Posiadanie odpowiedniego stażu pracy jest konieczne, aby otrzymać emeryturę w Polsce. Powstaje jednak pytanie, jak w tym kontekście traktować okresy nauki np. w liceum, czy w szkole średniej, które nie zawsze przekładają się na doświadczenie zawodowe. Co się wlicza do stażu pracy do emerytury? Oto szczegóły.

Co trzeba zrobić, aby otrzymać emeryturę w Polsce?

Aby móc ubiegać się o emeryturę w Polsce, konieczne jest spełnienie określonych warunków dotyczących wieku i stażu pracy:

• Kobiety muszą osiągnąć wiek 60 lat i mieć co najmniej 20 lat udokumentowanego stażu pracy.
• Mężczyźni muszą osiągnąć wiek 65 lat i mieć co najmniej 25 lat udokumentowanego stażu pracy.

Na całkowity staż pracy, który jest brany pod uwagę przy ustalaniu prawa do emerytury, składają się dwa rodzaje okresów: składkowe i nieskładkowe. Okresy składkowe, czyli te, w których odprowadzane były składki na ubezpieczenie emerytalne (np. z tytułu umowy o pracę). Okresy nieskładkowe z kolei to te, w których składki nie były odprowadzane, ale które są uwzględniane przy ustalaniu prawa do emerytury (np. okres studiów wyższych).

Okresy nauki a urlop wypoczynkowy

Na początku zatrudnienia pracownikowi przysługuje 20 dni płatnego urlopu. Po 10 latach pracy, wymiar urlopu wzrasta do 26 dni. Do stażu pracy, który uprawnia do dłuższego urlopu, wlicza się zarówno czas nauki w szkole średniej, jak i okres studiów. Zależnie od rodzaju ukończonej szkoły, do stażu dolicza się:

• szkoła zawodowa: do 3 lat,
• średnia szkoła zawodowa: do 5 lat,
• średnia szkoła zawodowa po szkole zawodowej: 5 lat,
• liceum ogólnokształcące: 4 lata,
• szkoła policealna: 6 lat,
• szkoła wyższa: 8 lat.

Dzięki temu pracownik może szybciej nabyć prawo do 26 dni urlopu. Warto dodać, że okresy te się nie sumują, a wybierany jest ten, który jest najkorzystniejszy dla pracownika.

Okresy nieskładkowe

Artykuł 7 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wymienia okresy, w których nie były odprowadzane składki na ubezpieczenie społeczne. Do takich okresów zalicza się między innymi:

• czas pobierania zasiłków chorobowych lub opiekuńczych;
• okres pobierania świadczenia rehabilitacyjnego;
• okres, w którym pracownik nie wykonywał pracy po ustaniu zatrudnienia, za który otrzymał odszkodowanie na podstawie Kodeksu pracy;
• czas urlopu wychowawczego, urlopu bezpłatnego udzielonego matkom opiekującym się małymi dziećmi oraz innych urlopów bezpłatnych;
• okres studiów wyższych na jednym kierunku, pod warunkiem ich ukończenia, w wymiarze określonym w programie studiów;
• okres studiów doktoranckich i aspirantury naukowej, w wymiarze określonym w decyzji o ich utworzeniu;
• czas pobierania zasiłku przedemerytalnego i świadczenia przedemerytalnego.

Czy liceum wlicza się do stażu pracy do emerytury?

Co do zasady, okres nauki w liceum nie wlicza się do stażu pracy, który jest brany pod uwagę przy ustalaniu prawa do emerytury. Wynika to z faktu, że nauka w szkole średniej jest traktowana jako obowiązek szkolny, a nie okres aktywności zawodowej.

Czy studia wliczają się do stażu pracy do emerytury?

Sytuacja wygląda inaczej w przypadku studiów wyższych. Osoby, które ukończyły studia, mogą liczyć na doliczenie 8 lat do swojego stażu pracy. Dotyczy to zarówno studiów licencjackich, inżynierskich, jak i magisterskich, niezależnie od trybu studiów (dzienne, wieczorowe, zaoczne). Dzięki temu studenci nie muszą się obawiać, że czas poświęcony na naukę wpłynie negatywnie na ich przyszłą emeryturę.

Czy szkoła średnia wlicza się do stażu pracy do emerytury?

Okres nauki w szkole średniej nie wlicza się do stażu pracy, na podstawie którego oblicza się wysokość emerytury.

Czy technikum wlicza się do stażu pracy do emerytury?

Nie, ukończenie technikum nie wlicza się bezpośrednio do stażu pracy, który jest brany pod uwagę przy ustalaniu prawa do emerytury. Okres nauki w technikum nie jest traktowany jako okres składkowy ani nieskładkowy w rozumieniu przepisów emerytalnych.

