Pracownik po 50. roku życia bardziej opłacalny. Pracodawcy dostaną dofinansowanie do wynagrodzeń. W czwartek, 20 marca 2025 r. Sejm przyjął większość poprawek do ustawy o rynku pracy i służbach zatrudnienia zaproponowanych przez Senat. Ustawa czeka na podpis prezydenta

Senat, po rozpatrzeniu uchwalonej przez Sejm na posiedzeniu 21 lutego 2025 r. ustawy o rynku pracy i służbach zatrudnienia, postanowił wprowadzić do jej tekstu 104 poprawki. 19 marca 2025 r, rozpoczęło się dwudniowe posiedzenie Sejmu. Sejmowa Komisja Nadzwyczajna do rozpatrzenia projektów ustaw dotyczących rynku pracy oraz cudzoziemców przebywających na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w celu rozpatrzenia zebrała się w sprawie 19 marca o godz. 8:30 i rozpatrzyła poprawki. 20 marca 2025 r. Sejm zapoznał się ze sprawozdaniem Komisji Nadzwyczajnej o uchwale Senatu w sprawie ustawy o rynku pracy i służbach zatrudnienia. Komisja jest za przyjęciem części poprawek. 20 marca 2025 r. podczas bloku głosowań Sejm przyjął większość poprawek redakcyjnych i doprecyzowujących, które Senat zaproponował do ustawy o rynku pracy i służbach zatrudnienia. Ustawa uchwalona 20 marca 2025 r. trafiła do podpisu Prezydenta. Prezydent ma 21 dni na podpisanie ustawy od dnia przedstawienia jej przez Marszałka Sejmu.

Pracownik po 50. roku życia bardziej opłacalny

Ustawa ta określa zadania państwa w zakresie aktywności zawodowej, wspierania zatrudnienia oraz rynku pracy. Między innymi wprowadza dofinansowania do zatrudniania osób powyżej 50 roku życia oraz osób w wieku emerytalnym. Pracodawca będzie mógł uzyskać od starosty dofinansowanie wynagrodzenia za zatrudnienie skierowanego :

1. bezrobotnego, który ukończył 50. rok życia, a nie ukończył 60 lat – w przypadku kobiety lub 65 lat – w przypadku mężczyzny,
2. poszukującego pracy, który ukończył 60 lat – w przypadku kobiety lub 65 lat – w przypadku mężczyzny

Dofinansowanie będzie przysługiwało pod warunkiem, że dana osoba nie była zatrudniona lub nie wykonywała innej pracy zarobkowej u tego pracodawcy, bezpośrednio przed zarejestrowaniem jako bezrobotny albo poszukujący pracy. Jak wskazywali projektodawcy, chodzi o ograniczenie ryzyka ewentualnych nadużyć w zakresie możliwości uzyskania dofinansowania z powiatowych urzędów pracy przez przedsiębiorców za zatrudnienie seniora.

Pracodawcy dostaną dofinansowanie do wynagrodzeń

Dofinansowanie wynagrodzenia bezrobotnego, który ukończył 50 lat, a nie ukończył 60 lat – w przypadku kobiet, lub 65 lat – w przypadku mężczyzn, przysługiwać będzie przez 12 miesięcy. W przypadku dofinansowania wynagrodzeń osób poszukujących pracy i mających powyżej 60 lat ( kobiety) i powyżej 65 lat, dofinansowanie wynagrodzenia przysługuje przez miesiąc. Dofinansowanie do wynagrodzenia osób poszukujących pracy może być przyznawane wielokrotnie.

Procedowana ustawa zakłada, że dofinansowania do wynagrodzeń osób poszukujących pracy oraz bezrobotnych powyżej 50 roku życia, będą przysługiwały w wysokości ustalonej na umowie, jednak nie będą mogły one przekraczać wysokości połowy minimalnego wynagrodzenia za pracę miesięcznie obowiązującego w dniu zawarcia umowy, za każdego zatrudnionego bezrobotnego albo poszukującego pracy. Oznacza to, że pracodawcy mogą otrzymać maksymalnie dofinansowanie w wysokości 50 proc. minimalnego wynagrodzenia, które od 1 stycznia 2025 r. wynosi 4666 zł – czyli 2333 zł.

Pracodawca będzie musiał się także zobowiązać się do utrzymania w zatrudnieniu:

• Bezrobotnego, który ukończył 50 lat, a nie ukończył 60 lat (kobiety) lub 65 lat ( mężczyźni), przez okres kolejnych sześciu miesięcy.
• Poszukującego pracy, który ma powyżej 60 lat ( kobiety) i powyżej 65 lat (mężczyźni), przez okres kolejnego jednego miesiąca. Projektodawca zastrzegł jednak, że umowa za zatrudnienie skierowanego poszukującego pracy, który ukończył 60 lat – w przypadku kobiety lub 65 lat – w przypadku mężczyzny, jest zawierana na okres do 12 miesięcy, przy czym dofinansowanie przysługuje co drugi miesiąc.

Ustawa o rynku pracy i służbach zatrudnienia zakłada także wprowadzenie lub doprecyzowanie istniejących już rozwiązań, które mają na celu aktywizację zawodową ludzi. Chodzi m.in. o świadczenie aktywizacyjne, bon na kształcenie ustawiczne, bon na zasiedlenie, czy pożyczkę edukacyjną.

Kiedy ustawa wejdzie w życie?

Ustawa ma wejść w życie pierwszego dnia miesiąca następującego po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia. Są jednak pewne wyjątki. Art. 392 pkt 2 lit. b oraz art. 457, które wchodzą w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia, a art. 106, art. 128 ust. 2, art. 203 oraz art. 300 ust. 3 pkt 11, które wchodzą w życie z dniem 1 stycznia 2026 r.

infor.pl

Przedawnienie roszczenia nie powoduje wygaśnięcia zobowiązania. Zobowiązanie do świadczenia pozostaje nadal ważne pomimo upływu terminu przedawnienia - tyle tylko, że dłużnik może w razie wytoczenia sprawy sądowej podnieść zarzut przedawnienia i uchylić się w ten sposób od spełnienia świadczenia. Bieg przedawnienia wstrzymuje wystąpienie siły wyższej. Czy choroba pracownika jest taką siłą wyższą - wyjaśnia Sąd Najwyższy w postanowieniu z 11 grudnia 2024 r.

Termin przedawnienia roszczeń w Kodeksie pracy

Zgodnie z Kodeksem pracy podstawowy termin przedawnienia wynosi 3 lata od wymagalności roszczenia. Roszczenie jest wymagalne od dnia, w którym dłużnik powinien spełnić świadczenie. Jeżeli termin spełnienia świadczenia nie jest oznaczony ani nie wynika z właściwości zobowiązania, świadczenie powinno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania zobowiązania.

Przykład

Pracodawca nie wydał pracownikowi świadectwa pracy. Pracownikowi przysługuje roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej przez pracodawcę w wysokości wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy z tego powodu, nie dłuższy jednak niż 6 tygodni. Kodeks pracy nie określa jednak terminu zapłaty takiego odszkodowania. Dlatego też roszczenie to staje się wymagalne niezwłocznie po wezwaniu pracodawcy przez pracownika do jego spełnienia. Jeśli pracownik zaniecha takiego wezwania, to wówczas bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stałoby się wymagalne, gdyby pracownik wezwał pracodawcę w najwcześniejszym możliwym terminie.

Uzupełniając zagadnienie wymagalności roszczenia należy podkreślić, że termin przedawnienia roszczenia o odszkodowanie za szkodę na osobie pracownika powstałą w następstwie naruszenia przez pracodawcę zasady równego traktowania w zatrudnieniu nie może rozpocząć biegu przed jej ujawnieniem. Takie roszczenia stają się wymagalne dopiero z chwilą, w której pracownik dowiedział się o szkodzie i osobie obowiązanej do jej naprawienia. Od tej chwili właściwe jest liczenie 3-letniego terminu przedawnienia.

Ważne

Terminy przedawnienia nie mogą być skracane ani przedłużane przez czynność prawną.

Zawieszenie biegu terminu przedawnienia

Zgodnie z Kodeksem pracy bieg przedawnienia roszczeń ze stosunku pracy nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na czas trwania przeszkody, gdy z powodu siły wyższej uprawniony nie może dochodzić przysługujących mu roszczeń przed właściwym organem powołanym do rozstrzygania sporów. Oznacza to, że po ustaniu siły wyższej termin przedawnienia rozpoczyna ponownie bieg i kończy się wtedy, gdy zsumowanie okresu sprzed wstrzymania i po ustąpieniu jego przyczyny doprowadzi do całkowitego upływu terminu przedawnienia przewidzianego dla danego roszczenia.

