – Wprowadzenie certyfikowanego systemu kontroli trzeźwości pokazuje, że firma działa odpowiedzialnie i transparentnie – nie przeciwko ludziom, ale dla ich bezpieczeństwa.

Polityka trzeźwości w pracy

Z punktu widzenia prawa i zarządzania ryzykiem, brak działania to również działanie. Pracodawca, który nie reaguje lub nie ma procedur kontroli trzeźwości, naraża się na konsekwencje, nawet jeśli nie był bezpośrednim sprawcą zdarzenia. Wdrażanie polityk trzeźwości, szkolenie kadry kierowniczej i stosowanie certyfikowanych urządzeń to dziś nie przejaw braku zaufania, ale element profesjonalnego zarządzania bezpieczeństwem. Firmy, które potraktują ten temat strategicznie – jako część polityki compliance i ESG – nie tylko ograniczą ryzyko wypadków, lecz także zyskają przewagę konkurencyjną: w oczach pracowników, kontrahentów i inwestorów.

Źródło: Cempel

Lawinowo rośnie liczba donosów na pracodawców

W zeszłym roku do Państwowej Inspekcji Pracy Głównego Inspektoratu Pracy wpłynęło ponad 2,6 tys. skarg dotyczących możliwych działań mobbingowych. To o 34% więcej niż rok wcześniej. Zdecydowaną większość stanowiły skargi podpisane. W 2025 roku było ich nieco ponad 2,3 tys., a anonimów – 290. Rok wcześniej było to odpowiednio przeszło 1,7 tys. i 241. W następstwie złożonych skarg inspektorzy PIP w 2025 roku podjęli blisko 1,6 tys. czynności kontrolnych. To o 18,8% więcej niż w 2024 roku, kiedy było ich trochę ponad 1,3 tys. Tylko 129 skarg złożonych w 2025 roku zostało uznanych za zasadne i to o 1,5% mniej niż w 2024 roku – 131.

Mobbing - większa świadomość pracowników

W 2025 roku do Państwowej Inspekcji Pracy Głównego Inspektoratu Pracy wpłynęło dokładnie 2626 skarg dotyczących możliwych działań mobbingowych. To o 34% więcej niż w 2024 roku, kiedy było ich 1959. Dr Leszek Rymarowicz z Akademii Górniczo-Hutniczej im. Stanisława Staszica w Krakowie, długoletni inspektor i nadinspektor pracy PIP, prezes Stowarzyszenia Inspektorów Pracy RP, wśród przyczyn wzrostu liczby skarg wymienia coraz częstsze poruszanie tematyki mobbingu w mediach.

– Było to związane z upublicznieniem propozycji zmian definicji mobbingu w Kodeksie pracy i zmiany uprawnień PIP w tym obszarze. Nie wiem, czy można to utożsamiać bardziej ze wzrostem świadomości społecznej tego problemu, czy raczej ze wzbudzeniem przez przekazy medialne nadziei, iż sprawy mobbingowe, dotychczas trudne i nierozwiązywalne, da się wkrótce sprawnie rozstrzygnąć. Bliższe jest mi to drugie podejście – uzupełnia dr Rymarowicz.

Natomiast Michał Pajdak, wykładowca akademicki i ekspert z platformy ePsycholodzy.pl zwraca uwagę na to, że od kilku lat temat mobbingu jest coraz częściej obecny na szkoleniach HR oraz w komunikacji wewnętrznej firm. Pracownicy lepiej rozpoznają niepożądane zachowania. W tym ujęciu wzrost liczby skarg może być przejawem większej odwagi i gotowości do reagowania.

Więcej mobbingu ze strony pracodawców?

– Jednak nie można wykluczyć, że mamy do czynienia z rzeczywistym nasileniem zjawiska. Zmieniające się warunki pracy – presja wyników, niepewność zatrudnienia, zmiany organizacyjne czy rosnące napięcia w pracy mogą sprzyjać konfliktom i zachowaniom o charakterze mobbingowym. W takim kontekście wzrost liczby skarg odzwierciedlałby realne problemy w organizacjach – zaznacza Michał Pajdak.

