Rodzice wcześniaków czekali na to od kilkunastu lat. Wreszcie będą mogli skorzystać z uzupełniającego urlopu macierzyńskiego, który pozwoli im na dłuższą opiekę nad przedwcześnie urodzonymi dziećmi i tymi, które urodziły się w terminie, ale wymagały dłuższej hospitalizacji. Te zmiany, regulowane kodeksem pracy, wejdą w życie 19 marca.
Uzupełniający urlop macierzyński. Ile dodatkowych tygodni przysługuje rodzicom
Teraz, dzięki ustawowym rozwiązaniom, które wprowadzają zmiany w kodeksie pracy, mogą skorzystać z uzupełniającego urlopu macierzyńskiego. Takie uprawnienia zyskują rodzice, których dziecko urodzi się jako wcześniak lub będzie wymagało dłuższego pobytu w szpitalu. Wymiar dodatkowej opieki nad maluchem wynosi odpowiednio do 8 albo do 15 tygodni.
Wprowadzany uzupełniający urlop macierzyński będzie wykorzystany w jednej części, bezpośrednio po urlopie macierzyńskim. Zostanie udzielony na wniosek, co oznacza, że to rodzice sami zdecydują, czy chcą z niego skorzystać. Obejmie również rodziców przysposabiających dziecko i rodziny zastępcze. Co ważne, zasiłek za okres uzupełniającego urlopu macierzyńskiego będzie wynosił 100proc. podstawy zasiłku.
Kto będzie uprawniony do uzupełniającego urlopu macierzyńskiego?
Pracownicy-rodzice dzieci urodzonych przed ukończeniem 28 tygodnia ciąży lub z masą urodzeniową nie większą niż 1000g.
pracownicy-rodzice dzieci urodzonych po ukończeniu 28 tygodnia ciąży a przed ukończeniem 37 tygodnia ciąży lub z masą urodzeniową większą niż 1000 g oraz
pracownicy-rodzice dzieci urodzonych po ukończeniu 37 tygodnia ciąży, których dziecko będzie wymagało hospitalizacji od 5 dnia od dnia porodu do upływu 8 tygodnia po porodzie pod warunkiem, że pobyt dziecka w szpitalu po porodzie będzie wynosił co najmniej 2 kolejne dni, przy czym pierwszy z tych dni będzie przypadał w okresie od 5. do 28. dnia po porodzie – w wymiarze tygodnia uzupełniającego urlopu macierzyńskiego za każdy tydzień pobytu dziecka w szpitalu w okresie od 5. dnia do upływu 8. Tygodnia po porodzie.
Urlop ma przysługiwać matkom lub ojcom, a także prawnym opiekunom, rodzicom zastępczym czy adopcyjnym.
Wymiar uzupełniającego urlopu macierzyńskiego będzie wynosił odpowiednio do 8 albo do 15 tygodni, w zależności od okresu hospitalizacji dziecka, tygodnia ciąży, w którym urodzi się dziecko lub masy urodzeniowej dziecka.
Wymiar uzupełniającego urlopu macierzyńskiego będzie wynosił dla:
pracowników-rodziców dzieci urodzonych przed ukończeniem 28. tygodnia ciąży lub z masą urodzeniową nie większą niż 1000g w wymiarze tygodnia uzupełniającego urlopu macierzyńskiego za każdy tydzień pobytu dziecka w szpitalu do upływu 15 tygodnia po porodzie – maksymalnie 15 tygodni,
pracowników-rodziców dzieci urodzonych po ukończeniu 28. tygodnia ciąży a przed ukończeniem 37. tygodnia ciąży lub z masą urodzeniową większą niż 1000g w wymiarze tygodnia uzupełniającego urlopu macierzyńskiego za każdy tydzień pobytu dziecka w szpitalu do upływu 8 tygodnia po porodzie – maksymalnie 8 tygodni,
pracowników-rodziców dzieci urodzonych po ukończeniu 37. tygodnia ciąży, których dziecko będzie wymagało hospitalizacji, pod warunkiem, że pobyt dziecka w szpitalu po porodzie będzie wynosił co najmniej 2 kolejne dni, przy czym pierwszy z tych dni będzie przypadał w okresie od 5. do 28. dnia po porodzie – w wymiarze tygodnia uzupełniającego urlopu macierzyńskiego za każdy tydzień pobytu dziecka w szpitalu w okresie od 5. dnia do upływu 8. tygodnia po porodzie - maksymalnie 8 tygodni po spełnieniu ww. warunków.
Kiedy prawo do uzupełniającego urlopu macierzyńskiego nie przysługuje
Zatem, żeby pracownik mógł mieć prawo do uzupełniającego urlopu macierzyńskiego dziecko musi być hospitalizowane w okresie od 5 do 28 dnia po porodzie przynajmniej przez dwa kolejne dni. Jeżeli hospitalizacja nastąpi 29 dnia od porodu, a dziecko wyszło ze szpitala po trzech dniach od porodu, pracownik nie będzie miał prawa do uzupełniającego urlopu macierzyńskiego.
Przy ustalaniu wymiaru uzupełniającego urlopu macierzyńskiego okresy pobytu dziecka w szpitalu do upływu 8 tygodnia lub 15 tygodnia po porodzie będą się sumowały, a niepełny tydzień zostanie zaokrąglony w górę do pełnego tygodnia. Regulacja ta uwzględnia przerwy pomiędzy kolejnymi hospitalizacjami dziecka.
Uzupełniający urlop macierzyński. Kiedy złożyć wniosek
Żeby ubiegać się o uzupełniający urlop macierzyński, trzeba odpowiednio wcześniej złożyć wniosek i przekazać go pracodawcy w terminie nie krótszym niż 21 dni przed zakończeniem urlopu macierzyńskiego. Z kolei rodzice, którzy zostali uprawnieni do urlopu macierzyńskiego lub takiego, który odbywałby się na takich samych warunkach, muszą złożyć wniosek do ostatniego dnia korzystania z urlopu.
Nadmierna rotacja pracowników to wielki problem firm produkcyjnych w Polsce. Pracownicy odchodzą z pracy m.in. ze względu na pracę zmianową. Z jakimi problemami borykają się pracodawcy w branży produkcyjnej? Jak mogą je rozwiązać?
Praca zmianowa powodem rezygnacji z pracy
Brak pracowników w branży produkcyjnej to efekt nie tylko niedoboru wykwalifikowanych kadr, ale też nadmiernej rotacji – wynika z badania Antal i Sodexo Polska „Praca w branży produkcyjnej – od A do Z”. Siedmiu na dziesięciu zatrudnionych w tym segmencie zmienia pracodawcę przez zbyt niską pensję, a co czwarty – ze względu na system zmianowy. Firmy chcą zmniejszyć liczbę odejść poprzez usprawnienia w obszarze zarządzania. Blisko połowa badanych firm ulepszy swój onboarding, a czterech na dziesięciu planuje audyt wynagrodzeń i systemów motywacyjnych. Wśród innych wyzwań respondenci wskazują m.in. bezpieczeństwo i zdrowie kadr, niewielu zaś deklaruje obecność niebezpiecznych warunków.
Zbyt duża rotacja pracowników w firmach produkcyjnych
Z raportu Sodexo Polska i Antal wynika, że niemal co druga firma produkcyjna (58 proc.) mierzy się z nadmierną rotacją. Nadmiarowa liczba odejść generuje koszty, a także zwiększa zaangażowanie działów HR w procesy rekrutacyjne. Co czwarty spośród blisko 300 badanych podmiotów pozyskuje ponad 100 pracowników fizycznych rocznie, a blisko co piąty (17 proc.) - od 51 do 100.
– Niespełnienie oczekiwań zatrudnionych w obszarze wellbeingu i finansów sprawia, że częściej decydują się oni zmienić pracę. Siedmiu na dziesięciu pracowników produkcyjnych odchodzi z powodu zbyt niskiej pensji, a co piąty rezygnuje przez niewystarczające warunki pracy. Wyzwaniem jest też odległość od miejsca zamieszkania, która jest drugim najczęstszym powodem dobrowolnych odejść. Warto więc, by firmy przyjrzały się swoim procesom zarządczym i wprowadziły takie zmiany, które podniosą komfort pracowników – mówi Magdalena Rutkowska, HR Dyrektor, Sodexo Polska.
Co trzeba zmienić, aby zatrzymać pracowników w firmie?
Autorzy badania wskazują, że branża produkcyjna coraz częściej weryfikuje przyczyny nadmiarowych odejść, a następnie planuje niezbędne modyfikacje. Blisko 60 proc. firm chce usprawnić swoją komunikację wewnętrzną, a niemal co druga (47 proc.) – kulturę organizacyjną. Celem tych działań ma być m.in. poprawa relacji w miejscu pracy, przez które odchodzi co szósty zatrudniony w branży produkcyjnej.
