Obuwie ochronne BHP – kto powinien je stosować i dlaczego jest niezbędne? Odgrywa kluczową rolę w zapewnieniu bezpieczeństwa w miejscu pracy. W wielu branżach stanowi podstawowy środek ochrony indywidualnej, zabezpieczając pracowników przed poważnymi urazami. Dobrze dobrane buty nie tylko chronią stopy przed uderzeniami, przecięciami czy przebiciami, ale także zapewniają stabilność, wygodę i odporność na czynniki środowiskowe. W jakich zawodach obuwie ochronne jest konieczne i jakie zagrożenia może ograniczyć?

Czym jest obuwie ochronne i jakie normy powinno spełniać?

Obuwie ochronne to specjalnie zaprojektowane buty, które mają na celu minimalizowanie ryzyka obrażeń stóp w miejscu pracy. Zgodnie z unijnym Rozporządzeniem 2016/425 dotyczącym środków ochrony indywidualnej, musi ono spełniać określone normy bezpieczeństwa.

W zależności od środowiska pracy, obuwie ochronne może chronić przed:

• urazami mechanicznymi – spadające ciężkie przedmioty, ostre elementy na podłodze, ryzyko przygniecenia,
• czynnikami chemicznymi – kontakt z kwasami, substancjami żrącymi, olejami i rozpuszczalnikami,
• wysoką i niską temperaturą – praca w ekstremalnych warunkach, takich jak piece hutnicze czy chłodnie,
• poślizgnięciami i upadkami – podeszwy antypoślizgowe zwiększają przyczepność do podłoża,
• porażeniem prądem – izolujące materiały używane w butach dla elektryków,
• przebiciem – specjalne wkładki zabezpieczające przed ostrymi przedmiotami, np. gwoździami czy szkłem.

Warto zwrócić uwagę na oznaczenia butów ochronnych – klasy bezpieczeństwa, takie jak S1, S2, S3, wskazują na ich właściwości i poziom ochrony.

Obowiązek stosowania obuwia ochronnego

Zgodnie z przepisami BHP pracodawca ma obowiązek zapewnić odpowiednie obuwie ochronne każdemu pracownikowi, którego stanowisko wiąże się z ryzykiem urazu stóp. Powinien także dbać o jego regularną wymianę oraz dostosowanie do specyfiki pracy.

Pracownicy z kolei są zobowiązani do noszenia obuwia ochronnego podczas wykonywania obowiązków służbowych, a ich nieprzestrzeganie zasad bezpieczeństwa może prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych i prawnych.

Dlaczego warto inwestować w dobre obuwie ochronne?

Dobrze dobrane buty ochronne to nie tylko zgodność z przepisami, ale także wygoda i zdrowie pracownika. Długotrwałe noszenie niewłaściwego obuwia może prowadzić do bólu stóp, problemów z kręgosłupem oraz zmęczenia, co przekłada się na spadek efektywności pracy.

Inwestycja w wysokiej jakości obuwie ochronne to:

• Ochrona zdrowia – zmniejszenie ryzyka urazów i chorób zawodowych,
• Komfort pracy – ergonomiczne dopasowanie i amortyzacja,
• Wyższa wydajność – mniejsze zmęczenie i większa koncentracja,
• Dłuższa żywotność – lepsze materiały to mniejsza potrzeba częstej wymiany.

Obuwie ochronne - komu przysługuje?

• Branża budowlana i przemysłowa

Pracownicy budowlani codziennie mają do czynienia z ciężkimi materiałami, narzędziami oraz pracą w zmiennych warunkach atmosferycznych. Obuwie ochronne w tej branży często wyposażone jest w stalowe noski, podeszwy odporne na przebicie oraz antypoślizgowe podeszwy, chroniąc przed urazami i wypadkami.

• Magazyny i logistyka

W magazynach i centrach dystrybucyjnych istnieje wysokie ryzyko upadku przedmiotów z wysokości oraz możliwość potknięcia się o elementy wyposażenia. Buty ochronne minimalizują ryzyko urazów i poprawiają stabilność, co ma kluczowe znaczenie przy pracy na dużych powierzchniach i przy przenoszeniu ciężkich ładunków.

• Branża gastronomiczna i hotelarska

W kuchniach restauracyjnych, hotelach i zakładach przetwórstwa żywności podłogi często są mokre lub tłuste, co zwiększa ryzyko poślizgnięć. W takich miejscach wymagane jest obuwie z podeszwami antypoślizgowymi oraz odpornością na wodę i oleje, co zapobiega wypadkom oraz poprawia komfort pracy.

• Branża medyczna i farmaceutyczna

Lekarze, pielęgniarki, ratownicy medyczni oraz pracownicy laboratoriów muszą mieć obuwie ochronne spełniające rygorystyczne normy higieniczne. W tym przypadku kluczowe są właściwości antypoślizgowe, odporność na płyny oraz łatwość dezynfekcji, aby zapobiegać rozprzestrzenianiu się bakterii i wirusów.

• Służby ratunkowe i porządkowe

Strażacy, policjanci i ratownicy medyczni pracują w dynamicznych i nieprzewidywalnych warunkach. Ich buty muszą być wytrzymałe, odporne na wysokie temperatury, ogień oraz niebezpieczne substancje. W tego typu zawodach obuwie często wyposażone jest w dodatkowe wkładki ochronne oraz antypoślizgowe podeszwy, zapewniające stabilność w trudnym terenie.

• Sektor energetyczny i przemysł chemiczny

Elektrycy, pracownicy rafinerii i laboranci są narażeni na kontakt z chemikaliami i wysokim napięciem. Ich obuwie musi być wykonane z materiałów elektroizolacyjnych i odpornych na agresywne substancje chemiczne, co minimalizuje ryzyko poparzeń i porażenia prądem.

Podsumowanie

Obuwie ochronne jest kluczowym elementem wyposażenia w wielu zawodach. Odpowiednio dobrane zapewnia nie tylko bezpieczeństwo, ale także komfort i wydajność pracy. Bez względu na branżę, w której pracujesz, warto pamiętać, że dobrze dobrane buty mogą zapobiec wielu groźnym wypadkom i urazom.

Chcesz wiedzieć więcej? Zapoznaj się ze zmianami w normie obuwia ochronnego. Dbając o odpowiednie obuwie ochronne, możesz znacząco wpłynąć na poprawę bezpieczeństwa swoich pracowników i przestrzegać obowiązujących przepisów BHP.

Autor: PW Krystian (Stowarzyszenie Koalicja Bezpieczni w Pracy)

Kiedy mówimy o nadgodzinach?

Praca, którą wykonujemy ponad obowiązującą nas normę czasu pracy, jak również praca wykonywana ponad przedłużony dobowy wymiar czasu pracy, wynikający z obowiązującego nas systemu i rozkładu czasu pracy, to praca w godzinach nadliczbowych. 

Pracodawca może polecić Pracownikowi pracę w godzinach nadliczbowych jedynie w razie:
1) konieczności prowadzenia akcji ratowniczej w celu ochrony życia lub zdrowia ludzkiego, ochrony mienia lub środowiska albo usunięcia awarii;
2) szczególnych potrzeb pracodawcy.

Pracy w godzinach nadliczbowych nie można powierzyć:
1) pracownicy w ciąży;
2) pracownikowi młodocianemu;
3) osobie niepełnosprawnej.