Siła wyższa to zdarzenie zewnętrzne względem uprawnionego, czyli niezależne od człowieka, któremu nie można było zapobiec, a najczęściej także którego nie można było przewidzieć (np. katastrofa naturalna). Zdarzenie to musi być na tyle przemożne i nieuchronne, że staje się zdarzeniem prawdziwie nadzwyczajnym. W wyroku z dnia 26 sierpnia 1992 r. Sąd Najwyższy (I PRN 36/92) orzekł, iż przykładowo pobyt za granicą w miejscu, w którym z uwagi na toczącą się wojnę wstrzymana zostaje komunikacja oraz możliwość korespondencji z krajem ojczystym, jest zdarzeniem mającym znamiona siły wyższej w rozumieniu art. 293 k.p.

Choroba nie stanowi siły wyższej powodującej wstrzymanie biegu przedawnienia

W sprawie, która stała się przedmiotem rozstrzygnięcia Sądu Najwyższego w postanowieniu z dnia 11 grudnia 2024 r., skarżąca pracownica była zatrudniona do końca marca 2012 r. Następnie powódka przebywała od dnia 30 marca do dnia 28 września 2012 r. na zwolnieniach lekarskich. Uważała, że czas choroby skutkował zawieszeniem biegu przedawnienia jej roszczeń względem pracodawcy i w efekcie wystąpiła z pozwem dopiero w czerwcu 2015 r. Sąd Najwyższy wskazał jednak - z powołaniem na swoje wcześniejsze orzecznictwo, iż choroba nie stanowi siły wyższej powodującej wstrzymanie biegu przedawnienia. W efekcie 3-letni termin przedawnienia minął w okolicznościach sprawy w marcu 2015 r., czyli przed złożeniem pozwu, które mogłoby skutkować przerwaniem przedawnienia, gdyby nastąpiło przed upływem przedawnienia. Sąd Najwyższy podkreślił, iż po upływie okresu objętego zwolnieniami lekarskimi nie wystąpiły żadne okoliczności obiektywne ani też podmiotowe, które miałyby uniemożliwić skarżącej wytoczenie powództwa.

Ważne

Roszczenia z tytułu wypadku przy pracy nie stanowią roszczeń stricte pracowniczych, dlatego przedawnienie takich roszczenia następuje na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego i do zawieszenia jego biegu należy również stosować Kodeks cywilny (art. 121 k.c.).

Przerwanie biegu terminu przedawnienia

Jako że zawieszenie biegu przedawnienia wszelkich roszczeń ze stosunku pracy wyczerpująco reguluje art. 293 Kodeksu pracy, to nie stosuje się do nich przepisów Kodeksu cywilnego. Tym samym - pomimo nowelizacji Kodeksu cywilnego obowiązującej od 30.06.2022 r. - w odniesieniu do roszczeń ze stosunku pracy złożenie wniosku o zawezwanie do próby ugodowej nadal powoduje przerwanie (a nie wyłącznie zawieszenie) biegu przedawnienia.

Przerwanie biegu przedawnienia wywołuje bowiem o wiele bardziej doniosły skutek w stosunku od jego zawieszenia, bowiem po każdym przerwaniu przedawnienie biegnie od początku na nowo. Innymi słowy od każdego przerwania do przedawnienia roszczenia konieczny jest upływ pełnego okresu przedawnienia danego roszczenia.

Zgodnie z Kodeksem pracy bieg przedawnienia przerywa się:
- przez każdą czynność przed właściwym organem* powołanym do rozstrzygania sporów lub egzekwowania roszczeń przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia,
- przez uznanie roszczenia w dowolnej formie.

* Właściwym organem może być nie tylko sąd pracy lub komisja pojednawcza, ale także sąd karny (w przypadku powództwa cywilnego połączonego ze sprawą karną) czy też sędzia komisarz w postępowaniu upadłościowym, którym objęty jest pracodawca.

Jeśli pod koniec terminu przedawnienia uprawniony doznaje przeszkód, które utrudniają mu złożenie pozwu, a jednocześnie nie są one na tyle doniosłe, aby zostały uznane za siłę wyższą, warto rozważyć udzielenie innej osobie pełnomocnictwa do wytoczenia powództwa.

Źródło: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2024 r., III PSK 110/24.
Podstawa prawna: art. 291-295 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy.

oprac. Paweł Huczko

infor.pl

Trzeba było na to czekać kilkanaście lat. Rodzice wcześniaków wreszcie zyskają prawo do urlopu macierzyńskiego, który pozwoli im na dłuższą opiekę nad przedwcześnie urodzonymi dziećmi i tymi, które urodziły się w terminie, ale wymagały dłuższej hospitalizacji. Nowe przepisy regulowane kodeksem pracy weszły w życie 19 marca. 

To było bolesne i niesprawiedliwe. Kiedy inni rodzice już po kilku dniach  zabierali do domu swoje dzieci, oni spędzali dni i tygodnie w szpitalu. Teraz, po kilkunastu latach,  rodzice wcześniaków i dzieci, które urodziły się w terminie, ale wymagały dłuższej hospitalizacji, doczekali się zmian regulowanych przepisami prawa. 19 marca weszły w życie nowy przepis w Kodeksie Pracy, który pozwala im na skorzystanie z uzupełniającego urlopu macierzyńskiego. W ten sposób zyskują dodatkowe dni na opiekę nad maluchami. Zależnie od sytuacji, blisko dwa  albo nieco ponad trzy miesiące. 

Uzupełniający urlop macierzyński. Kto dostanie 8 a kto15 tygodni?

W przypadku dzieci urodzonych przed końcem 28. tygodnia ciąży lub takich, które w dniu przyjścia na świat ważyły mniej niż tysiąc gramów, rodzice zyskują dodatkowy tydzień opieki, za każde siedem dni pobytu dziecka w szpitalu, maksymalnie do 15 tygodni.

Rodzice dzieci urodzonych przed końcem 36. tygodnia ciąży lub urodzonych o czasie, ale wymagających hospitalizacji, także zyskują dodatkowy tydzień opieki, za każde siedem dni pobytu dziecka w szpitalu, ale maksymalnie do ośmiu tygodni. W przypadku ciąży mnogiej, przy ustalaniu wymiaru uzupełniającego urlopu macierzyńskiego, uwzględniona zostanie waga noworodka o najniższej masie urodzeniowej oraz okres pobytu w szpitalu dziecka najdłużej hospitalizowanego. Urlop ma przysługiwać matkom lub ojcom, a także prawnym opiekunom, rodzicom zastępczym i adopcyjnym.

Kiedy prawo do uzupełniającego urlopu macierzyńskiego nie przysługuje 

Żeby pracownik mógł mieć prawo do uzupełniającego urlopu macierzyńskiego dziecko musi być hospitalizowane w okresie od 5 do 28 dnia po porodzie przynajmniej przez dwa kolejne dni. Jeżeli hospitalizacja nastąpi 29 dnia od porodu, a dziecko wyszło ze szpitala po trzech dniach od porodu, pracownik nie będzie miał prawa do uzupełniającego urlopu macierzyńskiego. 

Przy ustalaniu wymiaru uzupełniającego urlopu macierzyńskiego okresy pobytu dziecka w szpitalu do upływu 8 tygodnia lub 15 tygodnia po porodzie będą się sumowały, a niepełny tydzień zostanie zaokrąglony w górę do pełnego tygodnia. Regulacja ta uwzględnia przerwy pomiędzy kolejnymi hospitalizacjami dziecka.

Ile wyniesie zasiłek dla rodziców wcześniaków. Kiedy złożyć wniosek 

Żeby ubiegać się o uzupełniający urlop macierzyński, trzeba odpowiednio wcześniej złożyć wniosek i przekazać go pracodawcy w terminie nie krótszym niż 21 dni przed zakończeniem urlopu macierzyńskiego. Z kolei rodzice, którzy zostali uprawnieni do urlopu macierzyńskiego lub takiego, który odbywałby się na takich samych warunkach, muszą złożyć wniosek do ostatniego dnia korzystania z urlopu.

Miesięczny zasiłek dla rodziców wcześniaków będzie wynosił 100 proc. podstawy wymiaru zasiłku macierzyńskiego. Uzupełniający urlop macierzyński będzie udzielany jednorazowo. Nie będzie można go podzielić na części.

infor.pl

Umowa zlecenie to popularna forma zatrudnienia na rynku pracy. Chętnie korzystają z niej osoby, chcące skorzystać z dodatkowej formy „dorywczego” zatrudnienia i dorobić do podstawowej pensji czy studenci, którzy szukają większej swobody i elastyczności formy świadczenia pracy, aby móc pogodzić ją ze studiami. Dla niektórych umowa zlecenia jest jednak jedyną podstawą świadczenia pracy a tym samym jedynym tytułem podlegania pod ubezpieczenia. Wszystkie wymienione wyżej grupy różnią się przede wszystkim całościowym lub częściowym obowiązkiem oskładkowania przychodów uzyskiwanych z tego tytułu bądź brakiem takiego wymogu. Kwestia oskładkowania umów zlecenia implikuje natomiast ewentualne prawo do świadczeń z ubezpieczenia chorobowego. Czy w takim razie zleceniobiorca, który np. w pierwszym dniu świadczenia usług ulega wypadkowi podczas wykonywania zlecenia, może liczyć na wypłatę zasiłku z tego tytułu?