Blisko czterech na dziesięciu badanych wskazuje także, że zamierza dokonać audytu wynagrodzeń i systemów motywacyjnych. Eksperci zauważają, że modyfikacje w tym obszarze mogłyby zmniejszyć rotację, a w konsekwencji – pomóc w optymalizacji budżetu.
Skutki dużej rotacji pracowników
– Rok 2024 był szczególny pod względem liczby nagłośnionych informacji na temat masowych zwolnień w sektorze przemysłowym. W rzeczywistości jednak zapotrzebowanie na pracowników produkcyjnych jest stabilne zarówno wśród osób zatrudnionych przy produkcji, jak i w grupie specjalistów i menedżerów. Dodatkowo, wiele firm otwiera nowe zakłady lub rozbudowuje linie produkcyjne, co dowodzi, że zwolnienia te nie mają większego wpływu na branżę. Ważne jest, by firmy rozwiewały tego typu wątpliwości i redukowały w ten sposób liczbę odejść. Duża rotacja generuje bowiem nie tylko koszty związane z rekrutacją, ale też przestoje w procesie produkcyjnym, wzrost liczby błędów, a w konsekwencji również nadmiarowe reklamacje – mówi Roman Zabłocki, Business Unit Director, Engineering & Operation Antal.
Inne problemy firm produkcyjnych
Niedobór pracowników to nie jedyne wyzwanie branży produkcyjnej. Blisko połowa firm (46 proc.) mierzy się z brakiem efektywności operacyjnej, a co trzecia (36 proc.) – ze zmianowym modelem pracy. Co piąty badany podmiot z tego segmentu (22 proc.) zwraca także szczególną uwagę na wyzwania związane z bezpieczeństwem i zdrowiem zatrudnionych, co wynika ze świadomości potencjalnych ryzyk wynikających z pracy przy produkcji. Firmy podejmują więc działania na rzecz ochrony kadr, a także starają się zwiększać ich dobrostan, m.in. poprzez oferowanie dostępu do restauracji pracowniczych, transportu do pracy czy opieki medycznej.
O badaniu: Raport „Praca w branży produkcyjnej – od A do Z” skupia się na kompleksowym przedstawieniu zagadnień związanych z rekrutacją, zarządzaniem i retencją pracowników w sektorze produkcyjnym. Publikacja odzwierciedla najnowsze trendy i praktyki, służąc jako wszechstronne źródło wiedzy dla liderów i specjalistów HR pragnących optymalizować procesy wewnętrzne i zwiększyć konkurencyjność swoich organizacji. Badanie przeprowadzono metodą CAWI w terminie od 18 czerwca do 19 lipca 2024 roku. Objęło ono próbę 286 przedstawicieli firm produkcyjnych. Ponad jedna piąta badanych firm (22 proc.) liczy ponad 1000 pracowników, co 4. zatrudnia 501-1000 osób, a największą grupą badanych (26 proc.) były podmioty wielkości 201-500 osób. 21 proc. badanych zatrudnia 51-200 pracowników, a najmniejsza grupa respondentów (6 proc.) – mniej niż 51. Raport do pobrania: https://antal.pl/wiedza/raport/praca-w-branzy-produkcyjnej-od-a-do-z
Jakie koszty uzyskania przychodów (tzw. koszty podatkowe) mogą odliczać pracownicy od swojego przychodu w 2025 roku? Jakie są koszty zwykłe, a jakie podwyższone? Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych (ustawa o PIT) nie daje prawa (co do zasady) pracownikom odliczać uzyskanych z tytułu umowy o pracę faktycznie poniesionych kosztów. Pracownicy mają jedynie koszty zryczałtowane w zależności od liczby zawartych umów o pracę i tego, czy pracownik mieszka w miejscowości, której znajduje się zakład pracy, czy w innej miejscowości. Jednak w rozliczeniu rocznym pracownicy mogą uwzględnić faktyczne wydatki na dojazdy do pracy udokumentowane wyłącznie imiennymi biletami okresowymi.
Pracownicze koszty uzyskania przychodów w 2025 roku
Na wstępie warto zauważyć, że przepisy dot. pracowniczych kosztów uzyskania przychodu nie uległy zmianie od zeszłego roku.
Zgodnie z art. 22 ust. 2 ustawy o PITkoszty uzyskania przychodów z tytułu stosunku służbowego, stosunku pracy, spółdzielczego stosunku pracy oraz pracy nakładczej:
1) wynoszą 250 zł miesięcznie, a za rok podatkowy łącznie nie więcej niż 3000 zł – w przypadku gdy podatnik uzyskuje przychody z tytułu jednego stosunku służbowego, stosunku pracy, spółdzielczego stosunku pracy oraz pracy nakładczej;
2) nie mogą przekroczyć łącznie 4500 zł za rok podatkowy – w przypadku gdy podatnik uzyskuje przychody równocześnie z tytułu więcej niż jednego stosunku służbowego, stosunku pracy, spółdzielczego stosunku pracy oraz pracy nakładczej; 3) wynoszą 300 zł miesięcznie, a za rok podatkowy łącznie nie więcej niż 3600 zł – w przypadku gdy miejsce stałego lub czasowego zamieszkania podatnika jest położone poza miejscowością, w której znajduje się zakład pracy, i podatnik nie uzyskuje dodatku za rozłąkę;
4) nie mogą przekroczyć łącznie 5400 zł za rok podatkowy – w przypadku gdy podatnik uzyskuje przychody równocześnie z tytułu więcej niż jednego stosunku służbowego, stosunku pracy, spółdzielczego stosunku pracy oraz pracy nakładczej, miejsce stałego lub czasowego zamieszkania podatnika jest położone poza miejscowością, w której znajduje się zakład pracy, i podatnik nie uzyskuje dodatku za rozłąkę.
Przychody podatnika
Koszty miesięczne(w zł)
Koszty roczne(w zł)
Przychody uzyskane z tytułu jednej umowy (miejscem stałego lub czasowego zamieszkania podatnika jest ta sama miejscowość, w której znajduje się zakład pracy)
250
nie więcej niż 3000
Przychody uzyskane z tytułuwięcej niż jednej umowy(miejscem stałego lub czasowego zamieszkania podatnika jestta sama miejscowość, w której znajduje się zakład pracy)
250
łącznie nie więcej niż 4500
Przychody uzyskane z tytułu jednej umowy (miejscem stałego lub czasowego zamieszkania podatnika jest inna miejscowość niż ta, w której znajduje się zakład pracy, a podatnik nie uzyskuje dodatku za rozłąkę)
300
łącznie nie więcej niż 3600
Przychody uzyskane z tytułu więcej niż jednej umowy (miejscem stałego lub czasowego zamieszkania podatnika jest inna miejscowość niż ta, w której znajduje się zakład pracy, a podatnik nie uzyskuje dodatku za rozłąkę)
300
łącznie nie więcej niż 5400
Oświadczenie dotyczące podwyższonych kosztów pracowniczych - na druku PIT-2 albo w innej formie
Pracownicy dojeżdżający do pracy z innej miejscowości, którzy chcą korzystać z ww. podwyższonych kosztów podatkowych co miesiąc (przy obliczaniu zaliczek na PIT) muszą złożyć pracodawcy stosowne oświadczenie. Bowiem na podstawie art. 32 ust. 5 ustawy o PIT, zakład pracy przy obliczaniu zaliczki stosuje koszty uzyskania przychodów określone w art. 22 ust. 2 pkt 3 (300 zł miesięcznie), jeżeli pracownik złoży oświadczenie o spełnieniu warunku określonego w tym przepisie (czyli, że mieszka w innej miejscowości niż miejscowość, w której jest położony zakład pracy).
Oświadczenie to może być złożone na druku PIT-2 udostępnionym przez Ministerstwo Finansów (w 2025 roku obowiązuje tu wersja 9 tego formularza - PIT-2(9) – czyli taka sama jak w poprzednim roku) ale może też być złożone w inny sposób (np. w zwykłej formie pisemnej, czy w formie przyjętej u danego pracodawcy).
Ministerstwo Finansów wskazuje, że korzystanie z wzoru PIT-2 nie jest obowiązkowe. Ale gdy podatnik złoży oświadczenie lub wniosek według obowiązującego wzoru PIT-2, to płatnik (pracodawca) nie może odmówić ich przyjęcia.
Co ważne, oświadczenia dotyczącego podwyższonych kosztów pracowniczych nie trzeba składać co roku, jeżeli stan faktyczny wynikający z oświadczenia złożonego w latach poprzednich nie uległ zmianie.
Natomiast zakład pracy nie będzie stosował podwyższonych kosztów przy obliczaniu miesięcznej zaliczki na podatek - jeżeli podatnik powiadomił go o zmianie stanu faktycznego wynikającego z ww. oświadczenia.