Dla wyżej wymienionych osób obowiązuje bezwzględny zakaz pracy w godzinach nadliczbowych, jest jednak jeszcze grupa, która musi wyrazić zgodę na pracę w nadgodzinach. W jej skład wchodzą: rodzice dzieci w wieku do lat 8, pracownicy zatrudnieni na stanowiskach pracy, na których występują przekroczenia najwyższych dopuszczalnych stężeń lub natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia ( jeżeli dotyczy to szczególnych potrzeb pracodawcy).

Limity pracy w nadgodzinach

Praca w godzinach nadliczbowych limitowana jest w skali doby, tygodnia ( w okresie rozliczeniowym) oraz w skali roku kalendarzowego.

Maksymalna liczba godzin nadliczbowych w skali doby wynika pośrednio z przepisów o odpoczynku dobowym i zależy od systemu i rozkładu czasu pracy, w jakim jest zatrudniony konkretny pracownik. Ze względu na konieczność zagwarantowania pracownikowi 11-godzinnego odpoczynku dobowego, czas pracy wraz z pracą nadliczbową nie może przekroczyć 13 godzin na dobę. 

Tygodniowy czas pracy łącznie z godzinami nadliczbowymi nie może przekraczać przeciętnie 48 godzin w przyjętym okresie rozliczeniowym. Ograniczenie to nie dotyczy jednak pracowników zarządzających w imieniu pracodawcy zakładem pracy. Liczba godzin nadliczbowych nie może przekroczyć dla poszczególnego pracownika 150 godzin w roku kalendarzowym. 

W układzie zbiorowym pracy lub w regulaminie pracy albo w umowie o pracę, jeżeli pracodawca nie jest objęty układem zbiorowym pracy lub nie jest obowiązany do ustalenia regulaminu pracy, jest dopuszczalne ustalenie innej liczby godzin nadliczbowych w roku kalendarzowym. Wskutek tego nie może jednak dojść do przekroczenia przeciętnej 48-godzinnej tygodniowej normy czasu pracy. 

Rodzaje nadgodzin

Nadgodziny dzielimy na nadgodziny dobowe i średniotygodniowe, w zależności od tego do jakiego przekroczenia normy czasu pracy dochodzi.

Nadgodziny dobowe powstają, kiedy czas pracy pracownika przekroczy normę dobową lub przedłużony dobowy wymiar czasu pracy. Przedłużony dobowy wymiar czasu pracy ma miejsce w:
1) systemie równoważnego czasu pracy (przedłużenie dobowego wymiaru czasu pracy do 12 godzin);
2) pracy przy dozorze urządzeń (przedłużenie dobowego wymiaru czasu pracy do 16 godzin);
3) pracy polegającej na pilnowaniu mienia lub ochronie osób (przedłużenie dobowego wymiaru czasu pracy do 24 godzin);
4) pracy w ruchu ciągłym (przedłużenie dobowego wymiaru czasu pracy do 12 godzin jednego dnia w wybranych tygodniach w maksymalnie 4 miesięcznym okresie rozliczeniowym);
5) systemie skróconego tygodnia pracy (przedłużenie dobowego wymiaru czasu pracy do 12 godzin);
6) weekendowym systemie czasu pracy, czyli praca wyłącznie w piątki, soboty, niedziele i święta (przedłużenie dobowego wymiaru czasu pracy do 12 godzin).

Pracownik który przepracował 24-godzinna zmianę, ma prawo do odpoczynku równoważnego, tzn. obejmującego co najmniej 24 godziny. Jeśli w skutek nieprzewidzialnych okoliczności pracownik po całodobowej zmianie musiałby zostać w pracy dłużej powstaną nadgodziny średniotygodniowe, a nie dobowe.

Nadgodziny średniotygodniowe występują po przekroczeniu średniotygodniowej normy czasu pracy w okresie rozliczeniowym, najczęściej 40 godzin na tydzień w 1 miesięcznym okresie rozliczeniowym. Nadgodziny średniotygodniowe podsumowuje się po zakończeniu okresu rozliczeniowego, który nie zawsze pokrywa się z miesiącem kalendarzowym. Aby ustalić czy mamy do czynienia z nadgodzinami średniotygodniowymi w okresie rozliczeniowym musimy znać liczbę godzin przepracowanych przez pracownika, wymiar czasu pracy w poszczególnych miesiącach okresu rozliczeniowego oraz liczbę nadgodzin dobowych. 

Rekompensata za nadgodziny

Za pracę w godzinach nadliczbowych, oprócz normalnego wynagrodzenia za przepracowane godziny pracownikowi przysługuje dodatek w wysokości:

1) 100% wynagrodzenia - za pracę w godzinach nadliczbowych przypadających:
- w nocy,
- w niedziele i święta niebędące dla pracownika dniami pracy, zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy,
- w dniu wolnym od pracy udzielonym pracownikowi w zamian za pracę w niedzielę lub w święto, zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy;

2) 50% wynagrodzenia - za pracę w godzinach nadliczbowych przypadających w każdym innym dniu niż określony w pkt 1).

Ważne

Dodatek w wysokości 100% przysługuje także za każdą godzinę pracy nadliczbowej z tytułu przekroczenia przeciętnej tygodniowej normy czasu pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym, chyba że przekroczenie tej normy nastąpiło w wyniku pracy w godzinach nadliczbowych, za które pracownikowi przysługuje prawo do dodatku w wysokości określonej w pkt 1 i 2.

Dla pracowników którzy wykonują stale pracę poza zakładem pracy wynagrodzenie za godziny nadliczbowe wraz z dodatkiem, może być zastąpione ryczałtem. Ustalony ryczałt za pracę w godzinach nadliczbowych musi stanowić wyodrębniony składnik wynagrodzenia pracownika wykazany na jego liście płac.

Praca w godzinach nadliczbowych może być także zrekompensowana pracownikowi przez udzielenie mu w zamian czasu wolnego. Udzielenie czasu wolnego zwalnia pracodawcę z obowiązku wypłaty pracownikowi 50% lub 100% dodatku za pracę w godzinach nadliczbowych. Normalne wynagrodzenie z tytułu tej pracy nadal jest należne pracownikowi.

Pracownicy zarządzający w imieniu pracodawcy zakładem pracy i kierownicy wyodrębnionych komórek organizacyjnych wykonują, w razie konieczności, pracę poza normalnymi godzinami pracy bez prawa do wynagrodzenia oraz dodatku z tytułu pracy w godzinach nadliczbowych.

Kierownikom wyodrębnionych komórek organizacyjnych za pracę w godzinach nadliczbowych przypadających w niedzielę i święto przysługuje prawo do wynagrodzenia oraz dodatku z tytułu pracy w godzinach nadliczbowych jeżeli w zamian za pracę w takim dniu nie otrzymali innego dnia wolnego od pracy.

Przykłady obliczania nadgodzin

Przykład

Pracownik zatrudniony w podstawowym systemie czasu pracy pracował 9 godzin w wolną sobotę. Ze względu na braki kadrowe pracodawca nie miał możliwości udzielić pracownikowi za tą pracę dnia wolnego w tym samym okresie rozliczeniowym. Pracownik ma zatem 8 godzin nadgodzin średniotygodniowych oraz 1 godzina nadgodzin dobowych.