Podstawową kwestią wymagającą rozróżnienia jest kwestia rodzajów ubezpieczeń jakim może podlegać zleceniobiorca. Nie każde ubezpieczenie uprawnia bowiem do wypłaty świadczeń w razie wypadku.

Ubezpieczenia obowiązkowe zleceniobiorcy

W myśl art. 6 ust. 4 pkt. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, Dz.U.2024.497 t.j.) obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowemu podlegają osoby wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia.

Zgodnie natomiast z art.12 ust. 1 tej samej ustawy obowiązkowo ubezpieczeniu wypadkowemu podlegają osoby podlegające ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym.

Ponadto ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej w art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e (Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, Dz.U.2024.0.146 t.j.) nakłada na zleceniobiorców również obowiązek podlegania pod ubezpieczenie zdrowotne.

Ubezpieczenia dobrowolne zleceniobiorcy

Zleceniobiorca, który podlega obowiązkowo pod ubezpieczenia emerytalne oraz rentowe może zadecydować o tym, czy chce odprowadzać składkę na ubezpieczenie chorobowe czy też nie. Konsekwencją braku ubezpieczenia chorobowego będzie dla zleceniobiorcy nie możność korzystania z zasiłku chorobowego.

Po 90 dniach opłacania dobrowolnej składki na ubezpieczenie chorobowe czyli, tzw. okresie wyczekiwania, zleceniobiorca jest uprawniony do otrzymywania świadczeń z ZUS za okres niezdolności do wykonywania pracy.

Kiedy mamy do czynienia z wypadkiem przy pracy?

W myśl ustawy o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (ustawa z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, Dz. U. 2002 Nr 199 poz. 1673) wypadkiem przy pracy jest zdarzenie nagłe, związane z wykonywaną pracą, wywołane przyczyną zewnętrzną, powodujące uraz lub śmierć.

Zdarzenie można uznać za wypadek przy pracy, jeśli:
- nastąpiło podczas wykonywania rutynowych czynności pracowniczych lub z rozkazu przełożonego,
- osoba zatrudniona wykonywała czynności na rzecz pracodawcy bez polecenia,
- zdarzenie miało miejsce w czasie pozostawania osoby zatrudnionej w dyspozycji pracodawcy w drodze między siedzibą pracodawcy, a miejscem wykonywania obowiązków
- miało miejsce podczas podróży służbowej osoby zatrudnionej na zlecenie pracodawcy.

Kiedy i jakie świadczenie przysługuje zleceniobiorcy w związku z wypadkiem przy pracy?

W przypadku wypadku przy pracy osoby wykonującej umowę zlecenie, nie jest istotne czy osoba ta w danym momencie była zgłoszona do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego. Zasiłek za czas rekonwalescencji na skutek wypadku przy pracy, nie jest bowiem wypłacany z ubezpieczenia chorobowego jak za okres typowej nieobecności chorobowej. Świadczenie za ten czas jest wypłacane z ubezpieczenia wypadkowego i od 1 dnia jego wypłaty koszt ponoszony jest w całości przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych.

Nie ma tutaj również zastosowania żaden okres wyczekiwania, tak jak w przypadku ubezpieczenia chorobowego, a więc zleceniobiorca ma prawo do świadczenia z tytułu wypadku przy pracy już od 1 dnia niezdolności do świadczenia usług.

Jedynym warunkiem uzyskania świadczenia z tego tytułu jest podleganie pod obowiązkowe ubezpieczenie wypadkowe. Zatem zasiłek z tytułu wypadku przy pracy nie będzie przysługiwał np. studentowi, który nie podlega obowiązkowemu zgłoszeniu do ubezpieczeń społecznych z tytułu zawartej umowy zlecenia.

Tak jak w przypadku pracowników świadczących pracę na podstawie umowy o pracę, w razie wypadku przy pracy zleceniobiorcy, przysługuje mu zasiłek chorobowy z ubezpieczenia wypadkowego w wysokości 100% podstawy chorobowej.

Jeśli chodzi o kwestie technicznej wypłaty zasiłku, to świadczenie to wypłaca bezpośrednio zleceniodawca jeśli zobowiązany jest on do wypłaty zasiłków (zatrudnienie powyżej 20 osób wg stanu na dzień 30 listopada roku poprzedniego). W przypadku mniejszych przedsiębiorców świadczenie wypłacane jest przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych.

Procedura przy wypadku przy pracy zleceniobiorcy i terminy postępowania

Postępowanie w zakresie dowodowym, w razie wypadku przy pracy zleceniobiorcy, jest tożsame do postępowania jakie pracodawca jest w obowiązku przeprowadzić w przypadku wypadku przy pracy pracownika etatowego.
W pierwszej kolejności ustalone muszą zostać przyczyny i opisane dokładne okoliczności zdarzenia z udziałem osoby zatrudnionej, co powinno zostać sporządzone w formie karty wypadku. Pracodawcę obowiązuje w tym zakresie ścisły termin 14 dni od dnia powzięcia informacji o zdarzeniu.

Nie ma natomiast obowiązku powoływania zespołu powypadkowego, jak to jest w przypadku wypadku osoby zatrudnionej na podstawie umowy o pracę. Obowiązkiem zleceniodawcy jest jednak ustalenie, w jaki sposób doszło do wypadku oraz zgłoszenie zdarzenia do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W przypadku gdy wypadek przy pracy zleceniobiorcy jest wypadkiem ciężkim, zleceniodawca jest zobowiązany do przekazania informacji o zdarzeniu również do właściwego ze względu na siedzibę pracodawcy inspektora pracy oraz prokuratora.

Co w przypadku równoległego zatrudnienia na umowie o pracę i zleceniu?

Jeśli mamy do czynienia z sytuacją gdy dana osoba, równocześnie jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę a także dodatkowo na podstawie umowy zlecenia, z której nie podlega obowiązkowemu zgłoszeniu do ubezpieczenia wypadkowego, to w przypadku wypadku podczas wykonywania umowy zlecenia, nie uzyska prawa do wypłaty zasiłku z ubezpieczenia wypadkowego. Konieczne jest bowiem spełnienie warunku podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu wypadkowemu z tytułu zatrudnienia, podczas wykonywania którego wypadek następuje.

Paulina Marcula-Kurek, Payroll Manager w Nexia Advicero

Działania inspektorów pracy otwierają zatrudnionym w szczególnych warunkach i o szczególnym charakterze drogę do ubiegania się o prawo do emerytury pomostowej z tego tytułu. W 2024 r. inspektorzy wydali 40 decyzji ważnych dla takich osób.

Ustawa o Państwowej Inspekcji Pracy uprawnia inspektorów do:

• kontroli wykazu stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze,
• kontroli ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze (o których mowa w 41 ust. 4 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych).

W 2024 roku inspektorzy wydali:

• 24 decyzje o wpisanie stanowiska do wykazu stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze,
• 16 decyzji o wpisaniu pracownika do ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze

W tym okresie inspektorzy pracy przeprowadzili 39 kontroli dotyczących wykazu stanowisk, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, lub ewidencji pracowników wykonujących te prace w 33 podmiotach.

Skarga

Ustawa o emeryturach pomostowych od 1 stycznia 2023 r. przewiduje obowiązek pracodawcy powiadomienia zatrudnionych pracowników o:

• treści wykazu stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze oraz
• o wpisie lub odmowie dokonania wpisu do ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.

Skarga do Państwowej Inspekcji Pracy przysługuje pracownikowi zarówno w sytuacji, gdy stanowisko pracy nie zostało umieszczone w wykazie prowadzonym przez pracodawcę, jak i w sytuacji, gdy pracownik nie został umieszczony w ewidencji zatrudnionych w szczególnych warunkach bądź o szczególnym charakterze.

Przepisy o emeryturach pomostowych nie określają procedury postępowania organów Państwowej Inspekcji Pracy w razie wniesienia skargi przez pracownika. Niezbędne stało się zatem wypracowanie przez Inspekcję Pracy trybu postępowania – z uwzględnieniem przepisów ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, ustawy o emeryturach pomostowych oraz Kodeksu postępowania administracyjnego.

Skarga traktowana jest jak wniosek o wszczęcie postępowania kontrolnego i administracyjnego. Oznacza to, że organy Państwowej Inspekcji Pracy mają obowiązek zapewnienia pracownikowi wszelkich uprawnień przewidzianych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego dla strony postępowania, w tym przede wszystkim zapewnienia czynnego udziału w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwienia wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów.