Jak informuje Ministerstwo Finansów w objaśnieniach podatkowych z 30 grudnia 2022 r., oświadczenie dot. podwyższonych kosztów i wnioski mogą być składane w dowolnym momencie roku podatkowego. Płatnik ma obowiązek uwzględnić to oświadczenie podatnika najpóźniej od miesiąca następującego po miesiącu, w którym je otrzymał (w zależności od okoliczności i własnych możliwości może je uwzględnić niezwłocznie po ich otrzymaniu).
Jeżeli podatnik nie złoży ww. oświadczenia, to podwyższone koszty nie będą stosowane co miesiąc ale będą mogły być zastosowane przez podatnika przy rocznym rozliczeniu podatku w zeznaniu podatkowym PIT.
Praca zdalna a podwyższone koszty pracownicze
Ministerstwo Finansów (w odpowiedzi na pytanie Dziennika Gazety Prawnej) potwierdziło swoje stanowisko (wyrażone wcześniej w kontekście pracy zdalnej w czasie pandemii Covid-19), że podwyższone koszty uzyskania przychodów, o których mowa w ustawie PIT, będą przysługiwać pracownikom również w przypadku wykonywania pracy zdalnej na podstawie znowelizowanego Kodeksu Pracy. Chodzi tu przepisy ustawy z 1 grudnia 2022 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2023 poz. 240), która od 7 kwietnia 2023 r. wprowadziła kompleksową regulację pracy zdalnej do kodeksu pracy.
Faktyczne koszty dojazdu do pracy
Ustawa w art. 22 ust. 11 ustawy o PIT stanowi, że jeżeli ustawowe roczne koszty uzyskania przychodów, o których mowa w ust. 2, są niższe od faktycznych wydatków na dojazd do zakładu lub zakładów pracy środkami transportu autobusowego, kolejowego, promowego lub komunikacji miejskiej, w rocznym rozliczeniu podatku koszty te mogą być przyjęte przez pracownika w wysokości wydatków faktycznie poniesionych, udokumentowanych wyłącznie imiennymi biletami okresowymi.
Limitowane koszty w PIT nie tylko dla pracowników - także dla członków zarządów, managerów
Zgodnie z art. 22 ust. 9 pkt 5) ustawy o PIT ww. limity kosztów pracowniczych (tj. 250 zł miesięcznie - albo do 4 500 zł rocznie w przypadku kilku stosunków prawnych) stosuje się również do dochodów uzyskiwanych z niektórych rodzajów działalności wykonywanej osobiście, tj.: - z tytułu udziału w zarządach, radach nadzorczych, komisjach lub innych organach stanowiących osób prawnych; - uzyskanych na podstawie umów o zarządzanie przedsiębiorstwem, kontraktów menedżerskich lub umów o podobnym charakterze, w tym przychody z tego rodzaju umów zawieranych w ramach prowadzonej przez podatnika pozarolniczej działalności gospodarczej.
Wniosek o niestosowanie podstawowych kosztów uzyskania przychodów w wysokości 250 zł
Wyżej wskazane miesięczne koszty uzyskania przychodów w wysokości 250 zł są stosowane automatycznie na podstawie ustawy o PIT przez zakłady pracy wobec pracowników oraz inne jednostki organizacyjne (art. 41 ust. 1 ustawy PIT) dokonujące świadczeń z tytułu działalności wykonywanej osobiście, o której mowa w art. 13 pkt 7 i 9 ustawy PIT.
W niektórych sytuacjach podatnikom może zależeć na niestosowaniu automatycznym tych kosztów. Chodzi tu np. o pracowników pracującym na wielu etatach. Ci podatnicy mogą chcieć uniknąć ewentualnej dopłaty podatku w rozliczeniu rocznym, która może być spowodowana tym, że roczne koszty uzyskania przychodów dla pracowników mają ww. limity. W przypadku wieloetatowców może się tak zdarzyć, że suma miesięcznych 250 zł kosztów (pobieranych automatycznie przez płatników "z mocy ustawy") może przekroczyć ww. limity roczne.
Dlatego podatnik (uzyskujący przychody z pracy na etacie lub z działalności wymienionej w art. 13 pkt 7 i 9 ustawy PIT) może w dowolnym momencie roku podatkowego złożyć ww. płatnikom wniosek o obliczanie zaliczek bez uwzględniania tych miesięcznych kosztóww wysokości 250 zł. Może to zrobić na druku PIT-2 lub w innej formie. Ministerstwo Finansów w objaśnieniach podatkowych z 30 grudnia 2022 r. wskazało, że wniosek o rezygnację ze stosowania kosztów uzyskania przychodów w wysokości 250 zł miesięcznie ma zastosowanie również do wypłat dokonywanych po ustaniu stosunku prawnego łączącego płatnika z podatnikiem.
Koszty autorskie i wynalazcze - 50% i limit roczny
Pracownicy, którzy uzyskali od swojego pracodawcy dochody: 1) za przeniesienie prawa własności wynalazku, topografii układu scalonego, wzoru użytkowego, wzoru przemysłowego, znaku towarowego lub wzoru zdobniczego; 2) z tytułu opłaty licencyjnej za przeniesienie prawa stosowania wynalazku, topografii układu scalonego, wzoru użytkowego, wzoru przemysłowego, znaku towarowego lub wzoru zdobniczego; 3) z tytułu korzystania przez twórców z praw autorskich i artystów wykonawców z praw pokrewnych, w rozumieniu odrębnych przepisów, lub rozporządzania przez nich tymi prawami; - mają prawo do zastosowania kosztów w wysokości 50% uzyskanego przychodu (art. 22 ust. 9 ustawy o PIT).
W przypadku pkt 3 (prawa autorskie i pokrewne), koszty te oblicza się od przychodu pomniejszonego o potrącone przez płatnika w danym miesiącu składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz na ubezpieczenie chorobowe, o których mowa w art. 26 ust. 1 pkt 2 lit. b, których podstawę wymiaru stanowi ten przychód.
Limit roczny 50% kosztów
Jednak stosowanie 50% kosztów przez wynalazców i twórców ma swój limit roczny. Bowiem zgodnie z art. 22 ust. 9a ustawy o PIT w roku podatkowym łączne koszty uzyskania przychodów, o których mowa w ust. 9 pkt 1–3, nie mogą przekroczyć kwoty stanowiącej górną granicę pierwszego przedziału skali podatkowej, o której mowa w art. 27 ust. 1 (tj. kwoty 120 tys. zł w 2025 roku).
Ważne
Jeżeli podatnik udowodni, że koszty uzyskania przychodów były wyższe niż wynikające z zastosowania normy 50-procentowej, to koszty uzyskania przyjmuje się w wysokości kosztów faktycznie poniesionych - nawet jeżeli te koszty faktycznie poniesione będą wyższe od rocznego limitu. Przepisy art. 22 ust. 5 i ust. 5a pkt 2 stosuje się odpowiednio, co oznacza, że koszty potrąca się w roku (w zeznaniu podatkowym za rok), w którym osiągnięte zostały przychody z tego tytułu.
Źródło przychodów
Wysokość kosztów
Maksymalna kwota kosztów w zł w roku podatkowym
Zapłata twórcy za przeniesienie prawa własności wynalazku, topografii układu scalonego, wzoru użytkowego, wzoru przemysłowego, znaku towarowego lub wzoru zdobniczego
50%
50% koszty uzyskania przychodów poniesione przez podatnika łącznie w roku podatkowym nie mogą przekroczyć kwoty 120 tys. zł w 2025 roku,Podatnik może zastosować faktyczne koszty uzyskania, nawet jeżeli w roku podatkowym przekroczyły ww. limit, pod warunkiem że jest w stanie udokumentować, że takie koszty poniósł.
Opłata licencyjna za przeniesienie prawa stosowania wynalazku, topografii układu scalonego, wzoru użytkowego, wzoru przemysłowego, znaku towarowego lub wzoru zdobniczego, otrzymana w pierwszym roku trwania licencji od pierwszej jednostki, z którą zawarto umowę licencyjną
50%
Korzystanie przez twórców z praw autorskich i artystów wykonawców z praw pokrewnych, w rozumieniu odrębnych przepisów, lub rozporządzanie przez nich tymi prawami, w ramach: a) działalności twórczej w zakresie architektury, architektury wnętrz, architektury krajobrazu, inżynierii budowlanej, urbanistyki, literatury, sztuk plastycznych, wzornictwa przemysłowego, muzyki, fotografiki, twórczości audialnej i audiowizualnej, programów komputerowych, gier komputerowych, teatru, kostiumografii, scenografii, reżyserii, choreografii, lutnictwa artystycznego, sztuki ludowej oraz dziennikarstwa, b) działalności artystycznej w dziedzinie sztuki aktorskiej, estradowej, tanecznej i cyrkowej oraz w dziedzinie dyrygentury, wokalistyki i instrumentalistyki, c) produkcji audialnej i audiowizualnej, d) działalności publicystycznej, e) działalności muzealniczej w dziedzinie wystawienniczej, naukowej, popularyzatorskiej, edukacyjnej oraz wydawniczej, f) działalności konserwatorskiej, g) prawa zależnego do opracowania cudzego utworu w postaci tłumaczenia, h) działalności badawczo-rozwojowej, naukowej, naukowo-dydaktycznej, badawczej, badawczo-dydaktycznej oraz prowadzonej w uczelni działalności dydaktycznej.