Przykład

Pracownik zatrudniony w rozkładzie czasu pracy 8.00-16.00, rzeczywiście pracował w godzinach 7.00-17.00, wystąpiła tu 1 nadgodzina średniotygodniowa oraz 1 nadgodzina dobowa. Wynika to z doby pracowniczej która w tym przykładzie jest od godziny 8.00 jednego dnia do godziny 8.00 dnia kolejnego, pracownik rozpoczął pracę wcześniej niż wynika to z jego rozkładu czasu pracy.

Karolina Woźniczka, specjalistka ds. kadr i płac – Meritoros SA

Podstawa prawna:
- Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy, 
- Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, 
Źródła: pip.gov.pl, gov.pl

Bogdanka będzie pracować – nie ma planów likwidacji kopalni. Transformacja regionu to wspólne zadanie społeczności lokalnej, rządu i spółek Grupy Enea – to główne i jednoznaczne przesłanie wynikające z pierwszego spotkania zespołu transformacji Lubelszczyzny.

W spotkaniu, które odbyło się 27 marca 2025 r. w Łęcznej, uczestniczyli Ministra Przemysłu Marzena Czarnecka, wiceminister aktywów państwowych Robert Kropiwnicki, parlamentarzyści i samorządowcy reprezentujący powiat łęczyński oraz całą Lubelszczyznę. Obecni byli również wszyscy reprezentanci strony społecznej LW Bogdanka oraz zarządy spółek Lubelskiego Węgla Bogdanka i Grupy Enea. Rozmowy dotyczyły kierunków sprawiedliwej transformacji regionu związanego z górnictwem.

Pierwsze z cyklu spotkań – zainicjowane przez Ministerstwo Przemysłu oraz Ministerstwo Aktywów Państwowych – odbyło się lokalnie, w Łęcznej. Wszystkie strony spotkania przedstawiły swoje perspektywy – zarówno samorządowe, społeczne, jak i gospodarcze – wskazując najważniejsze wyzwania i potrzeby regionu oraz rolę Bogdanki jako największego pracodawcy i przedsiębiorstwa Lubelszczyzny. Podkreślano konieczność współpracy oraz znaczenie odpowiedzialnego i planowego podejścia do nadchodzących zmian. Uczestnicy spotkania zadeklarowali gotowość do dalszej współpracy.

Ministra Przemysłu Marzena Czarnecka po raz kolejny jednoznacznie zapewniła: 

– Nie ma planów zamknięcia Lubelskiego Węgla Bogdanka. Przyszłość spółki – jako nowoczesnego podmiotu aktywnego w obszarach transformacji surowcowo-energetycznej – jest elementem rządowej strategii dla regionu – podkreśliła ministra.

Równie jednoznacznie wypowiedział się wiceminister aktywów państwowych Robert Kropiwnicki: 

– Nie ma żadnych założeń, żadnych planów, które zakładałyby likwidację kopalni. Oczywiście, na działalność kopalni wpływ mają regulacje unijne i uwarunkowania rynkowe, ale to nie oznacza, że Bogdanka nie ma perspektyw – powiedział wiceminister.

Stanowcze słowa padły także ze strony właściciela Bogdanki. Prezes Enei, Grzegorz Kinelski podkreślił: 

– Bogdanka pozostaje kluczowym ogniwem w strukturze Grupy Enea. Transformacja jest nieunikniona – to zmiana, która już się odbywa i nie jest zależna od decyzji zarządów czy ministerstw. Jednocześnie Bogdanka będzie się zmieniać w kierunku odpowiedzialnej transformacji i ma przed sobą nadal szanse na rozwój podstawowej działalności, zdobycie nowych rynków, przy zapewnieniu, że dla elektrowni z Grupy Enea jest i będzie najważniejszym dostawcą – zaznaczył prezes Enei.

Zarząd LW Bogdanka przedstawił zarys projektów dywersyfikacyjnych, które zostaną ujęte w nowej strategii spółki. Dokument ten ma zostać zaprezentowany w najbliższym czasie, a jego publikacji towarzyszyć będzie seria spotkań przybliżających szczegóły poszczególnych projektów.

Uczestnikom spotkania przyświecał wspólny cel – określenie kluczowych spraw i wyzwań istotnych dla regionu, po to, by wspólnie wypracować konkretne kierunki działania. Mimo zróżnicowanych poglądów łączyła ich wola zdefiniowania wspólnej wizji transformacji powiatu łęczyńskiego i całej Lubelszczyzny. Podkreślano, że skuteczność transformacji będzie możliwa tylko wtedy, gdy uzyska ona społeczną akceptację. Wskazano również na kluczowe znaczenie zabezpieczenia środków na inwestycje infrastrukturalne oraz rozwój nowych możliwości rynku pracy w regionie.

Ustalono, że w najbliższych tygodniach samorządy przedstawią swoje postulaty dotyczące inwestycji wspierających proces transformacji. Kolejne spotkanie w podobnej formule zaplanowano na jesień.

źródło: Enea

fot. Enea

W dniu 27.03.2025r. w Kozienicach odbyło się spotkanie robocze na zaproszenie Pana Roberta Kropiwnickiego - Sekretarz Stanu w Ministerstwie MAP oraz Marzeny Czarneckiej -Minister Przemysłu, które zostało zainicjowane na spotkaniu w Ministerstwie MAP 11 lutego 2025r, gdzie spotkały się ZZ Enea Wytwarzanie, Połańca I Bogdanki z przedstawicielami trzech ministerstw. Miało być to spotkanie w ramach zespołu do Sprawiedliwej Transformacji energetycznej regionów powołanego przez minister Czarnecka chce odbyło się w nieco poszerzonym gronie. Na spotkaniu mieliśmy omówić kierunki i szukać wspólnie rozwiązań które wsparły by nasz region w rozwoju i w tworzeniu nowych miejsc pracy. W spotkaniu brali udział posłowie, wicemarszałek województwa mazowieckiego, samorządowcy ziemi Kozienickiej wraz z Burmistrzem Gminy Kozienice, Starosta Powiatu Kozienickiego oraz zarząd Enea S.A. wraz z zarządem Enea Wytwarzanie. Spotkanie rozpoczął burmistrz pan Mariusz Prawda podczas, którego Związki Zawodowe z Enea Wytwarzanie wręczyły Przedstawicielom Rządu, Parlamentu, Zarządu Enea S.A. i Wytwarzanie postulaty na rzecz sprawiedliwej transformacji regionu. Dyskusja na zasadzie częściowo wywołanych pytań dotyczyła; *Jaki jest wariant brany pod uwagę ewentualnego wyłączania bloków węglowych w Elektrowni Kozienice, *Plany inwestycyjno-rozwojowe dla Elektrowni Kozienice pod kątem transformacji, *Na jakim etapie są aukcje uzupełniające rynku mocy na rok 2026 oraz jak przebiegają rozmowy z Komisją Europejską w sprawie systemu wsparcia dla bloków 1-10 w Elektrowni Kozienice, *Planowanie mechanizmu wsparcia krajowego obejmującego gminę Kozienice jeśli unia europejska nie przedłuży Funduszu Sprawiedliwej Transformacji , *Zagrożenia miejsc pracy, przed wszystkim w elektrowni ale również w regionie, *Możliwość utworzenia strefy ekonomicznej, *Pomocy przez ministerstwo przy procedurze administracyjnej zamiany gruntów klasy I-3 na cele inwestycyjne, *Problemy z jakimi się borykają samorządy w regionie Kozienic, *Działania osłonowe i odpowiednio podjęte kroki, żeby nie groził nam czarny scenariusz społeczny i gospodarczy, *Kiedy nastąpi zmiana w polityce klimatycznej jaki jest system handlu uprawnieniami do emisji CO2-ETS. To co wybrzmiało podczas tego spotkania to to, że 2035 roku nie będzie zwolnień w elektrowni Kozienice. Jest przestrzeń do konstruktywnych rozmów ale cały czas brakuje konkretów, Realizacja projektu budowy ,,gazówek’’ idzie zgodnie z harmonogramem, Zawiązki zawodowe muszą być czujne i cały czas monitować sytuacje. Związki zawodowe zaproponowały spotkanie w gronie ściśle powołanego zespołu. Minister Kropiwnicki przychylił się do propozycji i zaproponował spotkanie na przełomie maja i czerwca a w takim rozszerzonym składzie zaproponował spotkanie na wrzesień tego roku.