Stronami postępowania w przedmiocie nieumieszczenia stanowiska pracy, na którym pracownik wykonuje pracę, w wykazie stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, lub nieumieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, jest wnoszący skargę pracownik oraz pracodawca.

Kontrola

Głównym celem prowadzonych przez inspektorów pracy czynności kontrolnych jest ustalenie, czy faktycznie wykonywane przez pracowników prace są pracami prowadzonymi w szczególnych warunkach lub pracami o szczególnym charakterze. Wynikiem kontroli przeprowadzanych przez inspektorów pracy są decyzje administracyjne, adekwatne do poczynionych ustaleń w zakresie rozszerzenia listy stanowisk ujętych w takim wykazie czy zakwalifikowania danego pracownika jako wykonującego prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.

Decyzja

Po przeprowadzeniu kontroli inspektor pracy może w szczególności wydać decyzję:

• nakazującą umieszczenie stanowiska w wykazie – jeżeli stwierdzi, że stanowisko, na którym jest zatrudniony pracownik, nie zostało umieszczone w wykazie, a spełnia wszystkie przesłanki do objęcia go wpisem do wykazu;
• odmawiającą nakazania umieszczenia stanowiska w wykazie – jeżeli stwierdzi, że stanowisko, na którym jest zatrudniony pracownik, nie zostało umieszczone w wykazie, natomiast przedstawione dokumenty oraz kontrola nie potwierdzą wykonywania na tym stanowisku pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze;
• nakazującą umieszczenie pracownika w ewidencji – jeżeli stwierdzi, że dane stanowisko zostało umieszczone w wykazie, a pracownik zatrudniony na takim stanowisku nie został umieszczony w ewidencji, mimo że spełnia wszystkie przesłanki do objęcia go wpisem ze względu na wykonywane prace;
• odmawiającą nakazania umieszczenia pracownika w ewidencji – jeżeli stwierdzi, że dane stanowisko zostało umieszczone w wykazie, a pracownik zatrudniony na takim stanowisku nie został umieszczony w ewidencji, natomiast przedstawione dokumenty oraz kontrola na stanowisku pracy nie potwierdzą wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.

Postępowanie po decyzji inspektora pracy

Każda z wydanych decyzji doręczana jest stronom, czyli pracodawcy i pracownikowi. Ponadto o zakończeniu postępowania zawiadamia się Zakład Ubezpieczeń Społecznych, przekazując kopię prawomocnej decyzji.

Strony mogą wnieść odwołanie od takiej decyzji do organu drugiej instancji, tj. okręgowego inspektora pracy. Na decyzję wydaną w drugiej instancji zarówno pracodawcy, jak i pracownikowi przysługuje uprawnienie do wniesienia skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Rozstrzygnięcie tego sądu może być zakwestionowane zarówno przez strony, jak i właściwy organ Państwowej Inspekcji Pracy, którzy mają prawo do wniesienia skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego.

UWAGA!

Zgodnie z art. 4 ustawy o emeryturach pomostowych prawo do tego świadczenia (z uwzględnieniem art. 5-12 tej ustawy) przysługuje pracownikowi, który spełnia łącznie następujące warunki:

1) urodził się po dniu 31 grudnia 1948 r.;

2) ma okres pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze wynoszący co najmniej 15 lat;

3) osiągnął wiek wynoszący co najmniej 55 lat dla kobiet i co najmniej 60 lat dla mężczyzn;

4) ma okres składkowy i nieskładkowy, ustalony na zasadach określonych w art. 5-9 i art. 11 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiet i co najmniej 25 lat dla mężczyzn;

5) po dniu 31 grudnia 2008 r. wykonywał pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych.

Szczegółowe informacje na temat zasad ubiegania się o emerytury pomostowe na stronie ZUS

https://www.zus.pl/emerytura-pomostowa

PIP

1 kwietnia 2025 r. wzrasta jednorazowe odszkodowanie z tytułu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej. Jakie dokumenty należy złożyć w celu uzyskania odszkodowania? Jaka będzie wysokość odszkodowania?

Komu przysługuje prawo do jednorazowego odszkodowania

Jednorazowe odszkodowanie przysługuje ubezpieczonemu, który wskutek:

• wypadku przy pracy lub
• choroby zawodowej

doznał stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu. Oceny stopnia uszczerbku na zdrowiu oraz jego związku z wypadkiem przy pracy lub chorobą zawodową dokonuje się po zakończeniu leczenia i rehabilitacji ubezpieczonego.

Jeżeli ubezpieczony zmarł na skutek wypadku przy pracy lub choroby zawodowej do odszkodowania uprawnieni są członkowie jego rodziny:

• małżonek (z wyjątkiem sytuacji, gdy została orzeczona separacja);
• dzieci (własne, drugiego małżonka, przysposobione, przyjęte na wychowanie i utrzymanie przed osiągnięciem pełnoletności), wnuki, rodzeństwo i inne dzieci, w tym również w ramach rodziny zastępczej, spełniające w dniu śmierci ubezpieczonego warunki uzyskania renty rodzinnej;
• rodzice, osoby przysposabiające, macocha oraz ojczym (jeżeli w dniu śmierci ubezpieczonego prowadzili z nim wspólne gospodarstwo domowe lub jeżeli ubezpieczony bezpośrednio przed śmiercią przyczyniał się do ich utrzymania albo jeżeli ustalone zostało wyrokiem lub ugodą sądową prawo do alimentów z jego strony).

Dokumenty niezbędne do uzyskania jednorazowego odszkodowania

W celu uzyskania odszkodowania z tytułu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej należy złożyć:

• wniosek o jednorazowe odszkodowanie;
• zaświadczenie o stanie zdrowia OL-9 (zawiera m.in. informacje o zakończonym procesie leczenia i rehabilitacji);
• protokół ustalenia okoliczności i przyczyn wypadku przy pracy lub kartę wypadku;
• prawomocny wyrok sądu pracy;
• decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej.

W razie śmierci ubezpieczonego niezbędne będą także dokumenty konieczne do ustalenia prawa do jednorazowego odszkodowania po zmarłym, m.in.: akt urodzenia i akt zgonu osoby, po której ma być przyznane jednorazowe odszkodowanie, oraz dokument potwierdzający stopień pokrewieństwa lub powinowactwa z osobą zmarłą.

Dokumenty należy złożyć po zakończonym okresie leczenia i rehabilitacji. W razie jednorazowego odszkodowania po zmarłym wniosek można złożyć w dowolnym czasie. Wniosek składa się za pośrednictwem płatnika składek.

Wysokość odszkodowania z tytułu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej

Kwoty jednorazowych odszkodowań z tytułu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej w okresie od 1 kwietnia 2025 r. do 31 marca 2026 r. wynoszą:

• 1636 zł za każdy procent stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu (obecnie 1431 zł);
• 1636 zł za każdy procent stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu, z tytułu zwiększenia tego uszczerbku co najmniej o 10 punktów procentowych (obecnie 1431 zł);
• 28636 zł z tytułu orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji ubezpieczonego (obecnie 25044 zł);
• 28636 zł z tytułu orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji wskutek pogorszenia się stanu zdrowia rencisty (obecnie 25044 zł);
• 147271 zł, jeżeli do jednorazowego odszkodowania jest uprawniony małżonek lub dziecko zmarłego ubezpieczonego lub rencisty (obecnie 128799 zł);
• 73635 zł, jeżeli do jednorazowego odszkodowania jest uprawniony członek rodziny zmarłego ubezpieczonego lub rencisty inny niż małżonek lub dziecko (obecnie 64399 zł);
• 147271 zł, jeżeli do jednorazowego odszkodowania są uprawnieni równocześnie małżonek i jedno lub więcej dzieci zmarłego ubezpieczonego lub rencisty (obecnie 128799 zł), oraz 28636 zł z tytułu zwiększenia tego odszkodowania przysługującego na każde z tych dzieci (obecnie 22212 zł);
• 147271 zł, jeżeli do jednorazowego odszkodowania jest uprawnionych równocześnie dwoje lub więcej dzieci zmarłego ubezpieczonego lub rencisty (obecnie 128799 zł), oraz 28636 zł z tytułu zwiększenia tego odszkodowania przysługującego na drugie i każde następne dziecko (obecnie 22212 zł);
• 28636 zł, jeżeli obok małżonka lub dzieci do jednorazowego odszkodowania są uprawnieni równocześnie inni członkowie rodziny zmarłego ubezpieczonego lub rencisty, każdemu z nich niezależnie od odszkodowania przysługującego małżonkowi lub dzieciom (obecnie 25044 zł);
• 73635 zł, jeżeli do jednorazowego odszkodowania są uprawnieni tylko członkowie rodziny inni niż małżonek lub dzieci zmarłego ubezpieczonego lub rencisty (obecnie 64399 zł), oraz 28636 zł z tytułu zwiększenia tego odszkodowania przysługującego na drugiego i każdego następnego uprawnionego (obecnie 22212 zł).