Prof. Grażyna Spytek-Bandurska z Uniwersytetu Warszawskiego, członkini Rady Ochrony Pracy przy Sejmie RP, ekspertka Federacji Przedsiębiorców Polskich, stwierdza, że pracownicy mają coraz większą wiedzę na temat swoich praw, co może znajdować odzwierciedlenie w spadku społecznego przyzwolenia na pewne postawy w miejscu pracy. Dla niektórych pracowników stosowanie agresywnych metod motywowania wyczerpuje znamiona nękania.

– W szczególności pokolenie Z nie toleruje stylu zarządzania zbliżonego do mobbingu. Często jest on mylony z konfliktem interpersonalnym lub uprawnionym nadzorem. Dla tej grupy wiekowej kluczowym wyznacznikiem atrakcyjności pracodawcy jest dobrostan psychologiczny. Zdarza się, że skargi do PIP bywają wykorzystywane przez pracowników jako linia obrony przed kwestionowanym zwolnieniem z pracy lub negatywną oceną okresową. Pracownicy decydują się też na formalne interweniowanie na zewnątrz, gdy mechanizmy wewnętrzne mające przeciwdziałać mobbingowi są niewystarczające – wyjaśnia prof. Spytek-Bandurska.

Pracownicy czują się coraz pewniej w dochodzeniu swoich praw

Z danych wynika również, że 89% skarg złożonych w 2025 roku zostało podpisanych przez pracowników oceniających się jako ofiary mobbingu. To delikatny wzrost w stosunku do 2024 roku – 87,7%. Psycholog Michał Murgrabia z platformy ePsycholodzy.pl dodaje, że przewaga skarg podpisanych sugeruje, iż część pracowników czuje się coraz pewniej w dochodzeniu swoich praw i mniej obawia się bezpośrednich konsekwencji. – Anonimowe zgłoszenia często wynikają ze strachu przed przełożonym lub atmosferą w pracy, ale zdarza się też, że ktoś reaguje w imieniu innej osoby. Spadek udziału anonimów można interpretować jako sygnał rosnącej świadomości i odwagi, choć nadal nie oznacza to pełnego poczucia bezpieczeństwa – wyjaśnia Murgrabia.

Z kolie dr Beata Rutkowska, pełnomocniczka Rektora Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu ds. przeciwdziałania mobbingowi, adiunkt w Katedrze Prawa Pracy na Wydziale Prawa i Administracji UMK, przypuszcza, że zdecydowana przewaga skarg podpisanych wynika z rosnącej świadomości prawnej oraz pragmatycznego podejścia osób zgłaszających. Chcą one nie tyle „dać sygnał”, że w ich miejscu pracy dochodzi do mobbingu, co oczekują formalnego wszczęcia postępowania przez PIP. – Warto jednak zauważyć, że część osób składających skargi, mimo podania swoich danych, nie wyraża zgody na informowanie pracodawcy, iż kontrola jest przeprowadzana w następstwie skargi. Taka postawa może negatywnie wpływać na efektywność kontroli – zastrzega dr Rutkowska.

Więcej kontroli PIP dot. mobbingu

Dane pokazują też, że w 2025 roku w następstwie złożonych skarg podjęto dokładnie 1569 czynności kontrolnych. To o 18,8% więcej niż w 2024 roku, kiedy było ich 1321. Zdaniem Michała Pajdaka, ten wzrost należy interpretować jako efekt kilku nakładających się czynników. To naturalna konsekwencja większej liczby skarg wpływających do PIP. Jednak nie jest to jedyny powód. – Wzrost ten może również świadczyć o większej aktywności samej Inspekcji, a także o lepszym ukierunkowaniu działań kontrolnych na obszary ryzyka. Zasadniczo punktem wyjścia dla kontroli są informacje zawarte w zgłoszeniu. Jednak inspektor może rozszerzyć jej zakres, jeśli ujawni inne nieprawidłowości – zaznacza Pajdak.

Do tego dr Leszek Rymarowicz podkreśla, że w praktyce kontrole podejmowane wskutek zgłoszenia możliwości działań mobbingowych zazwyczaj obejmują także inne obszary, np. wynagrodzenia, czas pracy, kary porządkowe, prawidłowość rozwiązania stosunku pracy, wewnątrzzakładowe źródła prawa pracy itd. Inspekcja pracy nie ma jednak uprawnień do stwierdzania, czy dochodziło do mobbingu. To wyłączna kompetencja sądu. – Inspektor pracy może stwierdzić jedynie, czy nie dochodzi do naruszania przepisów prawa pracy wobec pracownika, który uważa, że jest mobbingowany. Nie może jednak dokonać rozstrzygnięcia, czy te naruszenia są mobbingiem albo noszą cechy tego typu działań. Kontrole podejmowane w następstwie powiadomienia o mobbingu wymagają zazwyczaj dłuższego czasu – wyjaśnia dr Rymarowicz.