50%
Warto podkreślić, że przepis art. 22 ust. 9 pkt 3 ustawy o PIT (czyli 50% koszty uzyskania przychodu) stosuje się wyłącznie do przychodów uzyskiwanych z tytułu:
1) działalności twórczej w zakresie architektury, architektury wnętrz, architektury krajobrazu, inżynierii budowlanej, urbanistyki, literatury, sztuk plastycznych, wzornictwa przemysłowego, muzyki, fotografiki, twórczości audialnej i audiowizualnej, programów komputerowych, gier komputerowych, teatru, kostiumografii, scenografii, reżyserii, choreografii, lutnictwa artystycznego, sztuki ludowej oraz dziennikarstwa;
2) działalności artystycznej w dziedzinie sztuki aktorskiej, estradowej, tanecznej i cyrkowej oraz w dziedzinie dyrygentury, wokalistyki i instrumentalistyki; 3) produkcji audialnej i audiowizualnej; 4) działalności publicystycznej; 5) działalności muzealniczej w dziedzinie wystawienniczej, naukowej, popularyzatorskiej, edukacyjnej oraz wydawniczej; 6) działalności konserwatorskiej; 7) prawa zależnego, o którym mowa w art. 2 ust. 2 ustawy z 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, do opracowania cudzego utworu w postaci tłumaczenia; 8) działalności badawczo-rozwojowej, naukowej, naukowo-dydaktycznej, badawczej, badawczo-dydaktycznej oraz prowadzonej w uczelni działalności dydaktycznej.
Ważne
Od 1 stycznia 2022 roku (także w 2025 roku) obowiązuje przepis art. 22 ust. 9aa ustawy o PIT, zgodnie z którym w przypadku zastosowania zwolnienia, o którym mowa w art. 21 ust. 1 pkt 148 lit. a, pkt 152 lit. a, pkt 153 lit. a oraz pkt 154 w zakresie przychodów ze stosunku służbowego, stosunku pracy, pracy nakładczej, spółdzielczego stosunku pracy, suma łącznych kosztów uzyskania przychodów, o których mowa w ust. 9 pkt 1–3, oraz przychodów zwolnionych od podatku na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 148 lit. a, pkt 152 lit. a, pkt 153 lit. a oraz pkt 154 w zakresie przychodów ze stosunku służbowego, stosunku pracy, pracy nakładczej, spółdzielczego stosunku pracy, nie może w roku podatkowym przekroczyć kwoty stanowiącej górną granicę pierwszego przedziału skali podatkowej, o której mowa w art. 27 ust. 1.
Zatem suma 50% kosztów przysługujących pracownikom z ww. tytułów nie może przekroczyć w 2025 roku kwoty 120 tys. zł w przypadku zastosowania zwolnień podatkowych (w zakresie przychodów z pracy) z tytułu: - art. 21 ust. 1 pkt 148 lit. a ustawy o PIT (tzw. zerowy PIT dla osób do 26. roku życia), - art. 21 ust. 1 pkt 152 lit. a ustawy o PIT (tzw. ulga na powrót), - art. 21 ust. 1 pkt 153 lit. a ustawy o PIT (tzw. ulga dla rodzin 4+), - art. 21 ust. 1 pkt 154 ustawy o PIT (tzw. zerowy PIT pracujących emerytów).
Przepisy prawa pracy (w szczególnych sytuacjach) przyznają pracownikom prawo do innych niż wynagrodzenie świadczeń z tytułu nawiązania stosunku pracy. Mowa tu o odprawie emerytalnej lub rentowej, odprawie pośmiertnej oraz odprawie ekonomicznej z tytułu zwolnienia z przyczyn niedotyczących pracowników. Co warto wiedzieć o tych świadczeniach?
Wynagrodzenie za pracę jest świadczeniem wynikającym m.in. ze stosunku pracy. Pracodawca jest zobowiązany do jego wypłaty, gdy zatrudnia pracownika, czyli podpisuje z nim np. umowę o pracę. W Kodeksie pracy zawarte są przepisy, które obejmują wynagrodzenie szczególną ochroną. Przepisy prawa pracy przewidują też trzy inne świadczenia wynikające ze stosunku pracy. Pierwszym z nich jest odprawa emerytalna lub rentowa.
Odprawa, ale tylko raz
Pracownik, który spełnia warunki do uzyskania renty z tytułu niezdolności do pracy lub emerytury oraz którego stosunek pracy ustał z powodu przejścia na rentę lub emeryturę, ma prawo do odprawy emerytalnej lub rentowej. Jej wysokość to minimum jednomiesięczne wynagrodzenie. W regulaminie wewnątrzzakładowym może znaleźć się zapis o wyższej odprawie.
Zgodnie z art. 921 § 2 pracownik, który otrzymał odprawę, nie może ponownie nabyć do niej prawa.
Odprawa pośmiertna
Art. 93 § 1 Kodeksu pracy stanowi:
„W razie śmierci pracownika w czasie trwania stosunku pracy lub w czasie pobierania po jego rozwiązaniu zasiłku z tytułu niezdolności do pracy wskutek choroby, rodzinie przysługuje od pracodawcy odprawa pośmiertna.”
Odprawę wypłaca się:
1. małżonkowi – bez spełnienia dodatkowych warunków oraz,
2. innym członkom rodziny spełniającym warunki wymagane do uzyskania renty rodzinnej w myśl przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Wyłącznym warunkiem przyznania odprawy jest pozostawanie pracownika w chwili śmierci w stosunku pracy.
W Kodeksie pracy czytamy, że wysokość odprawy jest uzależniona od okresu zatrudnienia pracownika u danego pracodawcy i wynosi:
1) jednomiesięczne wynagrodzenie, jeżeli pracownik był zatrudniony krócej niż 10 lat;
2) trzymiesięczne wynagrodzenie, jeżeli pracownik był zatrudniony co najmniej 10 lat;
3) sześciomiesięczne wynagrodzenie, jeżeli pracownik był zatrudniony co najmniej 15 lat.
Odprawę pośmiertną dzieli się w częściach równych pomiędzy wszystkich uprawnionych członków rodziny.
Jeżeli po zmarłym pracowniku pozostał tylko jeden uprawniony członek rodziny, to przysługuje mu odprawa w wysokości połowy należnej kwoty, określonej na podstawie stażu pracy zmarłego pracownika.
Odprawa ekonomiczna
Trzecim rodzajem świadczenia wynikającego z nawiązania stosunku pracy jest tzw. odprawa ekonomiczna, o której mowa w ustawie o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników. Aby pracownik uzyskał do niej prawo, muszą być spełnione dwie przesłanki:
1. pracodawca musi zatrudniać powyżej 20 pracowników w momencie składania pracownikowi oświadczenia woli o rozwiązaniu umowy lub podpisywania zgodnego oświadczenia w sprawie rozwiązania umowy,
2. wyłączną przyczyną rozwiązania umowy musi być przyczyna niedotycząca pracownika (np. przyczyna ekonomiczno-finansowa).
Wysokość takiej odprawy jest zależna wyłącznie od stażu pracy w danym zakładzie pracy i wynosi odpowiednio równowartość:
jednomiesięcznego wynagrodzenia, jeżeli pracownik był zatrudniony u danego pracodawcy krócej niż 2 lata;
dwumiesięcznego wynagrodzenia, jeżeli pracownik był zatrudniony u danego pracodawcy od 2 do 8 lat;
trzymiesięcznego wynagrodzenia, jeżeli pracownik był zatrudniony u danego pracodawcy ponad 8 lat.
Odprawę pieniężną ustala się według zasad obowiązujących przy obliczaniu ekwiwalentu pieniężnego za urlop wypoczynkowy.
Wojciech Napora (Zielona Linia 19524, Centrum Informacyjne Służb Zatrudnienia)
Źródło:
Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy.
Ustawa z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników.
Wynagrodzenie jest – co do zasady - świadczeniem przysługującym w zamian za świadczoną przez pracownika pracę (czyli wynagrodzenie przysługuje za pracę wykonaną). Za czas niewykonywania pracy pracownik ma prawo do wynagrodzenia, jeżeli wynika to z przepisów prawa pracy.