Podstawa prawna:

• art. 11 - 13 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (j.t. Dz.U. z 2025 r., poz. 257)
• obwieszczenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 5 marca 2025 r. w sprawie wysokości kwot jednorazowych odszkodowań z tytułu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej w okresie od dnia 1 kwietnia 2025 r. do dnia 31 marca 2026 r. (M.P. z 2025 r. poz. 222)

infor.pl

Działające benefity pracownicze to nie te, które jedynie zachwycają nazwą, a te, które przyjmują formę wsparcia dla zatrudnionych. Pracodawcy mają do dyspozycji różne instrumenty i narzędzia ich finansowania, w tym Zakładowy Fundusz Świadczeń Socjalnych (ZFŚS) oraz benefity pracownicze opłacane ze środków własnych. Jakie są różnice między tymi dwoma mechanizmami? Czy można sfinansować kartę podarunkową z ZFŚS? I dlaczego benefity, którym warto się przyjrzeć, to te żywnościowe? Na wszystkie te pytania odpowiemy w poniższym artykule.

Zakładowy Fundusz Świadczeń Socjalnych a benefity – czym się różnią?

Zakładowy Fundusz Świadczeń Socjalnych (ZFŚS) to środki przeznaczone na wsparcie socjalne pracowników, emerytów i ich rodzin. Zasady tworzenia i funkcjonowania ZFŚS określa Ustawa z dnia 4 marca 1994 r. o Zakładowym Funduszu Świadczeń Socjalnych. Zgodnie z jej przepisami, pracodawcy zobowiązani są do:

• utworzenia funduszu, jeśli zatrudniają co najmniej 50 pracowników w przeliczeniu na pełne etaty,
• corocznego naliczania odpisu na ZFŚS, którego wysokość jest uzależniona od przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce narodowej,
• przeznaczania środków funduszu na działalność socjalną, rekreacyjną, kulturalną, wypoczynkową oraz na pomoc finansową dla uprawnionych do jej otrzymania osób,
• stosowania kryteriów socjalnych przy przyznawaniu świadczeń, co oznacza, że bardziej potrzebujący pracownicy mogą otrzymać większe wsparcie.

Do najczęstszych form pomocy należą:

• dofinansowanie wypoczynku (tzw. wczasy pod gruszą),
• paczki świąteczne,
• pożyczki mieszkaniowe,
• dopłaty do żłobków i przedszkoli.

Z kolei benefity pracownicze finansowane ze środków własnych to świadczenia oferowane przez firmę niezależnie od funduszu socjalnego. Pracodawca może samodzielnie decydować, jakie benefity wdrożyć, a ich przyznawanie nie wymaga stosowania kryteriów obwiązujących przty ZFŚS. Popularne benefity to na przykład dofinansowanie dojazdów do pracy czy karty lunchowe.

Finansowanie karty podarunkowej z ZFŚS – czy to możliwe?

Odpowiedź brzmi: tak, ale pod pewnymi warunkami.

Aby karta podarunkowa mogła zostać sfinansowana z ZFŚS, jej przyznanie musi być uzależnione od sytuacji materialnej pracownika. Jeśli najlepiej zarabiający otrzymają taki voucher na 500 zł, osoby z mniejszymi zarobkami powinni dostać kartę opiewającą na większą kwotę. Jednak ustawa nie reguluje, o ile większą.

Co więcej, karty podarunkowe finansowane z ZFŚS nie mogą być wymienne na gotówkę, a ich przeznaczenie powinno mieć charakter socjalny, np. na zakup żywności czy świątecznych upominków. Taka karta nie może być możliwa do wykorzystania np. na sfinansowanie szkolenia czy kursów zawodowych, o ile nie mają charakteru socjalnego (czyli nie służą poprawie sytuacji życiowej pracownika, a jedynie jego rozwojowi zawodowemu).

Z kolei karty podarunkowe finansowane ze środków obrotowych firmy mogą być przekazywane bez ograniczeń i przyznawane wszystkim pracownikom na równych zasadach.

Dlaczego warto wprowadzić benefity w swojej firmie?

Współczesny rynek pracy wymaga od pracodawców oferowania czegoś więcej niż standardowe wynagrodzenie. Benefity pracownicze mają wiele zalet: zwiększają zaangażowanie, satysfakcję i lojalność, wspierają rekrutację i działania retencyjne, poprawiają wizerunek pracodawcy…

A do tego mogą obniżyć koszty pracodawcy. W jaki sposób?

• Brak obowiązku odprowadzania składek ZUS – świadczenia socjalne finansowane z ZFŚS są zwolnione z oskładkowania (w 2025 – do limitu 1000 zł na pracownika rocznie), co oznacza niższe koszty pracy.
• Możliwość zaliczenia w koszty uzyskania przychodu – wydatki na benefity socjalne mogą być uwzględnione w kosztach podatkowych firmy, co obniża podatek dochodowy.
• Zachęta dla pracowników bez dodatkowego obciążenia podatkowego – pracownicy otrzymują realne wsparcie w postaci karty lunchowej, bez konieczności odprowadzania płacenia podatku dochodowego (jeśli spełnione są warunki socjalne). To oznacza, że np. karta lunchowa wspiera ich siłę nabywczą lepiej, niż podwyżka o tej samej wysokości, która takiemu opodatkowaniu podlega.

Karta lunchowa – idealny benefit pracowniczy

Jednym z coraz popularniejszych jest karta lunchowa. To forma dofinansowania posiłków, której korzyścią jest nie tylko pełen brzuch. Wśród powodów, dla których warto ją wprowadzić, znajdują się:

• zdrowie i produktywność – to ten najoczywistszy. Regularne, zdrowe posiłki poprawiają koncentrację i samopoczucie;
• oszczędności podatkowe – karty lunchowe są zwolnione z opodatkowania do kwoty 450 zł miesięcznie;
• motywacja i zadowolenie – dofinansowanie posiłków to benefit, który wspiera budżet domowy każdego pracownika, od operatora linii produkcyjnej po prezesa. Karta lunchowa to benefit budujący pozytywny employer branding, który wspiera firmową strategię well-beingową.

Benefit żywieniowy to jeden z najlepszych, które może zaoferować pracodawca. Wpływa pozytywnie na samopoczucie zespołu, obniża koszty pracodawcy i buduje pozytywny wizerunek firmy. A ze względu na zwolnienia podatkowe, to narzędzie do skutecznej walki z presją płacową.

 Autor: Artykuł Partnera

Zwolnienia grupowe to specyficzny sposób rozwiązania umów o pracę z większą ilością pracowników. Do przeprowadzenia takich zwolnień mają prawo pracodawcy spełniający określone wymogi - muszą mieć odpowiednio wysoki poziom zatrudnienia, a zwolnienie musi mieć określone przyczyny i być przeprowadzone w określonym czasie. Także nie każdy pracownik może być objęty zwolnieniem grupowym.

Ważny jest poziom zatrudnienia przy zwolnieniu grupowym

Nie każdy pracodawca może dokonać zwolnienia grupowego - konieczny jest odpowiedni poziom zatrudnienia. Zwolnienie grupowe ma miejsce, gdy pracodawca zatrudniający co najmniej 20 pracowników dokonuje wypowiedzeń umów o pracę z przyczyn niedotyczących pracowników, a także dochodzi do rozwiązania umowy na mocy porozumienia stron, jeżeli w okresie nieprzekraczającym 30 dni zwolnienie obejmuje co najmniej:

• 10 pracowników, gdy pracodawca zatrudnia mniej niż 100 pracowników,
• 10 proc. pracowników, gdy pracodawca zatrudnia co najmniej 100, jednak mniej niż 300 pracowników,
• 30 pracowników, gdy pracodawca zatrudnia co najmniej 300 lub więcej pracowników.

Liczby te obejmują także pracowników, z którymi w ramach grupowego zwolnienia następuje rozwiązanie stosunków pracy z inicjatywy pracodawcy na mocy porozumienia stron, jeżeli dotyczy to co najmniej 5 pracowników.

Przy weryfikacji, czy pracodawca zatrudnia 20 pracowników, uwzględnia się każdego pracownika zatrudnionego na podstawie umowy o pracę. Nie ma znaczenia, w jakim wymiarze pracownik świadczy pracę. Istotna jest za to liczba zatrudnionych pracowników w momencie wypowiadania umowy o pracę. Do liczby 20 pracowników nie wlicza się pracowników tymczasowych oraz innych osób świadczących pracę na innej podstawie niż stosunek pracy (np. zleceniobiorców).