Mniej skarg zasadnych

W 2025 roku 129 skarg zostało uznanych za zasadne. To o 1,5% mniej niż w 2024 roku, kiedy stwierdzono zasadność 131 skarg. Wyjaśniając powody, dla których liczba skarg uznanych za zasadne jest tak niska, dr Rutkowska podkreśla, że ustalenie mobbingu jest na ogół bardzo trudne. Ponadto część pracowników zbyt szeroko interpretuje jego pojęcie. Zgłaszane zachowania niejednokrotnie nie w pełni odpowiadają złożonej definicji tego zjawiska, zawartej w Kodeksie pracy.

– Nie każdy konflikt w środowisku pracy jest mobbingiem. Jak wynika z uzasadnienia rządowego projektu nowelizacji Kodeksu pracy, obecnie procedowanego w Sejmie (nr druku 2289) [red. ustawa została uchwalona - Ustawa z dnia 19 czerwca 2026 r. o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz ustawy – Kodeks postępowania cywilnego], nowe rozwiązania mają ułatwić pracownikom prawidłowe i jednoznaczne identyfikowanie zachowań stanowiących mobbing. Nie oznacza to jednak, że skargi uznane za nieuzasadnione należy bagatelizować. W wielu przypadkach sam fakt ich złożenia świadczy o nieprawidłowościach w relacjach interpersonalnych w miejscu pracy i oczekiwaniu pomocy ze strony PIP – tłumaczy ekspertka z UMK.

Do tego prof. Grażyna Spytek-Bandurska dodaje, że niska liczba zasadnych skarg może potwierdzać, iż mobbing jest jednym z najtrudniejszych do wykazania naruszeń z zakresu prawa pracy. Muszą zostać spełnione wszystkie przesłanki, tj. uporczywość, długotrwałość, cel w postaci poniżenia lub ośmieszenia pracownika, izolowanie lub wyeliminowanie z zespołu oraz skutek w postaci zaniżonej oceny przydatności zawodowej. – Mimo niskiej skuteczności, PIP to wciąż właściwy kierunek dla zainicjowania działań. Skargi powinny być przez pracodawców traktowane z ostrożnością, a nie ignorancją. Inspektorzy dokonujący kontroli w sprawie mobbingu mogą sprawdzać całokształt przestrzegania prawa pracy i wykazać różne nieprawidłowości, np. w ewidencji czasu pracy, BHP, wypłaty świadczeń pieniężnych – dodaje prof. Spytek-Bandurska.

Z kolei psycholog Michał Murgrabia również podkreśla, że spora część skarżących osób wciąż utożsamia mobbing z konfliktami czy trudnym do zaakceptowania stylem zarządzania, co uniemożliwia nadanie skargom takiego biegu, na jaki liczą pracownicy. – Nie oznacza to jednak, że skargi są bezzasadne jako takie. Pokazują raczej, że system definicji i dowodzenia jest bardzo wymagający. PIP pozostaje ważną ścieżką, ale nie zawsze wystarczającą w tego typu kwestiach, zwłaszcza gdy sprawa wymaga rozstrzygnięcia prawnego – podsumowuje ekspert z platformy ePsycholodzy.pl.

oprac. Emilia Panufnik infor.pl

Kalendarz

2026 listopad

pon. wt. śr. czw. pt. sob. niedz.
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
  • All Posts
  • Baner na głównej

Napisz do nas

Twoja opinia ma dla nas ogromne znaczenie. Jeśli chcesz podzielić się swoimi sugestiami, masz pytania lub inne sprawy związane z działalnością związku, skorzystaj z formularza kontaktowego.

Czekamy na Twoje wiadomości!

Formularz kontaktowy

    Świerze Górne, 26-900 Kozienice

    NIP: 812-16-68-215
    REGON: 670812058
    KRS: 0000 20 38 86
    BANK: 91 1020 4317 0000 5202 0111 0162

      |  

    © 2024 mzzpzew.eu