Pracownik po 50. roku życia bardziej opłacalny. Pracodawcy dostaną dofinansowanie do wynagrodzeń. W czwartek, 20 marca 2025 r. Sejm przyjął większość poprawek do ustawy o rynku pracy i służbach zatrudnienia zaproponowanych przez Senat. Ustawa czeka na podpis prezydenta

Senat, po rozpatrzeniu uchwalonej przez Sejm na posiedzeniu 21 lutego 2025 r. ustawy o rynku pracy i służbach zatrudnienia, postanowił wprowadzić do jej tekstu 104 poprawki. 19 marca 2025 r, rozpoczęło się dwudniowe posiedzenie Sejmu. Sejmowa Komisja Nadzwyczajna do rozpatrzenia projektów ustaw dotyczących rynku pracy oraz cudzoziemców przebywających na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w celu rozpatrzenia zebrała się w sprawie 19 marca o godz. 8:30 i rozpatrzyła poprawki. 20 marca 2025 r. Sejm zapoznał się ze sprawozdaniem Komisji Nadzwyczajnej o uchwale Senatu w sprawie ustawy o rynku pracy i służbach zatrudnienia. Komisja jest za przyjęciem części poprawek. 20 marca 2025 r. podczas bloku głosowań Sejm przyjął większość poprawek redakcyjnych i doprecyzowujących, które Senat zaproponował do ustawy o rynku pracy i służbach zatrudnienia. Ustawa uchwalona 20 marca 2025 r. trafiła do podpisu Prezydenta. Prezydent ma 21 dni na podpisanie ustawy od dnia przedstawienia jej przez Marszałka Sejmu.

Pracownik po 50. roku życia bardziej opłacalny

Ustawa ta określa zadania państwa w zakresie aktywności zawodowej, wspierania zatrudnienia oraz rynku pracy. Między innymi wprowadza dofinansowania do zatrudniania osób powyżej 50 roku życia oraz osób w wieku emerytalnym. Pracodawca będzie mógł uzyskać od starosty dofinansowanie wynagrodzenia za zatrudnienie skierowanego :

1. bezrobotnego, który ukończył 50. rok życia, a nie ukończył 60 lat – w przypadku kobiety lub 65 lat – w przypadku mężczyzny,
2. poszukującego pracy, który ukończył 60 lat – w przypadku kobiety lub 65 lat – w przypadku mężczyzny

Dofinansowanie będzie przysługiwało pod warunkiem, że dana osoba nie była zatrudniona lub nie wykonywała innej pracy zarobkowej u tego pracodawcy, bezpośrednio przed zarejestrowaniem jako bezrobotny albo poszukujący pracy. Jak wskazywali projektodawcy, chodzi o ograniczenie ryzyka ewentualnych nadużyć w zakresie możliwości uzyskania dofinansowania z powiatowych urzędów pracy przez przedsiębiorców za zatrudnienie seniora.

Pracodawcy dostaną dofinansowanie do wynagrodzeń

Dofinansowanie wynagrodzenia bezrobotnego, który ukończył 50 lat, a nie ukończył 60 lat – w przypadku kobiet, lub 65 lat – w przypadku mężczyzn, przysługiwać będzie przez 12 miesięcy. W przypadku dofinansowania wynagrodzeń osób poszukujących pracy i mających powyżej 60 lat ( kobiety) i powyżej 65 lat, dofinansowanie wynagrodzenia przysługuje przez miesiąc. Dofinansowanie do wynagrodzenia osób poszukujących pracy może być przyznawane wielokrotnie.

Procedowana ustawa zakłada, że dofinansowania do wynagrodzeń osób poszukujących pracy oraz bezrobotnych powyżej 50 roku życia, będą przysługiwały w wysokości ustalonej na umowie, jednak nie będą mogły one przekraczać wysokości połowy minimalnego wynagrodzenia za pracę miesięcznie obowiązującego w dniu zawarcia umowy, za każdego zatrudnionego bezrobotnego albo poszukującego pracy. Oznacza to, że pracodawcy mogą otrzymać maksymalnie dofinansowanie w wysokości 50 proc. minimalnego wynagrodzenia, które od 1 stycznia 2025 r. wynosi 4666 zł – czyli 2333 zł.

Pracodawca będzie musiał się także zobowiązać się do utrzymania w zatrudnieniu:

• Bezrobotnego, który ukończył 50 lat, a nie ukończył 60 lat (kobiety) lub 65 lat ( mężczyźni), przez okres kolejnych sześciu miesięcy.
• Poszukującego pracy, który ma powyżej 60 lat ( kobiety) i powyżej 65 lat (mężczyźni), przez okres kolejnego jednego miesiąca. Projektodawca zastrzegł jednak, że umowa za zatrudnienie skierowanego poszukującego pracy, który ukończył 60 lat – w przypadku kobiety lub 65 lat – w przypadku mężczyzny, jest zawierana na okres do 12 miesięcy, przy czym dofinansowanie przysługuje co drugi miesiąc.

Ustawa o rynku pracy i służbach zatrudnienia zakłada także wprowadzenie lub doprecyzowanie istniejących już rozwiązań, które mają na celu aktywizację zawodową ludzi. Chodzi m.in. o świadczenie aktywizacyjne, bon na kształcenie ustawiczne, bon na zasiedlenie, czy pożyczkę edukacyjną.

Kiedy ustawa wejdzie w życie?

Ustawa ma wejść w życie pierwszego dnia miesiąca następującego po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia. Są jednak pewne wyjątki. Art. 392 pkt 2 lit. b oraz art. 457, które wchodzą w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia, a art. 106, art. 128 ust. 2, art. 203 oraz art. 300 ust. 3 pkt 11, które wchodzą w życie z dniem 1 stycznia 2026 r.

infor.pl

Przedawnienie roszczenia nie powoduje wygaśnięcia zobowiązania. Zobowiązanie do świadczenia pozostaje nadal ważne pomimo upływu terminu przedawnienia - tyle tylko, że dłużnik może w razie wytoczenia sprawy sądowej podnieść zarzut przedawnienia i uchylić się w ten sposób od spełnienia świadczenia. Bieg przedawnienia wstrzymuje wystąpienie siły wyższej. Czy choroba pracownika jest taką siłą wyższą - wyjaśnia Sąd Najwyższy w postanowieniu z 11 grudnia 2024 r.