Limit 30 dni, w czasie którego ustalamy, czy doszło do zwolnień grupowych, należy liczyć od dnia, w którym pracodawca wręczył pracownikowi pierwsze wypowiedzenie lub propozycję rozwiązania umowy za porozumieniem stron ze swojej inicjatywy. Termin ten może rozpocząć się w dowolnym dniu miesiąca.

Przyczyny rozwiązania stosunku pracy muszą być po stronie pracodawcy

Rozwiązanie umowy o pracę za wypowiedzeniem lub za porozumieniem stron w ramach zwolnienia grupowego może mieć miejsce jedynie z powodów leżących po stronie pracodawcy.

Przykładowe przyczyny rozwiązania stosunków pracy z powodów leżących po stronie pracodawcy można podzielić na trzy grupy. Są one związane z:

• likwidacją i przeciwdziałające likwidacji zakładu pracy – upadłość pracodawcy, restrukturyzacja zakładu pracy, likwidacja zakładu pracy, likwidacja działu, likwidacja stanowiska pracy,
• ograniczeniami w zatrudnieniu - redukcja zatrudnienia, przyczyny ekonomiczne, przyczyny finansowe, cięcie kosztów, spadek obrotów, spadek sprzedaży,
• zmianami organizacyjnymi - reorganizacja zakładu pracy, zmiany technologiczne, przyczyny organizacyjne, skupienie się na głównej działalności firmy i outsourcing stanowisk wspierających, przeniesienie zakładu pracy do innego miasta, zlecenie wykonywania określonych czynności do centrów usług wspólnych w kraju lub za granicą.

Kryteria wyboru pracowników do zwolnienia

Pracodawcy dokonujący zwolnień grupowych nie mogą dowolnie wybierać pracowników do zwolnienia. Należy bowiem zastosować obiektywne i sprawiedliwe kryteria doboru pracownika do zwolnienia oraz brać pod uwagę wszystkich pracowników, których dotyczą przyczyny zmuszające pracodawcę do rozwiązania stosunku pracy.

Kryteriami, którymi powinien kierować się pracodawca, mogą być różnego rodzaju okoliczności dotyczące pracownika, istotne z punktu widzenia potrzeb i interesów pracodawcy, np. związane z rodzajem kwalifikacji, wykształceniem, dotychczasowym przebiegiem zatrudnienia, stażem pracy, zdobytymi kwalifikacjami.

Pracownicy chronieni przed zwolnieniem grupowym 

Niektóre kategorie pracowników są w szczególny sposób chronione przed zwolnieniem grupowym. W okresie objęcia szczególną ochroną przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem stosunku pracy pracodawca może jedynie wypowiedzieć dotychczasowe warunki pracy i płacy pracownikowi:

• któremu brakuje nie więcej niż 4 lata do osiągnięcia wieku emerytalnego, pracownicy w ciąży oraz w okresie urlopu macierzyńskiego, pracownikowi od dnia złożenia wniosku o udzielenie urlopu macierzyńskiego albo jego części, urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego albo jego części, urlopu rodzicielskiego albo jego części, urlopu ojcowskiego albo jego części oraz urlopu opiekuńczego - do dnia zakończenia tego urlopu;
• będącemu członkiem rady pracowniczej przedsiębiorstwa państwowego;
• będącemu członkiem zarządu zakładowej organizacji związkowej;
• będącemu członkiem zakładowej organizacji związkowej, upoważnionemu do reprezentowania tej organizacji wobec pracodawcy albo organu lub osoby dokonującej za pracodawcę czynności w sprawach z zakresu prawa pracy;
• będącemu członkiem specjalnego zespołu negocjacyjnego lub europejskiej rady zakładowej;
• będącemu członkiem specjalnego zespołu negocjacyjnego, organu przedstawicielskiego lub przedstawicielem pracowników w spółce europejskiej;
• będącemu członkiem specjalnego zespołu negocjacyjnego, organu przedstawicielskiego lub przedstawicielem pracowników w spółdzielni europejskiej;
• będącemu członkiem specjalnego zespołu negocjacyjnego, członkiem zespołu przedstawicielskiego albo przedstawicielem pracowników w radzie nadzorczej albo radzie dyrektorów spółki powstałej w wyniku transgranicznego przekształcenia, połączenia lub podziału spółek;
• będącemu społecznym inspektorem pracy;
• powołanemu do odbycia czynnej służby wojskowej, służby zastępczej, zasadniczej służby wojskowej albo przeszkolenia wojskowego;
• będącemu członkiem rady pracowników lub określonym w porozumieniu przedstawicielem pracowników uprawnionym do uzyskiwania od pracodawcy informacji i prowadzenia z nim konsultacji.

W przypadku, gdy wypowiedzenie warunków pracy i płacy spowoduje obniżenie wynagrodzenia, pracownikom przysługuje dodatek wyrównawczy. Dodatek przysługuje do końca okresu, w którym korzystaliby ze szczególnej ochrony przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem stosunku pracy.

Należy pamiętać, że niektórzy pracownicy chronieni przed "normalnym" zakończeniem stosunku pracy, nie są chronieni przed zwolnieniem grupowym. I tak, przy zwolnieniach grupowych pracodawca może wypowiedzieć umowę o pracę w czasie urlopu trwającego co najmniej 3 miesiące, a także w czasie innej usprawiedliwionej nieobecności pracownika w pracy, jeżeli upłynął już okres uprawniający do rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia.

Odprawa pieniężna w 2025 r.

W związku z rozwiązaniem stosunku pracy w ramach grupowego zwolnienia pracownik ma prawo do odprawy pieniężnej. Jej wysokość jest określona przepisami ustawy o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników. Odprawa przysługuje w wysokości:

• 1-miesięcznego wynagrodzenia, jeżeli pracownik był zatrudniony u danego pracodawcy krócej niż 2 lata;
• 2-miesięcznego wynagrodzenia, jeżeli pracownik był zatrudniony u danego pracodawcy od 2 do 8 lat;
• 3-miesięcznego wynagrodzenia, jeżeli pracownik był zatrudniony u danego pracodawcy ponad 8 lat.

Wysokość odprawy nie może przekraczać kwoty 15-krotnego minimalnego wynagrodzenia za pracę, ustalanego na podstawie odrębnych przepisów, obowiązującego w dniu rozwiązania stosunku pracy. W 2025 r. maksymalna odprawa pieniężna nie może przekroczyć kwoty 69990 zł.

infor.pl

Rozwiązanie umowy o pracę jest istotnym etapem w relacji pracodawcy i pracownika, regulowanym szczegółowo przez Kodeks pracy. Zakończenie stosunku pracy może nastąpić na różne sposoby, m.in. za porozumieniem stron, za wypowiedzeniem lub bez wypowiedzenia. W każdym przypadku zarówno pracodawca, jak i pracownik mają określone prawa i obowiązki.

5 sposobów na rozwiązanie umowy o pracę

Przepisy przewidują pięć sposobów zakończenia współpracy między pracownikiem, a pracodawcą. Są to:
1) rozwiązanie umowy o pracę na mocy porozumienia stron,
2) rozwiązanie umowy o pracę za wypowiedzeniem, 
3) rozwiązaniem umowy o pracę bez wypowiedzenia, 
4) rozwiązanie umowy o pracę z upływem czasu, na który została zawarta, 
5) poprzez wygaśnięcie stosunku pracy.

Każdy z tych sposobów ma inne skutki prawne i faktyczne, zarówno dla pracodawcy, jak i dla pracownika. Zakres obowiązków pracodawcy i praw pracownika związanych z zakończeniem współpracy zależy przede wszystkim od tego, jaki rodzaj umowy o pracę był zawarty oraz z jakich powodów dochodzi do zakończenia współpracy. Powód, dla którego ma zostać rozwiązana umowa o pracę determinuje tryb lub tryby rozwiązania umowy o pracę, które można zastosować

	Sposób zakończenia współpracy
	POROZUMIENIE STRON	ZA WYPOWIEDZENIEM	BEZ WYPOWIEDZENIA	Z UPŁYWEM CZASU	WYGAŚNIĘCIE
Kto może zakończyć współpracę	Pracownik / Pracodawca / Obie strony	Pracownik / Pracodawca	Pracownik / Pracodawca	Bez inicjatywy stron	Bez inicjatywy stron
Którą umowę można zakończyć	Każdą umowę o pracę	Każdą umowę o pracę	Każdą umowę o pracę	Każdą umowę o pracę	Każdą umowę o pracę
Czy jest potrzebny dokument i jaki	TAK. Porozumienie stron	TAK. Oświadczenie o rozwiązaniu umowy za wypowiedzeniem	TAK. Oświadczenie o rozwiązaniu umowy bez wypowiedzenia	NIE	NIE
Kiedy współpraca się zakończy	W terminie ustalonym przez strony	Z końcem okresu wypowiedzenia	W dniu wręczenia oświadczenia	W ostatnim dniu, w którym umowa obowiązuje	W dniu, w którym wystąpiła sytuacja powodująca wygaśnięcie
Kiedy można rozwiązać umowę	W każdej chwili	W każdej chwili	W przypadku rozwiązania umowy z winy pracownika – w ciągu miesiąca od dnia, kiedy strona dowiedziała się o przyczynie, z powodu której można rozwiązać umowę	Umowa rozwiązuje się samoistnie	Umowa rozwiązuje się samoistnie
Czy jest konieczność podania przyczyny	NIE	Pracownik: nie. Pracodawca: tak, jeśli wypowiada umowę zawartą na czas określony lub nieokreślony	TAK. Przyczyny, które uzasadniają te wypowiedzenie, są ściśle określone	NIE	NIE

Obowiązki pracodawcy przy rozwiązaniu umowy o pracę

1. Zachowanie formy pisemnej

Pracodawca ma obowiązek sporządzić pisemne oświadczenie o rozwiązaniu umowy o pracę.