Jakie wynagrodzenie za (zgodne z prawem) niewykonywanie pracy?
Przy ustalaniu wynagrodzenia za czas zwolnienia od pracy oraz za czas niewykonywania pracy, gdy przepisy przewidują zachowanie przez pracownika prawa do wynagrodzenia, stosuje się zasady obowiązujące przy ustalaniu wynagrodzenia za urlop wypoczynkowy, z tym że składniki wynagrodzenia ustalane w wysokości przeciętnej oblicza się z miesiąca, w którym przypadło zwolnienie od pracy lub okres niewykonywania pracy.
Przy ustalaniu wynagrodzenia za okres zwolnienia pracownika z obowiązku świadczenia pracy w okresie wypowiedzenia oraz zwolnienia pracownicy w ciąży lub karmiącej dziecko piersią z obowiązku świadczenia pracy stosuje się zasady obowiązujące przy ustalaniu wynagrodzenia za urlop.
Poniżej wskazane są przewidziane prawem pracy zwolnienia od pracy z zachowaniem prawa do wynagrodzenia.
Niewykonywanie pracy w czasie niezawinionego przestoju
W przypadku niemożliwości świadczenia pracy z przyczyn leżących po stronie pracodawcy, jeżeli pracownik był gotów do wykonywania tej pracy przysługuje mu wynagrodzenie za pracę, w wysokości jego osobistego zaszeregowania określonego stawką godzinową lub miesięczną, a jeśli taki składnik wynagrodzenia nie został wyodrębniony przy określaniu warunków wynagradzania, w wysokości 60% wynagrodzenia. W żadnym wypadku wynagrodzenie nie może być niższe niż wysokość minimalnego wynagrodzenia za pracę.
Niewykonywanie pracy z powodów zdrowotnych
Za czas niezdolności do pracy z powodu choroby lub odosobnienia w związku z chorobą zakaźną pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia. Wynagrodzenie to przysługuje za ten czas trwający łącznie w roku kalendarzowym do 33 dni lub do 14 dni w przypadku pracownika, który ukończył 50 rok życia.
Wysokość wynagrodzenia za czas choroby wynosi: 80% wynagrodzenia lub 100 % wynagrodzenia w takich przypadkach jak wypadek w drodze do lub z pracy, choroba w trakcie ciąży, poddanie się niezbędnym badaniom lekarskim przewidzianym dla kandydatów na dawców komórek, tkanek i narządów oraz poddania się zabiegowi pobrania komórek, tkanek i narządów.
Za czas niezdolności do pracy za okres dłuższy niż 33 lub 14 dni przysługuje zasiłek chorobowy.
Zwolnienie od pracy w związku z podnoszeniem przez pracownika kwalifikacji zawodowych
Pracownik, który z inicjatywy pracodawcy lub za jego zgodą podnosi kwalifikacje zawodowe ma prawo do urlopu szkoleniowego oraz zwolnienia z całości bądź części dnia pracy na czas niezbędny, by punktualnie przybyć na zajęcia oraz na czas ich trwania, pod warunkiem zawarcia porozumienia między pracownikiem a pracodawcą. Za czas urlopu szkoleniowego oraz za czas zwolnienia z całości lub części dnia pracy pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia
Niewykonywanie pracy w związku z przepisami o uprawnieniach rodzicielskich
Zwolnienie od pracy przysługuje pracownicom ciężarnym lub karmiącym dziecko piersią jeśli są zatrudnione przy pracach szczególnie uciążliwych lub szkodliwych dla zdrowia albo przy pozostałych pracach wzbronionych, których nie przeniesiono do innej pracy oraz na czas zleconych przez lekarza badań diagnostycznych przeprowadzanych w związku z ciążą, jeżeli badania te nie mogą być wykonane poza godzinami pracy. Pracownica karmiąca dziecko piersią ma prawo do 2 półgodzinnych przerw w pracy wliczanych do czasu pracy, przy czym pracownica karmiąca więcej niż 1 dziecko ma prawo do 2 przerw w pracy, po 45 minut każda.
Pracownikowi wychowującemu co najmniej 1 dziecko w wieku do 14 lat przysługuje w trakcie roku kalendarzowego zwolnienie od pracy w wymiarze 2 dni lub 16 godzin, z zachowaniem prawa do wynagrodzenia.
Niewykonywanie pracy w związku ze szkoleniami BHP
Szkolenia okresowe w zakresie BHP odbywają się w czasie pracy, pracownicy zachowują prawo do wynagrodzenia za czas tych szkoleń. Pracodawca ma obowiązek do przeprowadzania konsultacji z pracownikami w zakresie BHP, które powinny się odbywać w godzinach pracy. Za czas nieprzepracowany w związku z udziałem w konsultacjach pracownicy lub ich przedstawiciele zachowują prawo do wynagrodzenia. Również za czas udziału w posiedzeniach komisji BHP pracownicy zachowują prawo do wynagrodzenia.
Niewykonywanie pracy w związku z przeprowadzeniem badań okresowych i kontrolnych
Zarówno okresowe, jak i kontrolne badania lekarskie przeprowadza się w miarę możliwości w godzinach pracy. Za okres niewykonywania pracy w związku z przeprowadzanymi badaniami pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia
Zwolnienie pracownika ze świadczenia pracy w okresie wypowiedzenia oraz wolne na poszukiwanie pracy
Pracodawca może do końca okresu wypowiedzenia zwolnić pracownika z obowiązku świadczenia pracy z zachowaniem prawa do wynagrodzenia. Jeśli wypowiedzenie jest z inicjatywy pracodawcy to pracownikowi przysługuje zwolnienie na poszukiwanie pracy, w zależności od okresu wypowiedzenia są to 2 lub 3 dni, w których pracownik również zachowuje prawo do wynagrodzenia.
Zwolnienie z powodu siły wyższej
Pracownikowi przysługuje w ciągu roku kalendarzowego zwolnienie od pracy, w wymiarze 2 dni albo 16 godzin, z powodu działania siły wyższej w pilnych sprawach rodzinnych spowodowanych chorobą lub wypadkiem, jeżeli jest niezbędna natychmiastowa obecność pracownika. W okresie tego zwolnienia od pracy pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia w wysokości połowy wynagrodzenia.
Zwolnienie od pracy z powodu urlopu okolicznościowego
Pracownikowi przysługuje zwolnienie od pracy, z zachowaniem prawa do wynagrodzenia w razie: - ślubu pracownika - 2 dni, - urodzenia się dziecka pracownika - 2 dni, - ślubu dziecka - 1 dzień, - zgonu i pogrzebu małżonka, dziecka, ojca lub matki - 2 dni, - zgonu i pogrzebu siostry lub brata, teściowej lub teścia, babki lub dziadka albo innej osoby pozostającej na utrzymaniu pracownika lub pod jego bezpośrednią opieką - 1 dzień.
Zwolnienie z powodu udziału w komicji pojednawczej
Sprawowanie obowiązków członka komisji pojednawczej mimo, że jest funkcją społeczną członek komisji pojednawczej zachowuje prawo do wynagrodzenia za czas nieprzepracowany w związku z udziałem w jej pracach.
Zwolnienie pracownika powołanego do czynności inspektora – rzeczoznawcy
Pracownik powołany przez Prezesa Najwyższej Izby Kontroli lub dyrektora delegatury Najwyższej Izby Kontroli do wykonywania czynności inspektora- rzeczoznawcy w wymiarze nie przekraczającym 20 dni w roku zachowuje prawo do wynagrodzenia za czas zwolnienia od pracy.
Karolina Woźniczka, specjalistka ds. kadr i płac w Meritoros SA
Podstawa prawna: Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz. U. z 2023 r. poz. 1465); Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 29 maja 1996 r. w sprawie sposobu ustalania wynagrodzenia w okresie niewykonywania pracy oraz wynagrodzenia stanowiącego podstawę obliczania odszkodowań, odpraw, dodatków wyrównawczych do wynagrodzenia oraz innych należności przewidzianych w Kodeksie pracy (Dz. U. z 2017 r. poz. 927); Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 12 września 2024 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę oraz wysokości minimalnej stawki godzinowej w 2025 r. (Dz.U. z 2024 r. poz. 1362) Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 20 grudnia 1974 r. w sprawie regulaminów pracy oraz zasad usprawiedliwiania nieobecności w pracy i udzielania zwolnień od pracy
Jedynie ponad 3 tys. pasażerów. Tylu odprawiło lotnisko w Radomiu w styczniu. To o połowę mniej niż w tym samym miesiącu 2024 roku. Polskie Porty Lotnicze przekazały, że na ten moment dostępne są dwa regularne kierunki lotów.