Termin przedawnienia roszczeń w Kodeksie pracy

Zgodnie z Kodeksem pracy podstawowy termin przedawnienia wynosi 3 lata od wymagalności roszczenia. Roszczenie jest wymagalne od dnia, w którym dłużnik powinien spełnić świadczenie. Jeżeli termin spełnienia świadczenia nie jest oznaczony ani nie wynika z właściwości zobowiązania, świadczenie powinno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania zobowiązania.

Przykład

Pracodawca nie wydał pracownikowi świadectwa pracy. Pracownikowi przysługuje roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej przez pracodawcę w wysokości wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy z tego powodu, nie dłuższy jednak niż 6 tygodni. Kodeks pracy nie określa jednak terminu zapłaty takiego odszkodowania. Dlatego też roszczenie to staje się wymagalne niezwłocznie po wezwaniu pracodawcy przez pracownika do jego spełnienia. Jeśli pracownik zaniecha takiego wezwania, to wówczas bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stałoby się wymagalne, gdyby pracownik wezwał pracodawcę w najwcześniejszym możliwym terminie.

Uzupełniając zagadnienie wymagalności roszczenia należy podkreślić, że termin przedawnienia roszczenia o odszkodowanie za szkodę na osobie pracownika powstałą w następstwie naruszenia przez pracodawcę zasady równego traktowania w zatrudnieniu nie może rozpocząć biegu przed jej ujawnieniem. Takie roszczenia stają się wymagalne dopiero z chwilą, w której pracownik dowiedział się o szkodzie i osobie obowiązanej do jej naprawienia. Od tej chwili właściwe jest liczenie 3-letniego terminu przedawnienia.

Ważne

Terminy przedawnienia nie mogą być skracane ani przedłużane przez czynność prawną.

Zawieszenie biegu terminu przedawnienia

Zgodnie z Kodeksem pracy bieg przedawnienia roszczeń ze stosunku pracy nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na czas trwania przeszkody, gdy z powodu siły wyższej uprawniony nie może dochodzić przysługujących mu roszczeń przed właściwym organem powołanym do rozstrzygania sporów. Oznacza to, że po ustaniu siły wyższej termin przedawnienia rozpoczyna ponownie bieg i kończy się wtedy, gdy zsumowanie okresu sprzed wstrzymania i po ustąpieniu jego przyczyny doprowadzi do całkowitego upływu terminu przedawnienia przewidzianego dla danego roszczenia.

Siła wyższa to zdarzenie zewnętrzne względem uprawnionego, czyli niezależne od człowieka, któremu nie można było zapobiec, a najczęściej także którego nie można było przewidzieć (np. katastrofa naturalna). Zdarzenie to musi być na tyle przemożne i nieuchronne, że staje się zdarzeniem prawdziwie nadzwyczajnym. W wyroku z dnia 26 sierpnia 1992 r. Sąd Najwyższy (I PRN 36/92) orzekł, iż przykładowo pobyt za granicą w miejscu, w którym z uwagi na toczącą się wojnę wstrzymana zostaje komunikacja oraz możliwość korespondencji z krajem ojczystym, jest zdarzeniem mającym znamiona siły wyższej w rozumieniu art. 293 k.p.

Choroba nie stanowi siły wyższej powodującej wstrzymanie biegu przedawnienia

W sprawie, która stała się przedmiotem rozstrzygnięcia Sądu Najwyższego w postanowieniu z dnia 11 grudnia 2024 r., skarżąca pracownica była zatrudniona do końca marca 2012 r. Następnie powódka przebywała od dnia 30 marca do dnia 28 września 2012 r. na zwolnieniach lekarskich. Uważała, że czas choroby skutkował zawieszeniem biegu przedawnienia jej roszczeń względem pracodawcy i w efekcie wystąpiła z pozwem dopiero w czerwcu 2015 r. Sąd Najwyższy wskazał jednak - z powołaniem na swoje wcześniejsze orzecznictwo, iż choroba nie stanowi siły wyższej powodującej wstrzymanie biegu przedawnienia. W efekcie 3-letni termin przedawnienia minął w okolicznościach sprawy w marcu 2015 r., czyli przed złożeniem pozwu, które mogłoby skutkować przerwaniem przedawnienia, gdyby nastąpiło przed upływem przedawnienia. Sąd Najwyższy podkreślił, iż po upływie okresu objętego zwolnieniami lekarskimi nie wystąpiły żadne okoliczności obiektywne ani też podmiotowe, które miałyby uniemożliwić skarżącej wytoczenie powództwa.

Ważne

Roszczenia z tytułu wypadku przy pracy nie stanowią roszczeń stricte pracowniczych, dlatego przedawnienie takich roszczenia następuje na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego i do zawieszenia jego biegu należy również stosować Kodeks cywilny (art. 121 k.c.).

Przerwanie biegu terminu przedawnienia

Jako że zawieszenie biegu przedawnienia wszelkich roszczeń ze stosunku pracy wyczerpująco reguluje art. 293 Kodeksu pracy, to nie stosuje się do nich przepisów Kodeksu cywilnego. Tym samym - pomimo nowelizacji Kodeksu cywilnego obowiązującej od 30.06.2022 r. - w odniesieniu do roszczeń ze stosunku pracy złożenie wniosku o zawezwanie do próby ugodowej nadal powoduje przerwanie (a nie wyłącznie zawieszenie) biegu przedawnienia.

Przerwanie biegu przedawnienia wywołuje bowiem o wiele bardziej doniosły skutek w stosunku od jego zawieszenia, bowiem po każdym przerwaniu przedawnienie biegnie od początku na nowo. Innymi słowy od każdego przerwania do przedawnienia roszczenia konieczny jest upływ pełnego okresu przedawnienia danego roszczenia.

Zgodnie z Kodeksem pracy bieg przedawnienia przerywa się:
- przez każdą czynność przed właściwym organem* powołanym do rozstrzygania sporów lub egzekwowania roszczeń przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia,
- przez uznanie roszczenia w dowolnej formie.

* Właściwym organem może być nie tylko sąd pracy lub komisja pojednawcza, ale także sąd karny (w przypadku powództwa cywilnego połączonego ze sprawą karną) czy też sędzia komisarz w postępowaniu upadłościowym, którym objęty jest pracodawca.

Jeśli pod koniec terminu przedawnienia uprawniony doznaje przeszkód, które utrudniają mu złożenie pozwu, a jednocześnie nie są one na tyle doniosłe, aby zostały uznane za siłę wyższą, warto rozważyć udzielenie innej osobie pełnomocnictwa do wytoczenia powództwa.

Źródło: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2024 r., III PSK 110/24.
Podstawa prawna: art. 291-295 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy.

oprac. Paweł Huczko

infor.pl

Trzeba było na to czekać kilkanaście lat. Rodzice wcześniaków wreszcie zyskają prawo do urlopu macierzyńskiego, który pozwoli im na dłuższą opiekę nad przedwcześnie urodzonymi dziećmi i tymi, które urodziły się w terminie, ale wymagały dłuższej hospitalizacji. Nowe przepisy regulowane kodeksem pracy weszły w życie 19 marca. 

To było bolesne i niesprawiedliwe. Kiedy inni rodzice już po kilku dniach  zabierali do domu swoje dzieci, oni spędzali dni i tygodnie w szpitalu. Teraz, po kilkunastu latach,  rodzice wcześniaków i dzieci, które urodziły się w terminie, ale wymagały dłuższej hospitalizacji, doczekali się zmian regulowanych przepisami prawa. 19 marca weszły w życie nowy przepis w Kodeksie Pracy, który pozwala im na skorzystanie z uzupełniającego urlopu macierzyńskiego. W ten sposób zyskują dodatkowe dni na opiekę nad maluchami. Zależnie od sytuacji, blisko dwa  albo nieco ponad trzy miesiące. 