2. Podanie przyczyny wypowiedzenia (jeśli wymaga tego forma rozwiązania)

3. Udzielenie okresu wypowiedzenia

Przy wypowiedzeniu umowy o pracę pracodawca musi zapewnić pracownikowi odpowiedni okres wypowiedzenia zgodnie z przepisami. Okres ten zależy od stażu pracy u danego pracodawcy (od 2 tygodni do 3 miesięcy).

4. Rozliczenie z pracownikiem

Po zakończeniu umowy pracodawca musi wypłacić pracownikowi wszystkie należne świadczenia, w tym wynagrodzenie za ostatni okres pracy oraz ewentualnie:

Odprawę pracowniczą lub emerytalno-rentową - w sytuacji, gdy pracownik spełnia ustawowe przesłanki do otrzymania odprawy pracowniczej, pracodawca zobowiązany jest do jej wypłaty wraz z ustaniem stosunku zatrudnienia. Jeśli pracownik przechodzi na rentę lub emeryturę na pracodawcy ciąży obowiązek wypłaty odprawy.

Odszkodowanie - jeżeli pracodawca jednostronnie skraca okres wypowiedzenia przewidziany w zawartej z pracownikiem umowie o pracę, ogłosił upadłość lub rozwiązuje stosunek pracy z innych, niezależnych od pracownika powodów, zatrudniony nabywa prawo do otrzymania odszkodowania wynoszącego równowartość wynagrodzenia należnego za czas pracy w okresie wypowiedzenia przewidzianym umową. Prawo pracy przewiduje jednak rozwiązania korzystne dla pracownika również w sytuacji, gdy on sam rozwiązuje umowę, nie zachowując okresu wypowiedzenia. Zgodnie z przepisami pracodawca także za ten okres powinien wypłacić mu określone ustawowo odszkodowanie.

Ekwiwalent za niewykorzystany urlop – w sytuacji, gdy pracownik w czasie zatrudnienia i w okresie wypowiedzenia nie wykorzystał należnego mu urlopu, pracodawca jest zobowiązany do wypłaty ekwiwalentu za niewykorzystany urlop.

5. Badania lekarskie

Jeżeli pracownik zajmował stanowisko narażone na działanie substancji rakotwórczych lub pyłów zwłókniających pracodawca zobowiązany jest do przeprowadzenia i opłacenia na wniosek pracownika okresowych badań lekarskich po rozwiązaniu stosunku pracy.

6. Wydanie świadectwa pracy

Bez względu na to czy stosunek pracy wygasł, czy umowa została rozwiązana, pracodawca zobowiązany jest do wystawienia świadectwa pracy, zawierającego informacje o przebiegu zatrudnienia, w terminie 7 dni od zakończenia stosunku pracy. Jedynym wyjątkiem, jest sytuacja, kiedy po zakończeniu stosunku pracy pracownik od razu podpisuje kolejną umowę z tym samym pracodawcą. Jeśli na wynagrodzenie pracownika została nałożona egzekucja komornicza, informacja ta powinna znaleźć się w świadectwie pracy, a jeżeli pracodawca rozwiązujący umowę z takim pracownikiem, zna jego nowe miejsce zatrudnienia, jest zobowiązany do przesłania tam wszelkich dokumentów dotyczących zajęcia komorniczego oraz poinformowania o tym fakcie komornika i dłużnika.

7. Wyrejestrowanie z ZUS

Po zakończeniu stosunku pracy, pracodawca powinien wyrejestrować byłego pracownika z ZUS w terminie 7 dni od momentu ustania zatrudnienia. Wyrejestrowanie obejmuje również członków rodziny, którzy zostali przypisani do ubezpieczenia zdrowotnego pracownika.

Prawa pracownika przy rozwiązaniu umowy o pracę

1. Prawo do odwołania się od decyzji pracodawcy

Pracownik, który uważa, że wypowiedzenie lub zwolnienie było nieuzasadnione lub narusza przepisy prawa, ma prawo odwołać się do sądu pracy, ma na to 21 dni od otrzymania pisma od pracodawcy. Może żądać przywrócenia do pracy lub odszkodowania.

2. Prawo do odprawy

W przypadku rozwiązania umowy z przyczyn niezależnych od pracownika (np. zwolnienia grupowe, likwidacja stanowiska) pracownik może mieć prawo do odprawy. Jej wysokość zależy od stażu pracy u danego pracodawcy.

3. Prawo do zachowania okresu wypowiedzenia

Pracownik ma prawo do przepracowania lub wynagrodzenia za okres wypowiedzenia. Pracodawca nie może skrócić tego okresu bez odpowiedniej podstawy prawnej lub zgody pracownika.

4. Prawo do dni wolnych na poszukiwanie pracy 

Pracodawca wypowiadający umowę podwładnemu ma obowiązek udzielić mu dni wolnych na poszukiwanie nowej pracy. Wymiar dni wolnych przysługujących na poszukiwanie zatrudnienia uzależniona jest od okresu wypowiedzenia. W przypadku 3-miesięcznego okresu wypowiedzenia przysługują 3 dni, miesięczny i dwutygodniowy okres wypowiedzenia uprawnia do 2 dni wolnego. Wolne przysługuje tylko w przypadku wypowiedzenia dokonanego przez pracodawcę. Jeżeli pracownik wypowiada umowę, wolne nie przysługuje.

5. Prawo do wykorzystania zaległego urlopu lub otrzymania ekwiwalentu za urlop

Pracownik zobowiązany jest do końca trwania umowy wykorzystać przysługujący mu urlop wypoczynkowy. Jeśli pracodawca zobowiązuje pracownika do wykorzystania urlopu w trakcie wypowiedzenia, ten nie może mu odmówić. Jeśli jednak z uzasadnionych przyczyn pracodawca nie jest w stanie udzielić pracownikowi urlopu do końca okresu wypowiedzenia, zobowiązany jest do wypłaty ekwiwalentu.

6. Prawo do zwolnienia z obowiązku świadczenia pracy

Pracodawca może zwolnić pracownika z obowiązku świadczenia pracy w okresie wypowiedzenia. Decyzja ta należy do pracodawcy i nie wymaga zgody pracownika. Zwolnienie może dotyczyć całego okresu wypowiedzenia lub jego części. Za ten okres pracownikowi przysługuje wynagrodzenie.

7. Prawo do odprawy emerytalnej/rentowej

Jeśli rozwiązanie umowy jest związane z przejściem na emeryturę lub rentę, pracownik ma prawo do odprawy, której wysokość wynosi co najmniej jednomiesięczne wynagrodzenie.

8. Prawo do odszkodowania

Pracodawca wypłaca odszkodowanie w przypadku, gdy skorzysta z prawa do skrócenia okresu wypowiedzenia. Kodeks pracy dopuszcza tę możliwość w przypadku trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia, jeśli rozwiązanie następuje z powodu ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy bądź z innych przyczyn niedotyczących pracownika. Okres wypowiedzenia może ulec skróceniu do miesiąca. Odszkodowanie wypłaca się w wysokości wynagrodzenia za pozostałą część wypowiedzenia.

9. Prawo do ochrony przed dyskryminacją

Przy rozwiązywaniu umowy pracodawca nie może kierować się dyskryminującymi powodami (np. wiekiem, płcią, przynależnością do związku zawodowego).

Karolina Woźniczka, specjalistka ds. kadr i płac w Meritoros SA

Podstawa prawna: Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. z 2023, poz. 1465);
Źródła: pip.gov.pl, biznes.gov.pl, zielonalinia.gov.pl, .

infor.pl

Prawo do czasu wolnego można uznać za jedno z fundamentalnych praw człowieka, gwarantowanych nie tylko przepisami Konstytucji RP czy Kodeksu pracy, ale także przepisami międzynarodowymi – podkreśla Główny Inspektor Pracy Marcin Stanecki.