Czy liceum zawodowe wlicza się do stażu pracy do emerytury?

Okres nauki w liceum zawodowym, podobnie jak w przypadku technikum, nie jest bezpośrednio wliczany do stażu pracy przy obliczaniu emerytury.

oprac. Anna Kot

Zawarcie umowy o pracę w formie skanu

Wysłanie skanów podpisanej umowy o pracę jest ważne i wiążące oraz prowadzi do nawiązania stosunku pracy. Odnosząc się do drugiego pytania, to pracodawca musi mieć podpisaną umowę z placówką świadczącą usługi medycyny pracy, w tym wykonującą wstępne badania lekarskie dla osób przyjmowanych do pracy.

Zgodnie z przepisami umowę o pracę zawiera się na piśmie. Przepisy prawa pracy zastrzegają taką formę zarówno dla zawarcia umowy o pracę, jak i również dla jej rozwiązania. Nie precyzują one przy tym, co należy rozumieć przez formę pisemną, w związku z czym należy sięgnąć do przepisów Kodeksu cywilnego (w zw. z art. 300 K.p.). Potwierdza to orzecznictwo sądu najwyższego, w którym wskazuje się, że forma pisemna w prawie pracy oznacza zachowanie warunków określonych w art. 78 K.c. Zgodnie z jego § 1 „do zachowania pisemnej formy czynności prawnej wystarcza złożenie własnoręcznego podpisu na dokumencie obejmującym treść oświadczenia woli. Do zawarcia umowy wystarcza wymiana dokumentów obejmujących treść oświadczeń woli, z których każdy jest podpisany przez jedną ze stron, lub dokumentów, z których każdy obejmuje treść oświadczenia woli jednej ze stron i jest przez nią podpisany”.

Skan podpisu na umowie powoduje, że nie można uznać jej za zawartą w formie pisemnej. Pojawia się w takiej sytuacji pytanie o ważność umowy. Odnosząc się do tej kwestii, należy wskazać, że przepisy prawa pracy nie uzależniają ważności umowy o pracę od zachowania formy pisemnej. Umowa o pracę zawarta bez zachowania formy pisemnej nie powoduje jej nieważności, a więc zawarcie jej może nastąpić również ustnie, jak i przez czynność konsensualną dopuszczenia do pracy przez pracodawcę. Umowa niezawarta w formie pisemnej jest zatem ważna. Natomiast należy w takiej sytuacji zastosować art. 29 § 2 zd. 2 K.p., zgodnie z którym jeżeli umowa o pracę nie została zawarta z zachowaniem formy pisemnej, pracodawca powinien potwierdzić pracownikowi na piśmie (a zatem musi opatrzyć dokument swoim podpisem), najpóźniej w dniu rozpoczęcia pracy przez pracownika, ustalenia co do stron umowy, rodzaju umowy oraz jej warunków. Brak wykonania tego obowiązku ustawowego stanowi wykroczenie przeciwko prawom pracownika, za które osoba odpowiedzialna może być ukarana karą grzywny do 30 000 zł.

Wykonanie badań lekarskich do pracy

Zgodnie z art. 12 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o służbie medycyny pracy „badania wstępne, okresowe i kontrolne pracowników oraz inne świadczenia zdrowotne są wykonywane na podstawie pisemnej umowy zawartej przez podmiot obowiązany do ich zapewnienia, o którym mowa w art. 5 ust. 2, zwany dalej »zleceniodawcą«, z podstawową jednostką służby medycyny pracy, zwaną dalej »zleceniobiorcą«”. Co do zasady pracodawca powinien korzystać z usług placówki medycyny pracy wyłącznie tej, z którą ma zawartą umowę. Należy jednak wyjaśnić, że wydanie pozytywnego orzeczenia przez lekarza medycyny pracy, z którym pracodawca nie ma zawartej umowy, nie czyni tego orzeczenia nieważnym.

Co do zasady pracodawca powinien korzystać z usług placówki medycyny pracy wyłącznie tej, z którą ma zawartą umowę. W przypadku, w którym pracownik wykonał badania wstępne w innej placówce medycy pracy niż ta, z którą pracodawca ma zawartą umowę, nie można uznać takiego postępowania za prawidłowe lub nieprawidłowe, bowiem przepisy nie przewidują trybu postępowania w takich sytuacjach.