Uzupełniający urlop macierzyński. Kto dostanie 8 a kto15 tygodni?

W przypadku dzieci urodzonych przed końcem 28. tygodnia ciąży lub takich, które w dniu przyjścia na świat ważyły mniej niż tysiąc gramów, rodzice zyskują dodatkowy tydzień opieki, za każde siedem dni pobytu dziecka w szpitalu, maksymalnie do 15 tygodni.

Rodzice dzieci urodzonych przed końcem 36. tygodnia ciąży lub urodzonych o czasie, ale wymagających hospitalizacji, także zyskują dodatkowy tydzień opieki, za każde siedem dni pobytu dziecka w szpitalu, ale maksymalnie do ośmiu tygodni. W przypadku ciąży mnogiej, przy ustalaniu wymiaru uzupełniającego urlopu macierzyńskiego, uwzględniona zostanie waga noworodka o najniższej masie urodzeniowej oraz okres pobytu w szpitalu dziecka najdłużej hospitalizowanego. Urlop ma przysługiwać matkom lub ojcom, a także prawnym opiekunom, rodzicom zastępczym i adopcyjnym.

Kiedy prawo do uzupełniającego urlopu macierzyńskiego nie przysługuje 

Żeby pracownik mógł mieć prawo do uzupełniającego urlopu macierzyńskiego dziecko musi być hospitalizowane w okresie od 5 do 28 dnia po porodzie przynajmniej przez dwa kolejne dni. Jeżeli hospitalizacja nastąpi 29 dnia od porodu, a dziecko wyszło ze szpitala po trzech dniach od porodu, pracownik nie będzie miał prawa do uzupełniającego urlopu macierzyńskiego. 

Przy ustalaniu wymiaru uzupełniającego urlopu macierzyńskiego okresy pobytu dziecka w szpitalu do upływu 8 tygodnia lub 15 tygodnia po porodzie będą się sumowały, a niepełny tydzień zostanie zaokrąglony w górę do pełnego tygodnia. Regulacja ta uwzględnia przerwy pomiędzy kolejnymi hospitalizacjami dziecka.

Ile wyniesie zasiłek dla rodziców wcześniaków. Kiedy złożyć wniosek 

Żeby ubiegać się o uzupełniający urlop macierzyński, trzeba odpowiednio wcześniej złożyć wniosek i przekazać go pracodawcy w terminie nie krótszym niż 21 dni przed zakończeniem urlopu macierzyńskiego. Z kolei rodzice, którzy zostali uprawnieni do urlopu macierzyńskiego lub takiego, który odbywałby się na takich samych warunkach, muszą złożyć wniosek do ostatniego dnia korzystania z urlopu.

Miesięczny zasiłek dla rodziców wcześniaków będzie wynosił 100 proc. podstawy wymiaru zasiłku macierzyńskiego. Uzupełniający urlop macierzyński będzie udzielany jednorazowo. Nie będzie można go podzielić na części.

infor.pl

Umowa zlecenie to popularna forma zatrudnienia na rynku pracy. Chętnie korzystają z niej osoby, chcące skorzystać z dodatkowej formy „dorywczego” zatrudnienia i dorobić do podstawowej pensji czy studenci, którzy szukają większej swobody i elastyczności formy świadczenia pracy, aby móc pogodzić ją ze studiami. Dla niektórych umowa zlecenia jest jednak jedyną podstawą świadczenia pracy a tym samym jedynym tytułem podlegania pod ubezpieczenia. Wszystkie wymienione wyżej grupy różnią się przede wszystkim całościowym lub częściowym obowiązkiem oskładkowania przychodów uzyskiwanych z tego tytułu bądź brakiem takiego wymogu. Kwestia oskładkowania umów zlecenia implikuje natomiast ewentualne prawo do świadczeń z ubezpieczenia chorobowego. Czy w takim razie zleceniobiorca, który np. w pierwszym dniu świadczenia usług ulega wypadkowi podczas wykonywania zlecenia, może liczyć na wypłatę zasiłku z tego tytułu?

Podstawową kwestią wymagającą rozróżnienia jest kwestia rodzajów ubezpieczeń jakim może podlegać zleceniobiorca. Nie każde ubezpieczenie uprawnia bowiem do wypłaty świadczeń w razie wypadku.

Ubezpieczenia obowiązkowe zleceniobiorcy

W myśl art. 6 ust. 4 pkt. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, Dz.U.2024.497 t.j.) obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowemu podlegają osoby wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia.

Zgodnie natomiast z art.12 ust. 1 tej samej ustawy obowiązkowo ubezpieczeniu wypadkowemu podlegają osoby podlegające ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym.

Ponadto ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej w art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e (Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, Dz.U.2024.0.146 t.j.) nakłada na zleceniobiorców również obowiązek podlegania pod ubezpieczenie zdrowotne.

Ubezpieczenia dobrowolne zleceniobiorcy

Zleceniobiorca, który podlega obowiązkowo pod ubezpieczenia emerytalne oraz rentowe może zadecydować o tym, czy chce odprowadzać składkę na ubezpieczenie chorobowe czy też nie. Konsekwencją braku ubezpieczenia chorobowego będzie dla zleceniobiorcy nie możność korzystania z zasiłku chorobowego.

Po 90 dniach opłacania dobrowolnej składki na ubezpieczenie chorobowe czyli, tzw. okresie wyczekiwania, zleceniobiorca jest uprawniony do otrzymywania świadczeń z ZUS za okres niezdolności do wykonywania pracy.

Kiedy mamy do czynienia z wypadkiem przy pracy?

W myśl ustawy o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (ustawa z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, Dz. U. 2002 Nr 199 poz. 1673) wypadkiem przy pracy jest zdarzenie nagłe, związane z wykonywaną pracą, wywołane przyczyną zewnętrzną, powodujące uraz lub śmierć.

Zdarzenie można uznać za wypadek przy pracy, jeśli:
- nastąpiło podczas wykonywania rutynowych czynności pracowniczych lub z rozkazu przełożonego,
- osoba zatrudniona wykonywała czynności na rzecz pracodawcy bez polecenia,
- zdarzenie miało miejsce w czasie pozostawania osoby zatrudnionej w dyspozycji pracodawcy w drodze między siedzibą pracodawcy, a miejscem wykonywania obowiązków
- miało miejsce podczas podróży służbowej osoby zatrudnionej na zlecenie pracodawcy.

Kiedy i jakie świadczenie przysługuje zleceniobiorcy w związku z wypadkiem przy pracy?

W przypadku wypadku przy pracy osoby wykonującej umowę zlecenie, nie jest istotne czy osoba ta w danym momencie była zgłoszona do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego. Zasiłek za czas rekonwalescencji na skutek wypadku przy pracy, nie jest bowiem wypłacany z ubezpieczenia chorobowego jak za okres typowej nieobecności chorobowej. Świadczenie za ten czas jest wypłacane z ubezpieczenia wypadkowego i od 1 dnia jego wypłaty koszt ponoszony jest w całości przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych.