PPL przekazał w komunikacie: - W pierwszym miesiącu 2025 roku Lotnisko Warszawa-Radom odprawiło 3 200 pasażerów. Tospadek o prawie 51 proc. w porównaniu ze styczniem 2024 roku, kiedy to w Radomiu obsłużono 6 519 osób" – przekazał PPL.
Dokąd polecisz z Radomia?
Obecnie z lotniska w Radomiu polecieć można do w dwóch kierunkach: do Larnaki na pokładzie samolotów Wizz Air oraz do Rzymu maszynami PLL LOT. Jednak od marca węgierski przewoźnik zawiesza jedyne połączenie, jakie oferował z lotniska w Radomiu – na Cypr. Zarządzające lotniskiem Polskie Porty Lotnicze liczą na to, że loty do Larnaki wrócą jednak w sezonie wakacyjnym, kiedy zainteresowanie podróżnych jest większe.
Port w Radomiu to najmłodsze lotnisko w Polsce. Jest nastawione na obsługę ruchu niskokosztowego i czarterowego.
Rzeczniczka PPL Anna Dermont zapewniła, że trwają intensywne rozmowy z przewoźnikami i biurami podróży w celu rozszerzenia siatki połączeń o nowe regularne kierunki oraz połączenia wakacyjne. Więcej informacji na temat nowych połączeń z Radomia spółka ma przekazać na przełomie lutego i marca.
Znalezienie odpowiednich kandydatów do pracy okazuje się sporym wyzwaniem. Problem z zatrudnieniem kompetentnych pracowników zgłasza ponad połowa polskich pracodawców. Jak to wygląda w liczbach? W których branżach najtrudniej znaleźć pracowników? Przedstawiamy wyniki raportu „Niedobór talentów 2025”.
59% organizacji w Polsce ma trudności w zrekrutowaniu pracowników o pożądanych kompetencjach. Choć wynik nadal jest wysoki, to spadł o 7 punktów procentowych względem zeszłorocznego badania (66%), jest także mniejszy od średniej globalnej wynoszącej 74%. Wśród kandydatów znad Wisły najtrudniej o umiejętności z obszaru inżynierii oraz logistyki i operacji – takie dane płyną z opublikowanego raportu ManpowerGroup „Niedobór talentów 2025”.
Niedobór wykwalifikowanych rąk do pracy
Organizacje w Polsce wskazują na największą trudność w zrekrutowaniu odpowiednich kandydatów z kompetencjami w obszarze inżynierii (24%), logistyki i operacji (24%), obsługi klienta (21%), produkcji (19%), a także HR (18%). Top 5 pożądanych wśród potencjalnych pracowników umiejętności zmieniło się nieco w porównaniu do ubiegłego roku. Wówczas firmy znad Wisły mówiły o niedoborze talentów z odpowiednią znajomością IT i analizy danych (23%), umiejętnościami technicznymi (22%), a następnie tymi z zakresu logistyki i operacji (19%), sprzedaży i marketingu (19%), a także obsługi klienta (18%).
– Według publikacji, 59% firm zlokalizowanych w naszym kraju wskazuje na niedobór odpowiednio wykwalifikowanych rąk do pracy. Wynik ten od kilku lat sukcesywnie spada, w ujęciu rocznym jest niższy o 7 punktów procentowych. Jest to dowodem między innymi na to, że polskie talenty są coraz lepiej wykwalifikowane, a organizacje dopasowują ich ścieżki rozwoju do aktualnej sytuacji na rynku pracy – mówi Tomasz Walenczak, dyrektor generalny ManpowerGroup w Polsce. – Zmianie uległy także najbardziej pożądane u potencjalnych pracowników umiejętności. Aktualnie nie są to już kompetencje IT, ale te z obszaru inżynierii, logistyki i operacji, a także obsługi klienta, co pokazuje zmiany, jakie przechodzą firmy znad Wisły – podkreśla.
Zdaniem Luizy Luranc-Jaworek, dyrektor sprzedaży oraz ekspertki rynku pracy z ramienia Manpower, niedobór kandydatów z kompetencjami inżynieryjnymi jest efektem między innymi rozwoju przemysłowego i technologicznego, a także wieloma nowymi inwestycjami pojawiającymi się w Polsce. – Kolejnym obszarem, w którym pracodawcy mówią o dużym niedoborze kandydatów pasujących profilem do organizacji są role związane z transportem i logistyką. W ostatnich latach Polska wyrosła na europejskiego lidera w obszarze logistyki, pojawiające się nowe inwestycje generują stale rosnące zapotrzebowanie na pracowników. Zwłaszcza podczas pików sezonowych – dodaje ekspertka.
Analizując globalny niedobór talentów można zauważyć, że pracodawcy wskazują wśród kandydatów na największą lukę kompetencji IT i analizy danych (26%), inżynierii (22%). Trudno także o osoby z odpowiednimi umiejętnościami z zakresu sprzedaży i marketingu (21%).
W jakiej branży największy deficyt kandydatów?
Branżą, w której pracodawcy mówią o największych wyzwaniach rekrutacyjnych jest transport, logistyka i motoryzacja, w której to aż 70% organizacji deklaruje problem ze znalezieniem odpowiednich rąk do pracy. Wysoki deficyt kandydatów o pożądanym profilu odczuwają również firmy działające w obszarze nauk przyrodniczych i opieki zdrowotnej (67%), przemysłu i surowców (62%) oraz energetyki i usług komunalnych (59%). O nieco mniejszych wyzwaniach w rekrutacji pracowników mówią firmy sektora dóbr i usług konsumpcyjnych (57%). Na identycznym poziomie z niedoborem talentów zmagają się pracodawcy z IT (55%) oraz finansów i nieruchomości (55%). Spośród 8 analizowanych sektorów, najmniejsze wyzwania ze znalezieniem pracowników o pożądanych kompetencjach deklarują organizacje działające w obszarze usług komunikacyjnych (29%).
Kompleksowa strategia pozyskiwania pracowników
Raport ManpowerGroup uwzględnia podział na sześć wielkości organizacji. Dane wskazują, że na największe wyzwania w rekrutacji kandydatów o pożądanym profilu wskazują średnie organizacje (67%) zatrudniające od 50 do 249 pracowników oraz korporacje mające w swoich strukturach powyżej 5 000 osób (63%). Na niedobór talentów na podobnym poziomie wskazują także pracodawcy z zespołami liczącymi 250-999 (60%), a także 1000-4999 (58%) pracowników. Nieco mniejsze problemy rekrutacyjne deklarują natomiast małe firmy (55%) z zespołem na poziomie 10-49 osób, a także najmniejsze przedsiębiorstwa zatrudniające do 10 osób (52%).
Katarzyna Pączkowska, dyrektor zatrudniania stałego w Manpower wskazuje, że utrzymujący się przez lata wysoki niedobór talentów spowodował konieczność przygotowania kompleksowych strategii pozyskiwania pracowników. – Składają się na nie między innymi budowanie marki pracodawcy pierwszego wyboru, programy aktywizujące dodatkowe grupy zawodowe, jak na przykład kobiety po urlopach rodzicielskich, studentów i absolwentów czy reprezentantów pokolenia silversów. Ponadto działania polskich pracodawców są nakierowane na rozwój talentów oraz dostosowanie pakietów szkoleń czy kursów do budowania zespołów przyszłości. Należy przyznać, że nieustająco postępująca automatyzacja oraz cyfryzacja zmniejszyły zapotrzebowanie na niektóre grupy zawodowe. Wszystko to jednak sprawiło, że naturalnie pojawiły się zupełnie nowe kompetencje poszukiwane wśród potencjalnych pracowników, związane z rozwojem technologii – podsumowuje ekspertka.
Problem globalny
Dane pokazują, że z niedoborem talentów borykają się firmy na całym świecie. Choć problem ze zrekrutowaniem odpowiednich talentów jest mniejszy o 1 punkt procentowy niż rok temu, jednak wciąż globalnie sygnalizuje go 74% firm. Biorąc pod uwagę poziom trudności w zrekrutowaniu odpowiednich pracowników wśród sąsiadujących z nami krajów, to najwyższy poziom niedoboru deklarują firmy zlokalizowane w Niemczech (86%), nieco mniejsze wyzwanie zauważają organizacje ze Słowacji (68%) oraz Czech (66%).
Równe traktowanie pracowników jest podstawową zasadą prawa pracy. Kodeks pracy zakazuje wszelkiej dyskryminacji w zatrudnieniu. Podpowiadamy, jakie są przesłanki dyskryminacji oraz kiedy pracownik ma prawo ubiegać się o odszkodowanie.