Zgodnie z art. 229 K.p. pracodawca jest obowiązany zapewnić pracownikom, na swój koszt, profilaktyczną opiekę lekarską. Na tę opiekę składają się trzy rodzaje badań: wstępne, dla osób przyjmowanych do pracy lub pracowników młodocianych przenoszonych na inne stanowiska pracy i innych pracowników przenoszonych na stanowiska pracy, na których występują czynniki szkodliwe dla zdrowia lub warunki uciążliwe, okresowe, w terminie wyznaczonym przez lekarza medycyny pracy, oraz kontrolne, w przypadku niezdolności do pracy trwającej dłużej niż 30 dni, spowodowanej chorobą.

Aktem prawnym regulującym zagadnienie pracowniczych badań profilaktycznych jest rozporządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z 30.05.1996 r. w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w Kodeksie pracy (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 607 ze zm.).

Oczywiście, uważam, że zawsze warto, w przypadku gdy jednak Pan się rozmyślił, porozmawiać o tym z pracodawcą. Nie widzę powodu, dla którego pracodawca chciałby wbrew Pana woli kontynuować stosunek pracy. Najlepiej w takiej sytuacji sporządzić porozumienie o rozwiązaniu stosunku pracy.

Przykłady

Praca zdalna i skan umowy

Anna została zatrudniona przez firmę IT z Warszawy, choć mieszka w Gdańsku. Pracodawca wysłał jej umowę e-mailem, którą Anna podpisała odręcznie, zeskanowała i odesłała z powrotem. Mimo że umowa nie została podpisana fizycznie przez obie strony na jednym egzemplarzu, obie strony złożyły swoje podpisy na dokumentach zawierających oświadczenie woli. W świetle przepisów umowa została skutecznie zawarta, a Anna zaczęła pracę zgodnie z ustaleniami.

Zatrudnienie bez pisemnej umowy – dopuszczenie do pracy

Tomasz rozpoczął pracę fizyczną w magazynie na podstawie ustnych ustaleń z kierownikiem. W pierwszym dniu pracy nie miał jeszcze podpisanej umowy na piśmie, ale został dopuszczony do obowiązków. Zgodnie z prawem stosunek pracy powstał z chwilą dopuszczenia Tomasza do pracy. Pracodawca powinien był w dniu rozpoczęcia pracy dostarczyć Tomaszowi pisemne potwierdzenie ustaleń dotyczących umowy, np. rodzaju umowy, wynagrodzenia i wymiaru czasu pracy. Brak takiego potwierdzenia to wykroczenie.

Badania lekarskie w innej placówce

Magda dostała propozycję pracy w sklepie jako kasjerka. Przed rozpoczęciem pracy wykonała wstępne badania lekarskie w pobliskiej prywatnej klinice, ponieważ chciała przyspieszyć proces zatrudnienia. Po dostarczeniu zaświadczenia od lekarza medycyny pracy okazało się, że pracodawca ma podpisaną umowę z inną placówką. Mimo to orzeczenie lekarskie zachowało ważność – chociaż formalnie postępowanie nie było zgodne z wewnętrznymi ustaleniami pracodawcy, przepisy nie przewidują sankcji za wykonanie badań w placówce, z którą nie zawarto umowy.

Podsumowanie

Umowa o pracę może być skutecznie zawarta poprzez wymianę skanów podpisanych dokumentów, mimo że taka forma nie spełnia wymogu „pisemności” w rozumieniu Kodeksu cywilnego. Nie wpływa to jednak na ważność umowy – stosunek pracy może powstać również ustnie lub przez dopuszczenie pracownika do pracy. Pracodawca jest wtedy zobowiązany do pisemnego potwierdzenia warunków zatrudnienia najpóźniej w dniu rozpoczęcia pracy. W zakresie badań lekarskich pracodawca powinien kierować pracowników wyłącznie do placówki medycyny pracy, z którą zawarł umowę. Mimo to orzeczenia wydane przez lekarzy z innych placówek pozostają ważne, chociaż formalnie mogą budzić wątpliwości. Pracodawca ma obowiązek zapewnić pracownikom profilaktyczną opiekę medyczną zgodnie z przepisami Kodeksu pracy i rozporządzeniami wykonawczymi.

Oferta porad prawnych

Zastanawiasz się, czy skan podpisanej umowy jest wystarczający? Masz wątpliwości co do badań lekarskich lub formy zatrudnienia? Skorzystaj z naszych porad prawnych online i zyskaj pewność, że działasz zgodnie z prawem. Nasi doświadczeni prawnicy dokładnie przeanalizują Twoją sprawę i odpowiedzą na Twoje pytania. Szybko, rzetelnie i bez wychodzenia z domu – skontaktuj się z nami już teraz!

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93

2. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy - Dz.U. 1974 nr 24 poz. 141

• Autor: Aleksandra Pofit