Nie ma tutaj również zastosowania żaden okres wyczekiwania, tak jak w przypadku ubezpieczenia chorobowego, a więc zleceniobiorca ma prawo do świadczenia z tytułu wypadku przy pracy już od 1 dnia niezdolności do świadczenia usług.

Jedynym warunkiem uzyskania świadczenia z tego tytułu jest podleganie pod obowiązkowe ubezpieczenie wypadkowe. Zatem zasiłek z tytułu wypadku przy pracy nie będzie przysługiwał np. studentowi, który nie podlega obowiązkowemu zgłoszeniu do ubezpieczeń społecznych z tytułu zawartej umowy zlecenia.

Tak jak w przypadku pracowników świadczących pracę na podstawie umowy o pracę, w razie wypadku przy pracy zleceniobiorcy, przysługuje mu zasiłek chorobowy z ubezpieczenia wypadkowego w wysokości 100% podstawy chorobowej.

Jeśli chodzi o kwestie technicznej wypłaty zasiłku, to świadczenie to wypłaca bezpośrednio zleceniodawca jeśli zobowiązany jest on do wypłaty zasiłków (zatrudnienie powyżej 20 osób wg stanu na dzień 30 listopada roku poprzedniego). W przypadku mniejszych przedsiębiorców świadczenie wypłacane jest przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych.

Procedura przy wypadku przy pracy zleceniobiorcy i terminy postępowania

Postępowanie w zakresie dowodowym, w razie wypadku przy pracy zleceniobiorcy, jest tożsame do postępowania jakie pracodawca jest w obowiązku przeprowadzić w przypadku wypadku przy pracy pracownika etatowego.
W pierwszej kolejności ustalone muszą zostać przyczyny i opisane dokładne okoliczności zdarzenia z udziałem osoby zatrudnionej, co powinno zostać sporządzone w formie karty wypadku. Pracodawcę obowiązuje w tym zakresie ścisły termin 14 dni od dnia powzięcia informacji o zdarzeniu.

Nie ma natomiast obowiązku powoływania zespołu powypadkowego, jak to jest w przypadku wypadku osoby zatrudnionej na podstawie umowy o pracę. Obowiązkiem zleceniodawcy jest jednak ustalenie, w jaki sposób doszło do wypadku oraz zgłoszenie zdarzenia do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W przypadku gdy wypadek przy pracy zleceniobiorcy jest wypadkiem ciężkim, zleceniodawca jest zobowiązany do przekazania informacji o zdarzeniu również do właściwego ze względu na siedzibę pracodawcy inspektora pracy oraz prokuratora.

Co w przypadku równoległego zatrudnienia na umowie o pracę i zleceniu?

Jeśli mamy do czynienia z sytuacją gdy dana osoba, równocześnie jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę a także dodatkowo na podstawie umowy zlecenia, z której nie podlega obowiązkowemu zgłoszeniu do ubezpieczenia wypadkowego, to w przypadku wypadku podczas wykonywania umowy zlecenia, nie uzyska prawa do wypłaty zasiłku z ubezpieczenia wypadkowego. Konieczne jest bowiem spełnienie warunku podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu wypadkowemu z tytułu zatrudnienia, podczas wykonywania którego wypadek następuje.

Paulina Marcula-Kurek, Payroll Manager w Nexia Advicero

Działania inspektorów pracy otwierają zatrudnionym w szczególnych warunkach i o szczególnym charakterze drogę do ubiegania się o prawo do emerytury pomostowej z tego tytułu. W 2024 r. inspektorzy wydali 40 decyzji ważnych dla takich osób.

Ustawa o Państwowej Inspekcji Pracy uprawnia inspektorów do:

• kontroli wykazu stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze,
• kontroli ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze (o których mowa w 41 ust. 4 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych).

W 2024 roku inspektorzy wydali:

• 24 decyzje o wpisanie stanowiska do wykazu stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze,
• 16 decyzji o wpisaniu pracownika do ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze

W tym okresie inspektorzy pracy przeprowadzili 39 kontroli dotyczących wykazu stanowisk, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, lub ewidencji pracowników wykonujących te prace w 33 podmiotach.

Skarga

Ustawa o emeryturach pomostowych od 1 stycznia 2023 r. przewiduje obowiązek pracodawcy powiadomienia zatrudnionych pracowników o:

• treści wykazu stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze oraz
• o wpisie lub odmowie dokonania wpisu do ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.

Skarga do Państwowej Inspekcji Pracy przysługuje pracownikowi zarówno w sytuacji, gdy stanowisko pracy nie zostało umieszczone w wykazie prowadzonym przez pracodawcę, jak i w sytuacji, gdy pracownik nie został umieszczony w ewidencji zatrudnionych w szczególnych warunkach bądź o szczególnym charakterze.

Przepisy o emeryturach pomostowych nie określają procedury postępowania organów Państwowej Inspekcji Pracy w razie wniesienia skargi przez pracownika. Niezbędne stało się zatem wypracowanie przez Inspekcję Pracy trybu postępowania – z uwzględnieniem przepisów ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, ustawy o emeryturach pomostowych oraz Kodeksu postępowania administracyjnego.

Skarga traktowana jest jak wniosek o wszczęcie postępowania kontrolnego i administracyjnego. Oznacza to, że organy Państwowej Inspekcji Pracy mają obowiązek zapewnienia pracownikowi wszelkich uprawnień przewidzianych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego dla strony postępowania, w tym przede wszystkim zapewnienia czynnego udziału w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwienia wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów.

Stronami postępowania w przedmiocie nieumieszczenia stanowiska pracy, na którym pracownik wykonuje pracę, w wykazie stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, lub nieumieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, jest wnoszący skargę pracownik oraz pracodawca.

Kontrola

Głównym celem prowadzonych przez inspektorów pracy czynności kontrolnych jest ustalenie, czy faktycznie wykonywane przez pracowników prace są pracami prowadzonymi w szczególnych warunkach lub pracami o szczególnym charakterze. Wynikiem kontroli przeprowadzanych przez inspektorów pracy są decyzje administracyjne, adekwatne do poczynionych ustaleń w zakresie rozszerzenia listy stanowisk ujętych w takim wykazie czy zakwalifikowania danego pracownika jako wykonującego prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.

Decyzja

Po przeprowadzeniu kontroli inspektor pracy może w szczególności wydać decyzję:

• nakazującą umieszczenie stanowiska w wykazie – jeżeli stwierdzi, że stanowisko, na którym jest zatrudniony pracownik, nie zostało umieszczone w wykazie, a spełnia wszystkie przesłanki do objęcia go wpisem do wykazu;
• odmawiającą nakazania umieszczenia stanowiska w wykazie – jeżeli stwierdzi, że stanowisko, na którym jest zatrudniony pracownik, nie zostało umieszczone w wykazie, natomiast przedstawione dokumenty oraz kontrola nie potwierdzą wykonywania na tym stanowisku pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze;
• nakazującą umieszczenie pracownika w ewidencji – jeżeli stwierdzi, że dane stanowisko zostało umieszczone w wykazie, a pracownik zatrudniony na takim stanowisku nie został umieszczony w ewidencji, mimo że spełnia wszystkie przesłanki do objęcia go wpisem ze względu na wykonywane prace;
• odmawiającą nakazania umieszczenia pracownika w ewidencji – jeżeli stwierdzi, że dane stanowisko zostało umieszczone w wykazie, a pracownik zatrudniony na takim stanowisku nie został umieszczony w ewidencji, natomiast przedstawione dokumenty oraz kontrola na stanowisku pracy nie potwierdzą wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.