Równe traktowanie w zatrudnieniu oznacza niedyskryminowanie w jakikolwiek sposób, bezpośrednio lub pośrednio, z jakiejkolwiek przyczyny. Przejawem dyskryminowania jest także każde działanie polegające na zachęcaniu innej osoby do naruszenia zasady równego traktowania w zatrudnieniu.
Co to jest dyskryminacja
Kodeks pracy zawiera otwarty katalog przesłanek dyskryminacji. Oznacza to, że wskazano w nim przykładowo jedynie wybrane przesłanki, takie jak: - płeć, - wiek, - niepełnosprawność, - rasa, - religia, - narodowość, - przekonania polityczne, - przynależność związkowa, - pochodzenie etniczne, - wyznanie, - orientacja seksualna, - zatrudnienie na czas określony lub nieokreślony albo w pełnym lub w niepełnym wymiarze czasu pracy.
Za dyskryminację może być także uznane mniej korzystne potraktowanie pracownika ze względu na jakiekolwiek inne, niewymienione kryterium. Dlatego, jeśli mamy do czynienia z inną przesłanką, niewymienioną w Kodeksie pracy, również można powoływać się na nią przed sądem.
Czym się różni dyskryminacja od różnicowania
Zasada równego traktowania pracowników zawarta w Kodeksie pracy nie wyklucza różnicowania praw i obowiązków pracowniczych ze względu na odmienności wynikające z cech osobistych pracowników i różnic w wykonywaniu pracy. Z dyskryminacją mamy do czynienia tylko wtedy, gdy różnicowanie sytuacji pracowników wynika z zastosowania przez pracodawcę niedozwolonego kryterium. Zróżnicowanie sytuacji pracowników nie jest dyskryminacją wówczas, gdy zadecydowały o tym względy obiektywne.
Zgodnie z art. 183b ust. 1 Kodeksu pracy za naruszenie zasady równego traktowania w zatrudnieniu uważa się różnicowanie przez pracodawcę sytuacji pracownika z jednej lub kilku przyczyn, którego skutkiem jest w szczególności: a) odmowa nawiązania lub rozwiązanie stosunku pracy, b) niekorzystne ukształtowanie wynagrodzenia za pracę lub innych warunków zatrudnienia albo pominięcie przy awansowaniu lub przyznawaniu innych świadczeń związanych z pracą, c) pominięcie przy typowaniu do udziału w szkoleniach podnoszących kwalifikacje zawodowe – chyba że pracodawca udowodni, że kierował się obiektywnymi powodami.
Co nie narusza zasady równego traktowania w zatrudnieniu
Kodeks pracy przewiduje wyjątki od zasady równego traktowania, czyli przypadki, gdy jest możliwe nierówne traktowanie ze względu na którąś z przesłanek. Określa je art. 18(3b) ust. 2–4 Kodeksu pracy:
1) Zasady równego traktowania w zatrudnieniu nie naruszają działania proporcjonalne do osiągnięcia zgodnego z prawem celu różnicowania sytuacji pracownika, polegające na: - niezatrudnianiu pracownika z jednej lub z kilku przyczyn, jeżeli rodzaj pracy lub warunki jej wykonywania powodują, że przyczyna lub przyczyny wymienione w tym przepisie są rzeczywistym i decydującym wymaganiem zawodowym stawianym pracownikowi, - wypowiedzeniu pracownikowi warunków zatrudnienia w zakresie wymiaru czasu pracy, jeżeli jest to uzasadnione przyczynami niedotyczącymi pracowników bez powoływania się na inną przyczynę lub przyczyny, - stosowaniu środków, które różnicują sytuację prawną pracownika, ze względu na ochronę rodzicielstwa lub niepełnosprawność, - stosowaniu kryterium stażu pracy przy ustalaniu warunków zatrudniania i zwalniania pracowników, zasad wynagradzania i awansowania oraz dostępu do szkolenia w celu podnoszenia kwalifikacji zawodowych, co uzasadnia odmienne traktowanie pracowników ze względu na wiek.
2) Nie stanowią naruszenia zasady równego traktowania w zatrudnieniu działania podejmowane przez określony czas, zmierzające do wyrównywania szans wszystkich lub znacznej liczby pracowników wyróżnionych z jednej lub kilku przyczyn, przez zmniejszenie na korzyść takich pracowników faktycznych nierówności, w zakresie określonym w tym przepisie.
3) Nie stanowi naruszenia zasady równego traktowania ograniczanie przez kościoły i inne związki wyznaniowe, a także organizacje, których etyka opiera się na religii, wyznaniu lub światopoglądzie, dostępu do zatrudnienia, ze względu na religię, wyznanie lub światopogląd, jeżeli rodzaj lub charakter wykonywania działalności przez kościoły i inne związki wyznaniowe, a także organizacje powoduje, że religia, wyznanie lub światopogląd są rzeczywistym i decydującym wymaganiem zawodowym stawianym pracownikowi, proporcjonalnym do osiągnięcia zgodnego z prawem celu zróżnicowania sytuacji tej osoby; dotyczy to również wymagania od zatrudnionych działania w dobrej wierze i lojalności wobec etyki kościoła, innego związku wyznaniowego oraz organizacji, których etyka opiera się na religii, wyznaniu lub światopoglądzie.
Pracodawca musi udowodnić, że nie było dyskryminacji
W sprawach o naruszenie zasady równego traktowania w zatrudnieniu obowiązuje reguła odwróconego ciężaru dowodu. Oznacza to, że ciężar udowodnienia, że nie doszło do naruszenia zasady równego traktowania spoczywa na pracodawcy. Pracownik ma tylko uprawdopodobnić zdarzenie/okoliczność itd., na podstawie którego twierdzi, że doszło do naruszenia zasady równego traktowania. Zatem jeżeli pracownik wskaże fakty uprawdopodabniające zarzut nierównego traktowania, wówczas na pracodawcę przechodzi ciężar dowodu, że kierował się obiektywnymi powodami.
Za dyskryminację należy się odszkodowanie
Pracownik, wobec którego pracodawca naruszył zasadę równego traktowania w zatrudnieniu, ma prawo do odszkodowania w wysokości nie niższej niż minimalne wynagrodzenie za pracę, ustalane na podstawie odrębnych przepisów. Sąd może jednak przyznać odszkodowanie wyższe niż wynagrodzenie minimalne ustalone na dany rok kalendarzowy. W 2025 r. minimalne wynagrodzenie wynosi 4666 zł brutto.
Katarzyna Sędziak (Zielona Linia 19524, Centrum Informacyjne Służb Zatrudnienia)
W niedawnym artykule poruszyliśmy kwestię związaną ze sztuczną inteligencją i zmianami zachodzącymi na rynku pracy. Jakie natomiast są przewidywania ekspertów? Na jakie zawody najbardziej wzrośnie zapotrzebowanie, a które stracą na znaczeniu?
Eksperci biorący udział w Światowym Forum Ekonomicznym (WEF) kilka dni temu opublikowali raport The Future of Jobs Report 2025 (dostępny tutaj), w którym przewidują kluczowe wyzwania i przemiany zachodzące na światowym rynku pracy. Analitycy szacują, że do 2030 roku utworzonych zostanie 170 milionów stanowisk. Jednocześnie 92 miliony istniejących stanowisk zostanie wypartych z rynku.
Choć pod tym względem globalny rynek zyska netto 78 milionów miejsc pracy, to ponad 90 milionów pracowników będzie zmuszonych do przebranżowienia. W jakich zawodach najłatwiej znajdą oni pracę, a które z nich będą zagrożone redukcjami etatów?
Największe zapotrzebowanie przewidywane jest na wysoko wyspecjalizowanych specjalistów. Z optymizmem w przyszłość mogą patrzeć analitycy danych i programiści w różnych dziedzinach. Analitycy przewidują rosnący popyt na specjalistów od sztucznej inteligencji i programowania maszynowego. Inne wiodące zawody związane są z m.in. rozwojem branży pojazdów elektrycznych i autonomicznych. Na zatrudnienie nie będą mogli narzekać kierowcy lekkich ciężarówek i dostawcy usług oraz inżynierowie środowiskowi i od energii odnawialnej.
W ciemniejszych barwach perspektywy rysują się z kolei dla pracowników z szeroko rozumianej obsługi klienta. W ścisłej czołówce zawodów zagrożonych redukcją etatu znajdują się pracownicy obsługi poczty, kasjerzy, a także asystenci zarządów czy pracownicy administracyjni. Zmiany nie unikną także księgowi, wprowadzający dane, pracownicy powiązani z drukiem, a nawet telemarketerzy.