Szef Inspekcji wygłosił wykład „Work-life balance jako realizacja prawa do czasu wolnego”, otwierając konferencję „Podkarpacie dla biznesu” zorganizowaną wspólnie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz WSPiA Rzeszowską Szkołę Wyższą.

– Należy pamiętać, że obecnie wykroczeniem jest naruszenie przepisów o elastycznej organizacji pracy, o urlopie opiekuńczym oraz przepisów dotyczących uwzględnienia wniosków pracowników uprzywilejowanych – przypomniał Główny Inspektor Pracy.

Stan prawny

Work-life balance to koncepcja zarządzania czasem stawiająca za cel odnalezienie równowagi pomiędzy pracą (karierą i ambicją) a życiem prywatnym (rodziną, zdrowiem, rozrywką czy rozwojem duchowym).

Zgodnie z treścią art. 66 ust. 2 Konstytucji RP „pracownik ma prawo do określonych w ustawie dni wolnych od pracy i corocznych płatnych urlopów; maksymalne normy czasu pracy określa ustawa”. Według art. 14 Kodeksu pracy „pracownik ma prawo do wypoczynku, który zapewniają przepisy o czasie pracy, dniach wolnych od pracy oraz o urlopach wypoczynkowych”. Poza podstawowym prawem pracownika do odpoczynku dobowego i tygodniowego oraz prawem do urlopu wypoczynkowego prawo do czasu wolnego obejmuje też inne rodzaje czasu wolnego wynikające z realizacji uprawnień związanych z rodzicielstwem.

Kwestie work-life balance w prawodawstwie europejskim reguluje dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1158 z dnia 20 czerwca 2019 r. w sprawie równowagi między życiem zawodowym a prywatnym rodziców i opiekunów. Jej celem jest wspieranie uczestnictwa kobiet w rynku pracy, a także równego podziału obowiązków opiekuńczych między mężczyzn i kobiety. Realizacja prawa do czasu wolnego przyczynia się do wyrównywania szans grup szczególnie obciążonych obowiązkami rodzinnymi. Jest więc kluczowym aktem prawnym w kontekście realizacji prawa do czasu wolnego i promowania work-life balance.

Dyrektywa do polskiego prawa została wdrożona ustawą z 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 641), która weszła w życie 26 kwietnia 2023 r. Przewiduje ona m.in. inne rodzaje czasu wolnego związane z realizacją uprawnień rodzicielskich bądź opiekuńczych. Przedstawiamy je poniżej (w zarysie).

Prawo do urlopu opiekuńczego

Prawo to przysługuje pracownikowi w ciągu roku kalendarzowego – w wymiarze 5 dni, w celu zapewnienia osobistej opieki lub wsparcia osobie będącej członkiem rodziny lub zamieszkującej w tym samym gospodarstwie domowym, która wymaga opieki lub wsparcia z poważnych względów medycznych. Urlopu udziela się na wniosek pracownika. Za czas urlopu opiekuńczego pracownik nie zachowuje prawa do wynagrodzenia (ale okres ten wlicza się do okresu zatrudnienia, od którego zależą uprawnienia pracownicze).

Prawo do elastycznej organizacji pracy

Za elastyczną organizację pracy uważa się pracę zdalną, obniżenie wymiaru czasu pracy oraz wynikające z Kodeksu pracy systemy takie, jak ruchomy czas pracy, indywidualny rozkład czasu pracy, weekendowy system czasu pracy, system skróconego tygodnia pracy i przerywany czas pracy. Możliwość skorzystania z elastycznej organizacji pracy przysługuje pracownikom wychowującym dziecko do ukończenia przez nie 8. roku życia. Co ważne, pracownik składa wniosek o zastosowanie do niego elastycznej organizacji pracy w terminie nie krótszym niż 21 dni przed planowanym rozpoczęciem korzystania z elastycznej organizacji pracy. Pracownik korzystający już z takiej organizacji pracy w każdej chwili może złożyć wniosek o powrót do poprzedniej organizacji pracy przed upływem terminu rozpoczęcia i zakończenia elastycznej organizacji pracy.

Praca zdalna

To praca wykonywana całkowicie lub częściowo w miejscu wskazanym przez pracownika i każdorazowo uzgodnionym z pracodawcą, w tym pod adresem zamieszkania, w szczególności z wykorzystaniem środków bezpośredniego porozumiewania się na odległość.

W przypadku udzielenia zgody na wykonywanie pracy zdalnej pracodawca powinien zapewnić pracownikowi m.in. materiały i narzędzia pracy, w tym urządzenia techniczne, instalację, serwis i konserwację narzędzi pracy oraz pokryć koszty związane z instalacją, serwisem i eksploatacją tych narzędzi pracy.

Co ważne, pracodawca ma obowiązek uwzględnić wniosek o pracę zdalną tzw. pracowników uprzywilejowanych, czyli pracownika rodzica dziecka, pracownicy w ciąży, pracownika wychowującego dziecko do ukończenia przez nie 4. roku życia, a także pracownika sprawującego opiekę nad innym członkiem najbliższej rodziny lub inną osobą pozostającą we wspólnym gospodarstwie domowym, posiadającym orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Inna formą pracy zdalnej jest okazjonalna praca zdalna. Na tę formę pracy ustawodawca przewidział maksymalnie 24 dni w roku kalendarzowym, a jej incydentalność jest dyktowana bieżącymi potrzebami pracownika. To na pracodawcy spoczywa obowiązek zapewnienia pracownikowi bezpiecznych i higienicznych warunków pracy (w tym konieczność sporządzenia oceny ryzyka zawodowego oraz przygotowania na jej podstawie informacji zawierającej zasady bhp), analogicznie do pozostałych przypadków pracy zdalnej.

Prawo do zwolnienia od pracy z powodu działania siły wyższej

Prawo to przysługuje z powodu działania siły wyższej w pilnych sprawach rodzinnych spowodowanych chorobą lub wypadkiem, jeżeli jest niezbędna natychmiastowa obecność pracownika w wymiarze 2 dni albo 16 godzin w ciągu roku kalendarzowego. Pracownik zachowuje wtedy prawo do połowy wynagrodzenia, a pracodawca ma obowiązek udzielić zwolnienia na wniosek zgłoszony przez pracownika najpóźniej w dniu korzystania z tego zwolnienia.

Urlop ojcowski

W celu sprawowania opieki nad dzieckiem pracownik ojciec ma prawo do takiego urlopu w wymiarze do 2 tygodni. Może on być wykorzystany jednorazowo albo w 2 częściach, z których żadna nie może być krótsza niż tydzień.

Prawo do obniżonego wymiaru czasu pracy pracownika uprawnionego do urlopu wychowawczego

Pracownik uprawniony do urlopu wychowawczego może złożyć pracodawcy wniosek o obniżenie jego wymiaru czasu pracy do wymiaru nie niższego niż połowa pełnego wymiaru czasu pracy w okresie, w którym mógłby korzystać z takiego urlopu. W przypadku skorzystania przez pracownika z części urlopu wychowawczego może on korzystać z obniżonego wymiaru czasu pracy przez okres odpowiadający pozostałemu do wykorzystania wymiarowi urlopu wychowawczego – nie dłużej jednak niż do zakończenia roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6. rok życia.

Urlop rodzicielski

Ten rodzaj urlopu jest udzielany jednorazowo albo nie więcej niż w pięciu częściach nie później niż do zakończenia roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6. rok życia. Przy czym prawo do urlopu rodzicielskiego jest indywidualnym prawem każdego z rodziców, a pracownik może łączyć korzystanie z urlopu rodzicielskiego z wykonywaniem pracy u pracodawcy udzielającego tego urlopu w wymiarze nie wyższym niż połowa pełnego wymiaru czasu pracy – w takim przypadku urlopu rodzicielskiego udziela się na pozostałą część wymiaru czasu pracy.

Gwarancja zatrudnienia i zachowania praw nabytych

Celem tej regulacji jest utrzymanie i wspieranie nieprzerwanej więzi pracowników z rynkiem pracy. Nakłada ona na pracodawcę obowiązek dopuszczenia pracownika po zakończeniu urlopu macierzyńskiego, urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, urlopu rodzicielskiego, urlopu ojcowskiego oraz urlopu wychowawczego do pracy na dotychczasowym stanowisku, a jeżeli nie jest to możliwe – na stanowisku równorzędnym z zajmowanym przed rozpoczęciem urlopu na warunkach nie mniej korzystnych od tych, które obowiązywałyby, gdyby pracownik nie korzystał z urlopu. Gwarancja ta obejmuje również pracownika korzystającego ze zwolnienia od pracy z powodu działania siły wyższej oraz pracownika korzystającego z urlopu opiekuńczego.

PIP