Postępowanie po decyzji inspektora pracy

Każda z wydanych decyzji doręczana jest stronom, czyli pracodawcy i pracownikowi. Ponadto o zakończeniu postępowania zawiadamia się Zakład Ubezpieczeń Społecznych, przekazując kopię prawomocnej decyzji.

Strony mogą wnieść odwołanie od takiej decyzji do organu drugiej instancji, tj. okręgowego inspektora pracy. Na decyzję wydaną w drugiej instancji zarówno pracodawcy, jak i pracownikowi przysługuje uprawnienie do wniesienia skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Rozstrzygnięcie tego sądu może być zakwestionowane zarówno przez strony, jak i właściwy organ Państwowej Inspekcji Pracy, którzy mają prawo do wniesienia skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego.

UWAGA!

Zgodnie z art. 4 ustawy o emeryturach pomostowych prawo do tego świadczenia (z uwzględnieniem art. 5-12 tej ustawy) przysługuje pracownikowi, który spełnia łącznie następujące warunki:

1) urodził się po dniu 31 grudnia 1948 r.;

2) ma okres pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze wynoszący co najmniej 15 lat;

3) osiągnął wiek wynoszący co najmniej 55 lat dla kobiet i co najmniej 60 lat dla mężczyzn;

4) ma okres składkowy i nieskładkowy, ustalony na zasadach określonych w art. 5-9 i art. 11 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiet i co najmniej 25 lat dla mężczyzn;

5) po dniu 31 grudnia 2008 r. wykonywał pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych.

Szczegółowe informacje na temat zasad ubiegania się o emerytury pomostowe na stronie ZUS

https://www.zus.pl/emerytura-pomostowa

PIP

1 kwietnia 2025 r. wzrasta jednorazowe odszkodowanie z tytułu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej. Jakie dokumenty należy złożyć w celu uzyskania odszkodowania? Jaka będzie wysokość odszkodowania?

Komu przysługuje prawo do jednorazowego odszkodowania

Jednorazowe odszkodowanie przysługuje ubezpieczonemu, który wskutek:

• wypadku przy pracy lub
• choroby zawodowej

doznał stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu. Oceny stopnia uszczerbku na zdrowiu oraz jego związku z wypadkiem przy pracy lub chorobą zawodową dokonuje się po zakończeniu leczenia i rehabilitacji ubezpieczonego.

Jeżeli ubezpieczony zmarł na skutek wypadku przy pracy lub choroby zawodowej do odszkodowania uprawnieni są członkowie jego rodziny:

• małżonek (z wyjątkiem sytuacji, gdy została orzeczona separacja);
• dzieci (własne, drugiego małżonka, przysposobione, przyjęte na wychowanie i utrzymanie przed osiągnięciem pełnoletności), wnuki, rodzeństwo i inne dzieci, w tym również w ramach rodziny zastępczej, spełniające w dniu śmierci ubezpieczonego warunki uzyskania renty rodzinnej;
• rodzice, osoby przysposabiające, macocha oraz ojczym (jeżeli w dniu śmierci ubezpieczonego prowadzili z nim wspólne gospodarstwo domowe lub jeżeli ubezpieczony bezpośrednio przed śmiercią przyczyniał się do ich utrzymania albo jeżeli ustalone zostało wyrokiem lub ugodą sądową prawo do alimentów z jego strony).

Dokumenty niezbędne do uzyskania jednorazowego odszkodowania

W celu uzyskania odszkodowania z tytułu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej należy złożyć:

• wniosek o jednorazowe odszkodowanie;
• zaświadczenie o stanie zdrowia OL-9 (zawiera m.in. informacje o zakończonym procesie leczenia i rehabilitacji);
• protokół ustalenia okoliczności i przyczyn wypadku przy pracy lub kartę wypadku;
• prawomocny wyrok sądu pracy;
• decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej.

W razie śmierci ubezpieczonego niezbędne będą także dokumenty konieczne do ustalenia prawa do jednorazowego odszkodowania po zmarłym, m.in.: akt urodzenia i akt zgonu osoby, po której ma być przyznane jednorazowe odszkodowanie, oraz dokument potwierdzający stopień pokrewieństwa lub powinowactwa z osobą zmarłą.

Dokumenty należy złożyć po zakończonym okresie leczenia i rehabilitacji. W razie jednorazowego odszkodowania po zmarłym wniosek można złożyć w dowolnym czasie. Wniosek składa się za pośrednictwem płatnika składek.

Wysokość odszkodowania z tytułu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej

Kwoty jednorazowych odszkodowań z tytułu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej w okresie od 1 kwietnia 2025 r. do 31 marca 2026 r. wynoszą:

• 1636 zł za każdy procent stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu (obecnie 1431 zł);
• 1636 zł za każdy procent stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu, z tytułu zwiększenia tego uszczerbku co najmniej o 10 punktów procentowych (obecnie 1431 zł);
• 28636 zł z tytułu orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji ubezpieczonego (obecnie 25044 zł);
• 28636 zł z tytułu orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji wskutek pogorszenia się stanu zdrowia rencisty (obecnie 25044 zł);
• 147271 zł, jeżeli do jednorazowego odszkodowania jest uprawniony małżonek lub dziecko zmarłego ubezpieczonego lub rencisty (obecnie 128799 zł);
• 73635 zł, jeżeli do jednorazowego odszkodowania jest uprawniony członek rodziny zmarłego ubezpieczonego lub rencisty inny niż małżonek lub dziecko (obecnie 64399 zł);
• 147271 zł, jeżeli do jednorazowego odszkodowania są uprawnieni równocześnie małżonek i jedno lub więcej dzieci zmarłego ubezpieczonego lub rencisty (obecnie 128799 zł), oraz 28636 zł z tytułu zwiększenia tego odszkodowania przysługującego na każde z tych dzieci (obecnie 22212 zł);
• 147271 zł, jeżeli do jednorazowego odszkodowania jest uprawnionych równocześnie dwoje lub więcej dzieci zmarłego ubezpieczonego lub rencisty (obecnie 128799 zł), oraz 28636 zł z tytułu zwiększenia tego odszkodowania przysługującego na drugie i każde następne dziecko (obecnie 22212 zł);
• 28636 zł, jeżeli obok małżonka lub dzieci do jednorazowego odszkodowania są uprawnieni równocześnie inni członkowie rodziny zmarłego ubezpieczonego lub rencisty, każdemu z nich niezależnie od odszkodowania przysługującego małżonkowi lub dzieciom (obecnie 25044 zł);
• 73635 zł, jeżeli do jednorazowego odszkodowania są uprawnieni tylko członkowie rodziny inni niż małżonek lub dzieci zmarłego ubezpieczonego lub rencisty (obecnie 64399 zł), oraz 28636 zł z tytułu zwiększenia tego odszkodowania przysługującego na drugiego i każdego następnego uprawnionego (obecnie 22212 zł).

Podstawa prawna:

• art. 11 - 13 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (j.t. Dz.U. z 2025 r., poz. 257)
• obwieszczenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 5 marca 2025 r. w sprawie wysokości kwot jednorazowych odszkodowań z tytułu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej w okresie od dnia 1 kwietnia 2025 r. do dnia 31 marca 2026 r. (M.P. z 2025 r. poz. 222)

infor.pl