Ku gospodarce cyfrowej
Prognozy ekspertów ze Światowego Forum Ekonomicznego jasno wskazują, że nadchodzące lata będą stanowić znaczące przyśpieszenie w ewolucji ku gospodarce (coraz bardziej) cyfrowej. Wdrażanie nowych technologii (sztuczna inteligencja!), postępująca automatyzacja i robotyzacja znacząco przyczyni się do transformacji rynku. To zaś, niejako efektem kaskady, wywoła wzrost zapotrzebowania w innych wymiarach, jak choćby dostępu do taniej i ekologicznej energii czy zabezpieczenia systemów w zakresie cyberbezpieczeństwa.
Starzejące się społeczeństwo
Istotnym wyzwaniem dla gospodarek państw wysokorozwiniętych jest starzejące się społeczeństwo i kurcząca się populacja w wieku produkcyjnym. Naturalnym dla starzejących się społeczeństw jest rosnące zapotrzebowanie na pracowników ochrony zdrowia (np. pielęgniarki) czy opiekunów seniorów.
Natomiast sam fakt kurczącego się rynku pracy, może przyczynić się do działań podejmowanych przez poszczególne państwa (np. podniesienie wieku emerytalnego), a samych pracodawców niejako „zmusi” do jak najefektywniejszego wykorzystania pracowników, pozyskiwania talentów i inwestowania w nie. Natomiast jeśli potrzeb kadrowych nie będzie można zaspokoić…
…zaistnieje konieczność sięgnięcia po pracowników z państw rozwijających się. Jest to zresztą zjawisko, które obserwujemy w naszym kraju już od pewnego czasu. Można spodziewać się, że wakaty coraz częściej podejmować będą cudzoziemcy z państw, których dynamika wzrostu demograficznego jest nieadekwatna do stopnia rozwoju lokalnych gospodarek.
Niepewność jutra
Prognozując przemiany w światowej gospodarce, nie można być jednak pewnym wszystkiego. Analitycy WEF podkreślili obawy i niepewność wśród ankietowanych organizacji, które dotyczyły m.in. restrykcji związanych z handlem i inwestycjami czy też ingerencji rządów, choćby w zakresie polityki przemysłowej.
Niepewność jutra, potencjalna wojna celna między Chinami a Stanami Zjednoczonymi, trwające wojny i konflikty zbrojne w wielu miejscach świata i ogólna nieprzewidywalność areny międzynarodowej sprawia, że trudno jest w stu procentach przewidzieć sposób ewolucji światowej gospodarki. Niemniej, przedstawione prognozy wydają się dość wiarygodnie odnosić do wyzwań związanych ze współczesnością. Jeśli więc, drogi Czytelniku, dopiero wchodzisz na rynek pracy lub planujesz przekwalifikowanie, ten raport jest dobrą wskazówką, w którym kierunku powinieneś podążać.
Adam Utko (Zielona Linia 19524, Centrum Informacyjne Służb Zatrudnienia)
Rozpatrzenie informacji Państwowej Inspekcji Pracy na temat przestrzegania praw pracowniczych osób z niepełnosprawnościami było głównym tematem posiedzenia Komisji do Spraw Kontroli Państwowej.
W temat wprowadził zebranych zastępca Głównego Inspektora Pracy Jarosław Leśniewski, a szczegółowo zreferował dyrektor Departamentu Nadzoru i Kontroli Jakub Chojnicki.
Według danych Głównego Urzędu Statystycznego w grudniu 2023 r. w Polsce było 4006,4 tys. osób, które posiadały ważne orzeczenie o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności (wydane przez zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności) albo orzeczenie o stopniu niezdolności do pracy (wydane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych).
Na koniec czerwca 2023 r. odnotowano 477,4 tys. niepełnosprawnych pracujących w gospodarce narodowej (w 2021 r. – 574 tys., w 2022 r. – 541 tys.).
Z ogółu pracujących niepełnosprawnych ok. 22% pracowało w sektorze publicznym. Z danych GUS wynika, że niespełna 10% osób z niepełnosprawnościami w Polsce jest aktywnych zawodowo, z czego nieznaczną większość (51,5%), w odróżnieniu od lat wcześniejszych, stanowią kobiety.
Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2024 r. poz. 44 z późn. zm.):
do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji;
do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej lub wymagającą czasowej albo częściowej pomocy innych osób w celu pełnienia ról społecznych;
do lekkiego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę o naruszonej sprawności organizmu, powodującej w sposób istotny obniżenie zdolności do wykonywania pracy, w porównaniu do zdolności, jaką wykazuje osoba o podobnych kwalifikacjach zawodowych z pełną sprawnością psychiczną i fizyczną, lub mająca ograniczenia w pełnieniu ról społecznych dające się kompensować przy pomocy wyposażenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze lub środki techniczne.
W latach 2022-2024 inspektorzy pracy przeprowadzili 3036 kontroli w 2402 podmiotach zatrudniających osoby z niepełnosprawnością. W skontrolowanych zakładach pracę świadczyło 330 tys. osób. Na podstawie stosunku pracy zatrudnionych było 257,5 tys. pracowników, w tym 106,7 tys. osób z niepełnosprawnością.
Łącznie w analizowanym okresie 3-letnim przeprowadzono 718 planowych kontroli w 561 zakładach pracy chronionej oraz 116 planowych kontroli w 114 zakładach aktywności zawodowej. Ponadto u 420 pracodawców na otwartym rynku pracy inspektorzy pracy przeprowadzili 434 kontrole warunków pracy pracowników z niepełnosprawnością, posiadających orzeczenie o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności.
Pozostałe kontrole, przeprowadzone na wniosek pracodawców, organizatorów lub starostów, wiązały się z zamiarem uzyskania statusu prowadzącego zakład pracy chronionej lub statusu prowadzącego zakład aktywności zawodowej, a także w związku ze staraniem się podmiotów o refundację dodatkowych kosztów przystosowania lub kosztów wyposażenia stanowiska pracy dla osoby z niepełnosprawnością.
Kontrole prowadzone w 2024 r. w zakładach zatrudniających osoby z niepełnosprawnością wykazały, podobnie jak w latach poprzednich, że naruszenia przepisów ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych występowały zdecydowanie rzadziej niż nieprawidłowości wynikające z ogólnych przepisów prawa pracy, określonych w Kodeksie pracy oraz przepisach wykonawczych do tej ustawy.
Warto zwrócić uwagę na odnotowany wzrost trudności pracodawców na otwartym rynku pracy oraz zakładów aktywności zawodowej z zapewnieniem wypłaty wynagrodzeń za pracę w wymaganych terminach.
Jednocześnie doświadczenia inspektorów pracy z przeprowadzonych kontroli wskazują, że pracownicy z niepełnosprawnością nie znają swoich praw pracowniczych wynikających z ich niepełnosprawności – dotyczy to szczególnie osób o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Pracownicy ci często nie korzystali z przysługujących im uprawnień, np. związanych z uczestniczeniem w turnusie rehabilitacyjnym.
Wyniki kontroli zakładów zatrudniających osoby z niepełnosprawnością, z uwagi na utrzymujące się nieprawidłowości, wskazują w szczególności na potrzebę kontynowania kontroli warunków pracy tych osób – zarówno na chronionym, jak i na otwartym rynku pracy – oraz prowadzenia działań mających na celu podnoszenie świadomości pracodawców i osób z niepełnosprawnościami chcących podjąć zatrudnienie, a także uczniów, studentów i opiekunów osób z niepełnosprawnościami na temat zagadnień związanych z zatrudnianiem, w tym wymagań w odniesieniu do obiektów i pomieszczeń, a także właściwej organizacji stanowisk pracy, uwzględniającej dysfunkcje tej grupy pracowników.
Poza sprawowaniem działalności nadzorczo-kontrolnej nad warunkami pracy osób z niepełnosprawnościami inspektorzy pracy czynnie angażują się także w działalność prewencyjną związaną z zatrudnianiem takich osób. Z inicjatywy Głównego Inspektora Pracy oraz okręgowych inspektorów pracy organizowane są konferencje poświęcone zagadnieniom związanym z zatrudnianiem osób niepełnosprawnych i respektowaniem ich praw.
Poza licznymi prelekcjami na konferencjach i seminariach, organizowanych przez organizacje samorządowe, fundacje, uczelnie wyższe czy lokalne oddziały PFRON i ZUS, inspektorzy pracy podczas różnych wydarzeń prowadzą także stoiska informacyjno-promocyjne, na których udzielają porad prawnych z zakresu prawa pracy, legalności zatrudnienia, bezpieczeństwa i higieny pracy; udostępniają też nieodpłatnie materiały informacyjne, publikacje i broszury wydane nakładem Państwowej Inspekcji Pracy, dotyczące zagadnień związanych w zatrudnieniem osób z niepełnosprawnościami.
Twoja opinia ma dla nas ogromne znaczenie. Jeśli chcesz podzielić się swoimi sugestiami, masz pytania lub inne sprawy związane z działalnością związku, skorzystaj z formularza kontaktowego.
